Wp/brx/दै

दै (Water)
[edit | edit source]दै आ बुहुमाव मोननाय गोनां मिथिंगायारि फुंखाफोरनि मादाव मोनसे। मानसि, जुनार, बिफां-लाइफां आरो गासैबो जिब-जिबसाफोरनि थांनानै थानो थाखाय दैआ जोबोद गोनां। दै नङाब्ला बुहुमाव जिउआ थानो हानाय नङा।
बुहुमनि दैमा, बिलो, लैथो, निजोरा, बरफनि दाखा (glaciers), जोमै आरो हा सिङाव दै मोननाय जाय।
दैनि महरफोर (Forms of Water)
[edit | edit source]बिदुं आरो आबहावायारि थासारियाव सोनारनानै दैआ गुबुन गुबुन महराव थायो।
लाव-लाव महर (Liquid form)
[edit | edit source]- दैमा
- बिलो
- निजोरा
- लैथो
- लैथोमा
गथा महर (Solid form)
[edit | edit source]- बरफ
- खुवा
- बरफ दाखा
गेस महर (Gaseous form)
[edit | edit source]- खफ' (Water vapour)
- जोमै
दैनि फुंखाफोर (Sources of Water)
[edit | edit source]दैखौ गुबुन गुबुन मिथिंगायारि फुंखाफोरनिफ्राय मोननाय जायो:
- अखा
- दैमा
- बिलो
- दैबाज्रुम
- बरफ दैमा
- हा सिंनि दै
दै गिदिंखननाय (Water Cycle)
[edit | edit source]दैआ बुहुमाव मोनसे मिथिंगायारि दिंखननि गेजेरजों सोलिबाय थायो, जायखौ दै गिदिंखननाय बुंनाय जायो।
- खफ' जानाय (Evaporation) – साननि बिदुंनि थाखाय दैआ खफ' जानानै गोजौआव थाङो।
- रोजा जानाय (Condensation) – दै खफ'आ गुसु जानानै जोमै दाियो।
- अखा हानाय (Precipitation) – दैआ अखा, बरफ एबा सारअन्थाइ महरै बुहुमाव गग्लैफिनो।
- थुब्रायनाय (Collection) – दैआ दैमा, बिलो, लैथो आरो हा सिङाव जमा जायो।
जिब-जिबसाफोरनि थाखाय दैनि गोनांथि
[edit | edit source]गासैबो जिब-जिबसाफोरनि थाखाय दैआ जोबोद गोनां।
- मानसिनि देहायाव गाहाइ खामानिफोरखौ सामलायो
- देहानि बिदुंखौ थि लाखियो
- जानाय बेसादफोरखौ दोगोन जानाय (digestion) मदद खालामो
- बिफां-लायफांनि बाहायाव मदद खालामो
- जुनारफोरखौ थांनानै थानो मदद खालामो
दैनि बाहायथि (Uses of Water)
[edit | edit source]दैखौ गुबुन गुबुन खामानियाव बाहायनाय जायो:
- लोंनाय
- आबाद आरो दै सारनाय खामानियाव
- न'ख'रनि खामानि (संनाय-खावनाय, सुनाय)
- कारखानाफोर
- मोजां मोब्लिब दिहुननाय (Hydroelectric power)
- रोगाथाइ (Transportation)
दैनि बिगियानारि ओंथि (Scientific Meaning)
[edit | edit source]बिगियानारि महरै दैनि रासायनारि मुवा (formula) आ जाबाय H₂O। बेयो मोननै हाइड्र'जेन गुदि मुवा आरो मोनसे अक्सिजेन गुदि मुवाजों दाजाबनानै दं।
दैनि धोरोमफोर
[edit | edit source]- गाब गैयि (Colourless)
- मोनामनाय गैयि (Odourless)
- गोथावथि गैयि (Tasteless)
- नुस्रांथि (Transparent)
लोंनाय दै आरो सावस्रि
[edit | edit source]गोगो दै लोंनाया मोजां सावस्रिनि थाखाय गोनां। मैला दै लोंनायनि थाखाय जानाय बेरामफोर:
- कलेरा (Cholera)
- टाइफाइड (Typhoid)
- बान्दो (Diarrhoea)
- खिसावनाय (Dysentery)
दै गोगो खालामनाय राहाफोर
[edit | edit source]- दैखौ फुदुंनानै लोंनाय
- सरनानै बाहायनाय
- दैखौ साफा आयजेङा जमा खालामनाय
दैनि आंखाल (Water Crisis)
[edit | edit source]दिनैनि दिनाव दै आंखाल जानाय मोनसे मुलुगनां जेंना।
गाहाइ जाहोनफोर
[edit | edit source]- सुबुं अनजिमा बांनाय
- आबहावा सोलायनाय
- दै मैला जानाय
- हाग्रामा दानफायनाय
दै रैखा खालामनाय आरो फोजोंनाय
[edit | edit source]दै रैखा खालामनाया गासैबो सुबुंनि बिबान।
- अखानि दैखौ जमा खालामनाय (Rainwater harvesting)
- दैमा आरो बिलोफोरखौ साखोन लाखिनाय
- मैला दैखौ दैनि फुंखाफोराव गारनो नाङा
- दैखौ बांद्राय फोजोबनो नाङा
- बिफां गायनाय
- फोजोबनाय
फोजोबथाइ
[edit | edit source]दैआनो जाबाय जिउनि गुदि बिथा। दै नङाब्ला बुहुमाव जिउआ थानो हानाय नङा। बेखायनो दैनि रैखा खालामनाय, जमालाखिनाय आरो बेखौ सानै हयै महरै बाहायनाया इयुन जोलैफोरनि थांनानै थानायनि थाखाय जोबोद गोनां।