Wp/bgn/ازبک ئان

From Wikimedia Incubator
< Wp‎ | bgnWp > bgn > ازبک ئان
Jump to navigation Jump to search
ازبیکان
اوزبیکلر
Tamerlan.jpg
Alisher Navoiy's Portrait.jpg
Shaybani.jpg
Фирдуси читает поэму «Шах-Наме» шаху Махмуду Газневи (1913).jpg
Babur.jpg
Portrait of Akbar by Manohar.jpg
Abdullah Khan Uzbek II slicing melons.jpg
Nadira.jpeg
Uzbek Abdurauf Fitrat stamp.jpg
Stamps of Uzbekistan, 2004-07.jpg
Hamza Niyazi.jpg
Alihantora Sog'uniy.jpg
Зульфия.jpg
Islam karimov.jpg
Alisher Usmanov podium 2013 Fencing WCH SMS-IN t204812.jpg
Abdul Rashid Dostum in September 2014.jpg
Sylvia Nasar - Flickr - Knight Foundation.jpg
Sharipov.jpg
Odil Ahmedov.jpg
Marsel Ilhan.jpg
Iroda Tulyaganova 1.jpg
موچین جمئیت
۳۰ میلیون
مناطق با جمعیت قابل توجه
ازبیکستان 23,929,309 (2013)<
افغانستان 2,799,726 (2013)<
تاجیکستان 1,210,236 (2013)<
قرقیزستان 980,000[1]
قزاقستان 490,000[2]
ترکمنستان 260,000[3]
روسیه 499,862[4]
قفقاز 300,000[4]
افغانستان 70,133 (2005)[5]
چین 124,800[6]
اوکراین 22,400[7]
استرالیا 80,000
امارات متحده عربی 15,960
ترکیه 45,000[8]
مغولستان 560[9]
زبان‌ئان
ازبیکی
مربوتین قوم و سیادین گروپ ئان
اویغور
اعیاد تیمور در سمرقند
نگاره‌ای از دو خان ازبیک در شمال افغانستان کنونی، ۱۸۴۲
ازبیک‌های افغانستان

ازبیک ها[edit]

ازبیک‌ها یکی از اقوام ترک‌تبار ساکن آسیای میانه هستند . ازبیک‌ها بیشینه جمعیت ازبیکستان، را تشکیل می‌دهند و در دره فرغانه که شامل شمال و باختر تاجیکستان و جنوب قرقیزستان می‌شود و سواحل آمودریا در خاور ترکمنستان و شمال افغانستان نیز جمعیت زیادی دارند. جمعیت این قوم حدود ۳۰ میلیون نفر برآورد می‌شود.

ازبیک‌ها به زبان ازبیکی از خانواده زبان‌های ترکی سخن می‌گویند و بیشتر آن‌ها مسلمان سنی و پیرو مکتب حنفی هستند.

از بین ترکانی که سابقاً تحت حاکمیت شوروی بودند، ازبیکان دچار کمترین آسیمیلاسیون روسی شده‌اند؛ و همگی هنوز هم ازبیکی را به عنوان زبان اول خود می‌شناسند. مطالعات ژنتیکی از تنوع بالای ژنتیکی بین ازبیک‌ها حکایت دارد و نشان می‌دهد که تبار آسیای شرقی (شامل تورکها)، آسیای میانه‌ای، اروپایی و خاورمیانه‌ای به ترتیب شایعترین تبارها در این قوم هستند.

تاریخچه[edit]

ریشه واژه ازبیک به نام اوغوز خان میرسد، اوغوزخان بنام اوغوز بیک نیز مشهور بود است. این واژه به احتمال زیاد از نام این امپراتور ترک ریشه دارد.[10] باتو فرزند جوچی و نوادهٔ چنگیز به اروپا حمله کرد و برادرش شیبان را به فرمانروایی مجارستان برگزید. بیشتر سربازان باتو از میان [|اقوام ترک]] بودند و تنها افسران عالی رتبه از میان مغولان بودند. سربازان تحت فرماندهی شیبان بعدها در تیومن در مرکز روسیه امروزی و سیبری حاکمیت یافتند. محمد خان شیبانی به افتخار جدش تخلص شیبک را برگزید و به سرزمین‌های آباد فرارود یورش برد. او دولت تیموریان را از میان برد ولی خودش گرفتار [|شاه اسماعیل صفوی]] گشت. بعد از او ازبیکان در آسیای میانه باقی‌ماندند.

وجه تسمیه ازبیک به سربازان شیبانیان این بود که فرمانروای اردوی زرین در زمان منگو تیمور فرزند هولاکو و پشت ششم شیبان فردی به نام ازبیک خان بود. از فرمانروایان ازبیک، ازبیک‌خان و پسرش جانی‌بیگ در تاریخ قبل از تیمور مشهورند. بعد از دورهٔ تیمور این امرا در ماوراءالنهر قدرت یافتند. در دوره صفوی، ازبیک و ازبیکان عنوان سلسله امرای شیبانی است که بوسیلهٔ محمدشاه‌بخت (محمد شیبانی) مشهور به شاهی‌بیک یا شیبیک تأسیس شد (۹۰۵ ه‍. ق.) و غالباً بسبب تعصب در مذهب تسنن و تجاوز به خراسان با شاهان صفوی در زدوخورد بوده‌اند. مرکز امرای این سلسله سمرقند بوده‌است و امرای مزبور با خانات خیوه و خانات بخارا و خانات خوقند و امرای آستراخان (معروف به خانان جانی) خویشاوند و منسوب بوده‌اند. دولت آنها نیز عاقبت بوسیلهٔ امرای هشترخان (حاجی طرخان) منقرض شد.

منابع[edit]

  1. CIA World Factbook – Kyrgyzstan
  2. Ethnic groups in Kazakhstan, official estimation 2010-01-01 based on National Census 2009
  3. CIA World Factbook – Turkmenistan
  4. 4.0 4.1 Russia Census 2002
  5. Rhoda Margesson (January 26, 2007). "Afghan Refugees: Current Status and Future Prospects" p.7. Report RL33851, Congressional Research Service.
  6. Chinese National Minorities
  7. State Statistics Committee of Ukraine: The distribution of the population by nationality and mother tongue
  8. Evrenpaşa Köyü | Güney Türkistan'dan Anadoluya Urfa Ceylanpınar Özbek Türkleri. Evrenpasakoyu.wordpress.com. Retrieved on 2013-07-12.
  9. Census of Mongolia, slide# 23. http://www.toollogo2010.mn/doc/Main%20results_20110615_to%20EZBH_for%20print.pdf
  10. A. H. Keane,A. Hingston Quiggin, A. C. Haddon, Man: Past and Present, p.312, Cambridge University Press, 2011, Google Books, quoted: "Who take their name from a mythical Uz-beg, Prince Uz (beg in Turki=a chief, or hereditary ruler)."
  • دائرةالمعارف فارسی
  • ویکی‌پدیای انگلیسی

رده:اتحادیه‌های ایلی رده:اقوام ازبکستان رده:اقوام افغانستان رده:اقوام ایران رده:اقوام به‌رسمیت شناخته‌شده توسط چین رده:اقوام تاجیکستان رده:اقوام ترکمنستان رده:اقوام ترک‌تبار رده:اقوام در قرقیزستان رده:اقوام در قزاقستان رده:تاریخ مردمان ترک‌تبار رده:جوامع مسلمان ترک