Wp/grc/Στράβων

 Τοῦτο τὸ λῆμμα γέγραπται τῇ Ἀττικῇ καὶ τῇ Ἀττικιζούσῃ διαλέκτῳ.

Στράβων

Τὰ τοῦ ἰδίου Γέννησις περὶ 64 π.Χ. Ἀμάσην Θάνατος περὶ 24 μ.Χ. Ἀμάσην Γένος Ἀμάσηνος (Παλαιά Αἴγυπτος) Λαλούμεναι Γλῶσσαι Ἑλληνική Ἐπιτήδευμα Γεωγράφος, Ἱστορικός, Φιλόσοφος

Ὁ Στράβων ἦν ἀνὴρ Ἕλλην, γεωγράφος καὶ φιλόσοφος καὶ ἱστορικός, γενόμενος περὶ τὴν Ὀλυνπιάδα τὴν ἑκατοστὴν ἑξηκοστὴν τρίτην, καὶ βιώσας μέχρι τῶν πρώτων χρόνων τῆς βασιλείας Τιβερίου, ἐν τῇ Ἀσίᾳ τῇ ἐπὶ τῷ Πόντῳ οἰκῶν. κατὰ τοῦτον γὰρ τὸν χρόνον ἡ Ῥωμαίων πολιτεία ἐκ τῆς δημοκρατίας εἰς μοναρχίαν μετεβάλλετο. γράφων μὲν ἑλληνιστὶ, πρὸς δὲ τὰ Ῥωμαίων πράγματα καὶ τὴν ἀρχὴν σφόδρα προσκείμενος, ἐγένετο τῶν ἀρχαίων χρόνων ἕν τῶν ἐπιφανεστάτων περὶ γῆς καὶ ἐθνῶν τῶν περὶ τὴν Μεσόγειον θάλατταν καὶ τὴν Ἀνατολὴν γραψάντων. τὸ δὲ σύγγραμμα τὸ καλούμενον Γεωγραφικά, εἰς βιβλία ἑπτακαίδεκα διηρημένον, μόνον σῴζεται τῶν μεγάλων γεωγραφικῶν ὑπομνημάτων τῆς Ἀυγούστου καὶ Τιβερίου ἡλικίας, καὶ πλῆθος ἱκανὸν διασῴζει περὶ γῆς, ἐθνῶν τρόπων καὶ πολιτικῆς ἱστορίας.

καίτοι καὶ ἄλλα συγγράμματα ἱστορικὰ συνέγραψεν ὁ Στράβων, ἅπερ σχεδὸν ἅπαντα νῦν ἀπόλωλεν, ὅμως διὰ τὰ Γεωγραφικὰ μάλιστα γέγονεν ἐνδόξος. συμμείξας γὰρ τὰς ἰδίας ὁδοιπορίας ταῖς ἀναγνώσεσι τῶν πρότερον συγγεγράφοντων, ἐπεχείρει ποιεῖν οὐχὶ λόγον γεωμετρικῶς ἀκριβῆ, ἀλλὰ περιγραφήν τινα τῆς οἰκουμένης πρακτικὴν καὶ χρήσιμον ἄνδράσιν πολιτικοῖς. τὰ μὲν οὖν συγγράμματα αὐτοῦ μικρὸν διέδοτο ἐν τοῖς παλαιοῖς χρόνοις, διεσώθη δὲ παρὰ τοῖς ὕστερον Ῥωμαίοις καὶ τοῖς τὴν Κωνσταντινουπόλεως ἀρχὴν ἔχουσιν, εἶτα πάλιν εἰς τὴν Ἐσπερίαν λόγιοις ἀνδράσιν ἐγνώσθη ἐν τοῖς νεωτέροις χρόνοις, καὶ πολλὰ συνεισέφερεν εἰς τὸ γνῶναι τοὺς παλαιοὺς χρόνους.

Ἡ παιδία καὶ τὸ γένος

ἐγεννήθη δὲ ὁ Στράβων ἐν Ἀμασείᾳ τῆς Ποντικῆς χώρας, πόλει εὐδαίμονι, εἰς οἶκον πλούσιον καὶ τῇ πολιτείᾳ προσηκόντως ἡνωμένον. οἱ γὰρ συγγενεῖς αὐτοῦ ἐθεράπευον τοὺς Πόντου βασιλεῖς, καὶ μάλιστα τὸν Μιθραδάτην τὸν ἕκτον, ἐπὶ τῶν Μιθραδατικῶν πολέμων· πρόγονος δέ τις αὐτοῦ, ὡς λέγεται, πρὸς τὸ τέλος τῶν στάσεων ἐπιτραπεὶς Ῥωμαίοις ἔδωκε φρούρια ἰσχυρά. ἐκ ταύτης τῆς συνεργασίας δοκεῖ μὲν τὴν οἰκίαν χάριν λαβεῖν παρ’ Ῥωμαίων, ἴσως δὲ καὶ τῆς Ῥωμαίων πολιτείας μετέλαβον, οἰκοῦντες ἔτι χώραν ἐν ᾗ τὰ τῶν Περσῶν ἔθη καὶ νόμιμα πολλὴν εἶχεν ἰσχύν.

ἐν μέσῳ δὴ τοιούτων ἐπιρροῶν, Ἑλληνικῆς, Περσικῆς, Ῥωμαϊκῆς, τραφείς, ἔλαβέ τε τὰ πρὸς φιλοσοφίαν καὶ λόγους ἐπιτηδεύειν ἱκανὰ καὶ τὴν προθυμίαν εἰς τὰς ἄνωθεν σπουδάς. ἐκ τῶν ὕστερον συγγραμμάτων ἐνδέχεται γνῶναι ὅτι συνῄδει τοῖς οἰκείοις πῶς αἱ τῆς οἰκίας πολιτικαὶ διαθέσεις ἔδωκαν μὲν τιμὰς καὶ δόξαν ἐν τῇ πατρίδι, ἤνοιξαν δὲ καὶ πύλας πρὸς τὴν Ῥωμαίων ἀρχὴν.

Ἡ παίδευσις καὶ αἱ σπουδαί

παίδευσιν δ’ ἔλαβεν ὁ Στράβων Ἑλληνικὴν ἄξιαν εὐγενῶν, ἐν πλείοσι τόποις τῆς παιδείας διατρίψας. τὰ μὲν πρῶτα ἐν Νύσῃ διετρίβη παρ’ Ἀριστοδήμῳ, ῥήτορι καὶ γραμματικῷ, ἀνδρὶ γνώριμῳ Ποσειδωνίῳ καὶ τοῖς ἐκ τῆς Ῥώμης ἀρίστοις· ἐν ᾧ περιβάλλοντι, φιλομηρήκως τὰ περὶ τὸν Ὅμηρον σπουδαζόντων, ἐνεφυτεύθη αὐτῷ φιλοστοργία πρὸς τὸν ποιητὴν καὶ ἡ ἔξις τὸν ἔπος ὡς πηγήν τινα γεωγραφίας καὶ ἱστορίας ἀναγινώσκειν.

περὶ δὲ τὸν χρόνον ὅτε ἡ Ῥώμη κατὰ τὰς Καίσαρος στάσεις ἤδη τὰς ἀταξίας ἔλυε (περὶ ἔτεος τεσσαρακοστοῦ τετάρτου πρὸ Χριστοῦ), νέος ὢν ἔτι, εἰς Ῥώμην ἀφικνεῖται· ἔνθα μένει χρόνους οὐκ ὀλίγους, φιλοσοφίας καὶ γραμματικῆς μετιὼν καὶ τὰ τῆς Ῥωμαίων πολιτείας ἐκ τοῦ πλησίον θεωρούμενος. ἐπαιδεύθη μὲν παρὰ Ξενάρχῳ τῷ Περὶπατητικῷ, ὕστερον δὲ πρὸς τὴν Στωϊκὴν φιλοσοφίαν ἀπένευσεν, ὑπὸ Ἀθηνοδώρου τοῦ ἐξ Ταρσοῦ, φιλοσόφου ἀνδρὸς ἐνδόξου καὶ τῷ Αὐγούστῳ προσφιλούς, ἐπισπασθείς. ὑπὸ Τυρράνιον δὲ τὸν ἐξ Ἀμισοῦ, ἄνδρα ἐν λόγοις καὶ γεωγραφίᾳ δεινόν, ἔλαβεν ἔτι καὶ τὰ πρὸς τὴν μέθοδον τῶν συγγραμμάτων. διὰ τούτων οὖν τῶν διδασκάλων οὐ μόνον ῥητόρων καὶ φιλοσόφων τέχνας ἐκτήσατο, ἀλλὰ καὶ φιλίας καὶ συνουσίας πρὸς ἀνδρὰς Ῥωμαίων ἡγεμόνας καὶ σοφιστάς, ἃς ὕστερον εἰς τοὺς λόγους αὐτοῦ πολιτικῶς καὶ γεωγραφικῶς προσεκόμισεν.

ἔτι δὲ τῷ ἐν Ῥώμῃ χρόνῳ ἔγραψεν τὸ πρῶτον μέγα σύγγραμμα, ἱστορίας τινὰ ὑπομνήματα, ἐφ’ ἃ ἀπὸ τῆς Ῥωμαίων κρατήσεως τῆς Ἑλλάδος μέχρι τῶν ἐφεξῆς χρόνων τὰ τῆς οἰκουμένης διηγεῖται. τοῦτο μὲν τὸ βιβλίον νῦν ἀπόλωλεν πλὴν ὀλίγων τμημάτων καὶ παραθέσεων· ὅμως δὲ οἱ παλαιοὶ τὰς μνείας ποιοῦνται, τεκμήριον ὄν εἰς τὸ ὅτι οὐ μόνον γεωγράφος ἀλλὰ καὶ ἱστορικός εὐδοκίμησεν.

Αἱ ὁδοιπορίαι καὶ ὁ βίος ὁ πρακτικός

ὁ μὲν οὖν τοῦ Στράβωνος βίος πολλῇ ὁδοιπορίᾳ σεμνύνεται κατὰ τὴν Μεσόγειον καὶ τὰ ἀνατολικὰ μέρη· τοῦ γὰρ παρ’ Αὐγούστου καθεστῶτος εἰρήνην ἐν τοῖς πλείστοις τόποις, ῥᾷον ἦν τοῖς φιλομαθοῦσι περιιέναι. διῆλθε μὲν οὖν Ἀσίαν τὴν ἐπὶ τῇ θαλάττῃ, χρόνους δὲ πολλοὺς ἐν Ῥώμῃ διέτριψεν, ἔτι δὲ καὶ εἰς Αἴγυπτον καὶ μέχρι τῆς Νουβίας ἀνήχθη, τὸν Νεῖλον ἄνω πλεὺς μέχρι Φιλαίδος. καὶ πρὸς δύσιν δὲ ἰὼν διέβη τῆς Ἰταλίας μέρη μέχρι τῆς Αἰτρουρίας, καὶ μνήμην ποιεῖται ὁδοιποριῶν σχεδὸν ἐπὶ τὰ ὅρια τῆς Αἰθιοπίας. ἐκ τοιούτων πλανῶν, καίπερ μὴ πάντων ἀκριβῶς ἐκμεμετρημένων τῷ χρόνῳ, ἑαυτῷ τεκμήρια λαβὼν αὐτοψίας, εἰς τὰς τῆς γῆς καὶ πόλεων καὶ ἐθνῶν περιγραφὰς εἰσήγαγε.

ἡ μὲν οὖν τῶν Γεωγραφικῶν σύνθεσις οὐ σαφῶς ἔχει χρόνους· ὅμως δ’ ἐξ αὐτῶν τῶν λόγων δῆλόν ἐστιν ὅτι πολλὰ ἔτη περὶ τοῦτο ἠσχολεῖτο, καὶ εἰς τὴν Τιβερίου βασιλείαν ἀφικνεῖται διορθούμενος. μνημονεύει γὰρ Ἰούβαν τὸν τῆς Μαυρουσίας βασιλέα τελευτήσαντα περὶ τὸ τριτηκοστὸν τρίτον ἔτος μετὰ Χριστόν· ὅθεν εἰκάζεται ὅτι οὐ πολὺ πρὸ τῆς ἰδίας τελευτῆς, ἣν ἔθεσαν ἄνδρες περὶ τὸ εἰκοστὸν τέταρτον ἔτος, εἰς πέρας ἤγαγεν τὸ σύγγραμμα. οὕτως ὁ βίος αὐτοῦ καὶ ἡ συγγραφή ἀρξάμενα μὲν ἐπὶ τέλει τῆς δημοκρατίας, ἐκτείνονται δὲ εἰς τὸ βεβαιοῦσθαι τὴν μοναρχίαν· ὅθεν καὶ οἱ λόγοι αὐτοῦ περὶ τὴν Ῥωμαίων δύναμιν καὶ πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν παιδείαν ἔχουσι τὴν χρονολογίας ταύτης σφραγίδα.

Τὰ Γεωγραφικά

Ὁ τῆς οἰκουμένης χάρτης κατὰ Στράβωνα.

Ὁ τῆς Εὐρώπης χάρτης κατὰ Στράβωνα.

τὸ μὲν οὖν σύγγραμμα τὸ Γεωγραφικὰ προσαγορευόμενον εἰς ἑπτακαίδεκα βιβλία διῄρηται, καὶ συνάπτει περιγραφὴν τῆς γῆς μετὰ λόγων ἱστορικῶν καὶ ἐθνολογικῶν. σχεδόν τι γὰρ πάσας τὰς χώρας ἃς οἱ τότε πεπαιδευμένοι Ἕλληνες ᾔδεσαν ἐναριθμεῖται· ἔχει δὲ τὴν Εὐρώπην ἀπὸ Βρεττανίας καὶ τῶν πέλας νήσων μέχρι τῆς Ἰβηρίας, τῆς Γαλατίας καὶ τῆς Γερμανίας, καὶ τὸν περὶ τὴν Μεσόγειον κύκλον, Ἰταλίαν καὶ Ἑλλάδα, τὰ περὶ τὸν Εὔξεινον Πόντον, τὴν Ἀνατολὴν καὶ τὴν Ἀσίαν τὴν ἐπικείμενον, καὶ μέρη τινὰ τῆς ἄνω Ἀσίας καὶ τῆς πρὸς Λιβύην. χρῆται μὲν ἐπὶ πολὺ τοῖς πρὸ αὐτοῦ γεγραφόσιν, οἷον Ἐρατοσθένει καὶ Ἱππάρχῳ, ἄλλως δὲ διώκει τὸν σκοπόν· οὐ γὰρ ἀριθμητικῶς καὶ γεωμετρικῶς ἀκριβῆ χάρτην τοῦ κόσμου ποιεῖσθαι βούλεται, ἀλλὰ γεωγραφίαν τινὰ τὴν πρὸς τὸ διοικεῖν καὶ ἄρχειν ὠφέλιμον, σκοπῶν τὰς πολιτείας, τὰς προσόδους, τὰ ἔθη καὶ τὰ ἤθη τῶν ἐθνῶν.

πολλάκις δὲ δηλοῖ πόθεν ἕκαστα παρ’ αὐτῷ τῶν λεγομένων· ἃ μὲν γὰρ αὐτὸς ἑώρακεν ἐν ἑτέροις χωρίζει τῶν ὧν ἀκοῇ μόνον ἔγνω. μαρτυρεῖ δέ γε αὑτὸν ἀπ’ Αἰτρουρίας μέχρι τῶν ὁρίων τῆς Αἰθιοπίας ὁδοιπορήσαντα, καὶ οὐ πολλοὺς εὑρίσκει γεωγράφους τοσοῦτον πλανηθέντας. ἔχει δὲ καὶ ἀκριβεῖς πόλεων περιγραφάς, καὶ λόγους περὶ ἐμπόρων ὁδῶν καὶ τῶν ἐκ τῆς φύσεως προσγιγνομένων, καὶ διεξέρχεται μύθους καὶ παλαιὰς ἱστορίας, ὅπως ἕκαστα τούτων τὰ ἔθνη καὶ τὰς πόλεις διέθετο. ἐν δὲ τῇ Ἀλεξανδρείᾳ λόγον πολὺν ποιούμενος τὴν ἄστεως διάθεσιν περιγράφει, τὰς ὁδοὺς εὐρυχωρίας ἱκανῆς ἅρμασι, τοὺς κήπους καὶ τὰ δημόσια ἔργα, καὶ τὴν πόλιν ὡς ἐμπορίας καὶ λόγων κέντρον ὄντα ἰσχυρόν.

καίτοι γε οὐ πᾶν ἀκριβῶς ἁρμόζει τοῖς νῦν κανόσι τῆς ἐπιστήμης· πολλάκις γὰρ καὶ μυθώδη καὶ ἀκριβῶς οὐκ ἀληθῆ παραδέχεται, οἷον περὶ θηρίων ἀτόπων ἐπὶ τῆς Ἰνδικῆς τῶν ἐσχάτων· ὅμως δὲ μένει πηγή τις πρώτη εἰς τὸ ἀναπλάττειν τὴν γεωγραφίαν καὶ τὸ πολιτικὸν σχῆμα τῆς Αὐγούστου ἡλικίας. ὅταν γὰρ παραβάλωμεν τὰς αὐτοῦ διηγήσεις τοῖς ἄλλοις γράμμασιν καὶ τοῖς ἐκ γῆς τεκμηρίοις, πολλὰ καὶ σαφῆ εὑρίσκομεν περὶ τῶν τόπων, τῶν ἐθνῶν καὶ τῆς διοικήσεως.

Περὶ τῆς φύσεως τῆς γῆς

πέρα δὲ τῆς ἀνθρωπίνης γεωγραφίας πραγματεύεται ὁ Στράβων καὶ ζητήματα ἃ νῦν ἄν τις εἴποι τῆς γεωλογίας. ἐν γὰρ τῷ δευτέρῳ τῶν Γεωγραφικῶν βιβλίῳ ἀνακεφαλαιοῦται τὰς πρότερον δοξασίας ὅπως ἂν γένοιτο ὀστᾶ θαλασσίων ζῴων καὶ κογχύλια πόρρω τῆς θαλάττης καὶ ἐν ὑψηλοῖς τόποις· διαλέγεται δὲ περὶ τοῦ τὴν θάλασσαν ἄλλοτε ἄλλως ὑπερβάλλειν καὶ ὑποχωρεῖν, καὶ ὡς οἱ ποταμοὶ φέρουσι πηλὸν καὶ κώνην ἐπὶ πλεῖστον, ὥστε βραδέως μὲν ἀλλ’ ἀεὶ τὸν βυθὸν ἀνυψοῦν καὶ τὰς ἀκτὰς μεταβάλλειν. ἀπαγγέλλει γὰρ, ἄλλων τε πολλῶν γνώμας, καὶ τὴν τοῦ Στράτωνος τοῦ Λαμψακηνοῦ, ὃς ἔλεγεν οὕτως ὑπὸ τῶν ποταμῶν ἐν πολλῷ χρόνῳ γίγνεσθαι τὰς γῆς μεταβολάς. καίπερ δὲ μὴ ὡς τέχνην τινα χωρὶς ἀπογράφων τὴν περὶ γῆς θεωρίαν, ὅμως τῷ κριτικῶς ἐξετάζειν τὰς τοιαύτας δόξας ἐποίησεν ὕστερον τοὺς περὶ φύσεως ἐπιστημόνας προσέχειν αὐτῷ τὸν νοῦν.

ὁμοίως δὲ καὶ περὶ τῶν ἐκ πυρὸς καὶ σεισμῶν κινήσεων τῆς γῆς διαλεγόμενος πειρᾶται συμβιβάζειν τοὺς μυθικῶς λεγομένους κατακλυσμοὺς καὶ φθορὰς πόλεων ταῖς εἰκόσιν αἰτίαις· καὶ μᾶλλον ἀεί ποτε προαιρείται τὸ τὰς μεταβολὰς τῆς χώρας ἀναφέρειν εἰς τὰ φυσικὰ καὶ κατὰ χρόνον ἐνεργοῦντα ἢ εἰς ἐξαίφνης δαιμόνια πάθη, ὥσπερ ταύτῃ τε καὶ τῇ φιλοσοφίᾳ παιδευθεὶς καὶ τῇ τῶν Ἑλληνιστικῶν φυσιολόγων ἐμπειρίᾳ κεχρημένος.

Ἡ δόξα καὶ ἡ παρακαταθήκη

ἐν μὲν οὖν τοῖς παλαιοῖς χρόνοις οὐ τοσοῦτον ἰσχύει ὁ Στράβων ὅσον τινὲς τῶν πρὸ αὐτοῦ γεωγράφων· οὐδὲ γὰρ τοῖς πλείστοις τῶν Ῥωμαίων συγγραφέων τὰ Γεωγραφικὰ ἦν ὥσπερ ἐγχειρίδιον πρώτιστον. ἡ δὲ ἐπὶ πολὺ σημασία τοῦ συγγράμματος μᾶλλον ἐν τῷ διασωθῆναι καὶ πάλιν ἀναφανῆναι κείται. πολλὰ γοῦν τῶν ἀντιγράφων διεσώθη ἐν τῇ καθ’ ὕστερον Ῥωμαίων βασιλείᾳ τῇ περὶ Κωνσταντινούπολιν, ὅθεν ἐγένετο ἡ παράδοσις ἀδιάπτωτος. εἶτα ἐν τῇ Ἐσπερίᾳ πάλιν ἀνεφάνη περὶ τὸν δεκάτον πέμπτον αἰῶνα· τότε μὲν ἡ λατινιστὶ μετάφρασις ἐν Ῥώμῃ συνετάγη, εἶτα ἐν τῇ Βενετίᾳ ὡς τῷ ἑξακοσιοστῷ καὶ δεκάτῳ ἔτει μετὰ Χριστόν πρῶτον τὸ Ἑλληνικὸν ἐν τύποις ἐξεδόθη. ὕστερον δὲ Ἰσαὰκ Κασαβώνιος, φιλόλογος ἀνὴρ, ἐθεμελίωσεν ἐν ἀκριβεστέρᾳ κριτικῇ τὸν λόγον καὶ πολλοῖς τῶν ἀνθρώπων τοῖς περὶ παιδείαν ἐποιοῦντο εὐπρόσιτον.

οἱ δὲ νῦν ἱστορικοὶ καὶ γεωγράφοι τιμῶσι τὸν Στράβωνα διττῶς, καὶ διὰ τὰς πληροφορίες ἃς μόνος ἢ σπάνιος διασῴζει, καὶ διὰ τὴν διάνοιαν αὐτοῦ ὡς Ἕλληνος ἀνδρὸς γράφοντος ὑπὸ τὴν Ῥωμαίων ἀρχήν. ἀεί τε γὰρ εὔνους ἐστὶ τῇ Ῥωμαίων κρατήσει, ἐπαινῶν τὴν τάξιν καὶ τὴν ἡσυχίαν ἣν τοῖς πολλοῖς παρεῖχεν, ἅμα δὲ καὶ τῆς Ἑλληνικῆς παιδείας, φιλοσοφίας καὶ ἐπιστήμης τὸ πρῶτον ἀξιοῖ. ἡ διπλῆ αὕτη διάθεσις ποιεῖ τὰ Γεωγραφικὰ μαρτύριον ὑπέρτερον εἰς τὸ μανθάνειν πῶς οἱ ἐσπουδακότεροι τῶν Ἑλλήνων τῆς πρώτης ἡλικίας τῆς βασιλείας ἑαυτοὺς ἔθεσαν πρὸς τὴν καινὴν ἀρχήν. συγμίξας δὲ ὁ Στράβων τὰς ὁδοιπορίας καὶ τὴν ἱστορικήν τε καὶ φιλοσοφικὴν μάθησιν εἰς ἕνα λόγον, κατέλιπεν ἑαυτὸν τῶν ἐπιφανεστάτων γεωγράφων τῆς ἀρχαιότητος.