Wp/kea/Ijitu

Ijitu, ofisialmenti Rapúblika Árabi di Ijitu, é un país transkontinental lukalizóde entri nordésti di Áfrika i suduésti di Ázia, trabés di Pinínsula di Sinai. É un país mediterániku, limitóde, na si banda nordésti, pa Faxa di Gaza, di Palistina, i pa Israel; na lésti, pa Golfu di Ákaba i Mar Burmedju; na oésti, pa Sudan ma Líbia. Na otu ladu di Golfu di Ákaba ta fika Jordánia; na otu ladu di Mar Burmedju, Arábia Saudita; i, na otu ladu di Mar Mediteráni, Grésia, Turkia i Xipri, nbóra nun di es tene un frontera tiréstri ku Ijitu.
Es país tene un stóra mutu longu, si eransa sta trasadu na tudu stenson di Délta di Riu Nilu désdi milénius VI a IV a.K. (antis di Kristu). Konsideróde bérsu di sivilizason, Ijitu Antigu ozerba un di purmerus dizanvolvimentu di skrita, agrikultura, urbanizason, ralijon organizóde i gubérnu sentral. Txeu munumentu ikóniku di pobu ijípsiu ta rafliti es legadu i ten sidu fóku di siginifikativu nteresi sientífiku. Entri es, ta tene distakadu Nekrópuli di Jizé (o Pirámidis di Jizé) i si Grandi Sfinji, ruínas di Ménfis, Tébas, Tenplu di Karnaki i Vali di Reis. Es longu i riku eransa kultural di Ijitu ta fase parti di si identidadi nasiunal, ki na txeu mumentus simila bariadus nfluénsa di stranxeru: di gregus, pérsas, romanus, árabis, otomanus i núbius. Ijitu foi un di kes purmeru i más npurtanti séntru di kristianismu, ma, di séklu VII pa dianti, el foi stensamenti slamizadu i kontinua ser un país ku priduminantimenti musulmanu, nbóra ku un siginifikativu minuria kristan.
Di séklu XVI ti kumésu di séklu XX, Ijitu éra gubernadu pa npéri stranxeru: Npéri Otomanu i Npéri Britániku. Antan, Ijitu kumó un mudérnu Stadu ndipendenti ta kumesa so na anu 1922, kónde el konkista si ndipendénsa nominal di dumíni britániku trabés di un munarkia. Mésmu si, okupason britániku di es país kontinua i, na mei di pobu ijípsiu, txeu algen ta karditaba ki kel munarkia na puder éra un nstrumentu di kulonialismu di Renu Unidu. Di es manera, dipos di ravuluson di 1952, Ijitu spulsa soldadus i burokratas britániku, kaba ku okupason, nasiunaliza Kanal di Sues (ki éra propiedadi britániku); tánbi, izila rei Faruki Purmeru i si família, i diklara ki si fórma di gubérnu ta ser bariadu pa un rapúblika. Na 1958, Ijitu ma Síria fundi na un so país i forma Rapúblika Árabi Unidu, ki es ndili poku tenpu dipos, na 1961. Duranti sugundu mitadi di séklu XX, Ijitu saporta konflitus di oriji susial i ralijozu, len di nstabilidadi pulítiku, tendu konbatidu na txeu konflitus ku Israel (na es anus: 1948, 1956, 1967 i 1973), i okupa Faxa di Gaza, ku sértu ntermiténsa, ti 1967. Na 1978, Ijitu sina Akordus di Camp David, u-ki ofisializa si ratirada di Faxa di Gaza i si rakonhisi izisténsa di Israel.
Ijitu ta kontinua na nfrentamentu di munti dizafius, désdi ajitason pulítiku, ki ta nklui kel rasenti ravuluson di 2011, konxedu dentu-l país kumó Ravuluson di 25 di Janeru (el tánbi é txumadu, entri otus, pa es nómis li: Ravuluson Raibiadu, Ravuluson di Lótus i Ravuluson di Gentis Nobu) i si konsakuénsas. Na anu siginti, 2012, Ijitu ileje prizidenti di país, pa purmeru bes na si stória, atrabés di vótu popular, tendu sidu iletu Mohamed Morsi. Pasadu poku más di un anu di si txigada na prizidénsa, Morsi sufri un gólpi di stadu, kumandadu pa si própi ministru di Diféza i xéfi di Fórsas Armada, Abdul Fatah Khalil Al-Sisi, ki tirmina ku Adly Mansur na puder. Na 2014, txiga na puder kel mésmu es-ministru, Al-Sisi, dipos di un ileson markóde pa txeu batóta, rapreson di opozison i supreson di liberdadi di spreson. Al-Sisi sa-ta manti na puder, tendu disputadu otus dos ileson izatikual kel di 2014, na 2018 i na 2023.
| Paízis di Áfrika | |
|---|---|
| Áfrika di Sul • Angóla • Arjélia • Benin • Burkina Fasu • Burundi • Butsuana • Djibuti • Gabon • Gana • Giné Ikuatorial • Giné-Bisau • Gánbia • Ijitu • Iritria • Isuatini • Itiópia • Kauberdi • Kamarons • Komoris • Kénia • Kósta di Marfin • Lezotu • Libéria • Líbia • Madagaskar • Mali • Maláui • Marokus • Moritánia • Morísi • Mosanbiki • Namíbia • Nijéria • Níjer • Rapúblika di Giné • Rapúblika di Kongu • Rapúblika Dimukrátiku di Kongu • Rapúblika Séntru-Afrikanu • Rapúblika Árabi Saaraui Dimukrátiku • Ruanda • Santumé i Prispi • Seixélis • Senegal • Sudan • Sudan di Sul • Sumália • Séra Lioa • Tanzánia • Togu • Tunízia • Txadi • Uganda • Zanbia • Zinbábui |