Wb/jv/Kawruh basa Sangskreta/Paradigma kasus tembung aran

Salah sawijining ciri khas utama basa Sangskreta yaiku basa iki sawijining basa flèksi. Dadi tegesé, tembung-tembung aran ing basa iki utawa substantif kabèh nduwèni sisipan sing bisa gonta-ganti miturut kasus.

Ing basa Sangskreta ana 8-ng kasus, yaiku:

• kasus nominatif, akusatif, instrumèntalis, datif, ablatif, génitif, lokatif lan vokatif.

Sajatiné apa ta tegesé kasus-kasus iki? Kasus iki sajatiné ora liya namung praposisi utawa tembung-tembung ancer-ancer saha panggandhèng waé. Bédané karo basa Jawa iku, menawa ing basa Jawa, tembung-tembung iki katulis kapisah, kamangka ing basa Sangskreta kelèt dadi siji karo tembung dhasaré. Ing ngisor iki kasus-kasus iki kabèh bakal ditrangaké sabanjuré.

1. nominatif: kasus dhasar.
2. akusatif: kasus akusatif biasané nyatakaké pasièn utawa uga arah utawa tanggal.
3. instrumèntalis: kasus instrumèntalis iki biasané bisa dipertal mawa tembung karo, déning lan sabanjuré. Tembung instrumèn iku tembung liya saka tembung piranti utawa alat. Dadi iki mesthi ana gandhèngané karo apa-apa sing dicekel
4. datif: kasus datif iku biasané bisa dipertal mawa tembung kanggo lan sabanjuré.
5. ablatif: kasus ablatif biasané bisa dipertal mawa tembung saka lan sabanjuré.
6. génitif: kasus ablatif biasané nyatakaké kadarbèn lan bisa dipertal mawa tembung duwéné. Nanging uga kadhangkala tegesé uga kanggo.
7. lokatif: kasus lokatif iki biasané nyatakaké papan.
8. vokatif: kasus vokatif iku menawa nyeluk uwong, kéwan lan sabanjuré.

Skéma dhasar

Ing ngisor iki kapacak skéma dhasar tasrifan utawa déklinasi basa Sangskreta. Sabagéyan gedhé tetembungan duwé panambang kaya ing ngisor iki.

	Tunggal	Dualis	Jamak
Nominatif	-s (-m)	-au (-ī)	-as (-i)
Vokatif	-s (-)	-au ( -ī)	-as (-i)
Akusatif	-am (-m)	-au (-ī)	-as (-i)
Instrumèntalis	-ā	-bhyām	-bhis
Datif	-e	-bhyām	-bhyas
Ablatif	-as	-bhyām	-bhyas
Génitif	-as	-os	-ām
Lokatif	-i	-os	-su

Kepriyé praktèké? Ing ngisor iki dijupuk sawijining tuladha adhedhasar tembung deva sing tegesé "Déwa" utawa "Raja". Tembung iki jenis kelaminé maskulin. Kaya kapacak ing ngisor iki, ing cacah dualis, kasus nominatif, vokatif lan akusatif nggabung dadi siji. Éwadéné uga kasus instrumèntalis, datif lan ablatif saha kasus génitif lan lokatif. Banjur ing cacah jamak, nominatif nggabung karo vokatif, lan datif karo ablatif.

Banjur sawetara prabédan-prabédan sithik, salah sijiningn yaiku kasus jamak instrumèntalis dudu devabhis nanging devais.

Tunggal:

1. nom. devas tegesé: "Déwa"
2. vok. deva tegesé: "Hé Déwa"
3. ak. devam tegesé: "menyang Déwa"
4. inst. devena tegesé: "karo Déwa"
5. dat. devāya tegesé: "kanggo Déwa"
6. ab. devāt tegesé: "saka Déwa"
7. gen. devasya tegesé: "darbèn Déwa"
8. lok. deve tegesé: "ing Déwa"

Dualis:

1. nva devau tegesé: "Rong Déwa", "Hé Déwa loro", "Menyang Déwa"
2. ida devābhyām tegesé "karo Déwa loro", "kanggo Déwa loro", "saka Déwa loro"
3. gl devayos tegesé "darbèn Déwa loro" utawa "ing Déwa loro"

Jamak:

1. nv devās tegesé "Déwa-Déwa" utawa "Hé Déwa-Déwa"
2. a devān tegesé "menyang Déwa-Déwa"
3. i devais tegesé "karo Déwa-Déwa"
4. da devebhyas tegesé "kanggo Déwa-Déwa" utawa "saka Déwa-Déwa"
5. g devānām tegesé "darbèn Déwa-Déwa"
6. l deveṣu tegesé "ing Déwa-Déwa"

Ing ngisor iki saiki kapacak kabèh pokok-pokok tembung-tembung iki sing kerep muncul.

Pokok-a

Pokok-a (/ə/ utawa /ɑː/) iku ngandhut kelas panambang tembung aran sing gedhé dhéwé. Biasané tembung-tembung sing nduwé panambang cekak -a nduwé jenis kelamin maskulin utawa nétral. Tembung-tembung arang sing nduwé panambang -a dawa (/ɑː/) mèh mesthi féminin.

	Maskulin (kā́ma- 'asmara')			Netral (āsya- 'tutuk')			Feminin (kānta- 'sayang')
	Tunggal	Dualis	Jamak	Tunggal	Dualis	Jamak	Tunggal	Dualis	Jamak
Nominatif	kā́mas	kā́māu	kā́mās	āsyàm	āsyè	āsyā̀ni	kāntā	kānte	kāntās
Akusatif	kā́mam	kā́māu	kā́mān	āsyàm	āsyè	āsyā̀ni	kāntām	kānte	kāntās
Instrumèntalis	kā́mena	kā́mābhyām	kā́māis	āsyèna	āsyā̀bhyām	āsyāìs	kāntayā	kāntābhyām	kāntābhis
Datif	kā́māya	kā́mābhyām	kā́mebhyas	āsyā̀ya	āsyā̀bhyām	āsyèbhyas	kāntāyai	kāntābhyām	kāntābhyās
Ablatif	kā́māt	kā́mābhyām	kā́mebhyas	āsyā̀t	āsyā̀bhyām	āsyèbhyas	kāntāyās	kāntābhyām	kāntābhyās
Génitif	kā́masya	kā́mayos	kā́mānām	āsyàsya	āsyàyos	āsyā̀nām	kāntāyās	kāntayos	kāntānām
Lokatif	kā́me	kā́mayos	kā́meṣu	āsyè	āsyàyos	āsyèṣu	kāntāyām	kāntayos	kāntāsu
Vokatif	kā́ma	kā́mau	kā́mās	ā́sya	āsyè	āsyā̀ni	kānte	kānte	kāntās

Pokok -i lan -u

pokok-i

	Mas. lan Fém. (gáti- 'lunga, kahanan')			Nétral (vā́ri- 'air')
	Tunggal	Dualis	Jamak	Tunggal	Dualis	Jamak
Nominatif	gátis	gátī	gátayas	vā́ri	vā́riṇī	vā́rīṇi
Akusatif	gátim	gátī	gátīs	vā́ri	vā́riṇī	vā́rīṇi
Instrumèntalis	gátyā	gátibhyām	gátibhis	vā́riṇā	vā́ribhyām	vā́ribhis
Datif	gátaye, gátyāi	gátibhyām	gátibhyas	vā́riṇe	vā́ribhyām	vā́ribhyas
Ablatif	gátes, gátyās	gátibhyām	gátibhyas	vā́riṇas	vā́ribhyām	vā́ribhyas
Génitif	gátes, gátyās	gátyos	gátīnām	vā́riṇas	vā́riṇos	vā́riṇām
Lokatif	gátāu, gátyām	gátyos	gátiṣu	vā́riṇi	vā́riṇos	vā́riṣu
Vokatif	gáte	gátī	gátayas	vā́ri, vā́re	vā́riṇī	vā́rīṇi

pokok-u

	Mas. dan Fem. (śátru- 'satru, musuh')			Netral (mádhu- 'madu')
	Tunggal	Dualis	Jamak	Tunggal	Dualis	Jamak
Nominatif	śátrus	śátrū	śátravas	mádhu	mádhunī	mádhūni
Akusatif	śátrum	śátrū	śátrūn	mádhu	mádhunī	mádhūni
Instrumèntalis	śátruṇā	śátrubhyām	śátrubhis	mádhunā	mádhubhyām	mádhubhis
Datif	śátrave	śátrubhyām	śátrubhyas	mádhune	mádhubhyām	mádhubhyas
Ablatif	śátros	śátrubhyām	śátrubhyas	mádhunas	mádhubhyām	mádhubhyas
Génitif	śátros	śátrvos	śátrūṇām	mádhunas	mádhunos	mádhūnām
Lokatif	śátrāu	śátrvos	śátruṣu	mádhuni	mádhunos	mádhuṣu
Vokatif	śátro	śátrū	śátravas	mádhu	mádhunī	mádhūni

Pokok vokal dawa

	Pokok ā (jā- 'kapinteran')			Pokok ī (dhī- 'pikiran')			Pokok ū (bhū- 'bumi')
	Tunggal	Dualis	Jamak	Tunggal	Dualis	Jamak	Tunggal	Dualis	Jamak
Nominatif	jā́s	jāú	jā́s	dhī́s	dhíyāu	dhíyas	bhū́s	bhúvāu	bhúvas
Akusatif	jā́m	jāú	jā́s, jás	dhíyam	dhíyāu	dhíyas	bhúvam	bhúvāu	bhúvas
Instrumèntalis	jā́	jā́bhyām	jā́bhis	dhiyā́	dhībhyā́m	dhībhís	bhuvā́	bhūbhyā́m	bhūbhís
Datif	jé	jā́bhyām	jā́bhyas	dhiyé, dhiyāí	dhībhyā́m	dhībhyás	bhuvé, bhuvāí	bhūbhyā́m	bhūbhyás
Ablatif	jás	jā́bhyām	jā́bhyas	dhiyás, dhiyā́s	dhībhyā́m	dhībhyás	bhuvás, bhuvā́s	bhūbhyā́m	bhūbhyás
Génitif	jás	jós	jā́nām, jā́m	dhiyás, dhiyā́s	dhiyós	dhiyā́m, dhīnā́m	bhuvás, bhuvā́s	bhuvós	bhuvā́m, bhūnā́m
Lokatif	jí	jós	jā́su	dhiyí, dhiyā́m	dhiyós	dhīṣú	bhuví, bhuvā́m	bhuvós	bhūṣú
Vokatif	jā́s	jāú	jā́s	dhī́s	dhiyāu	dhíyas	bhū́s	bhuvāu	bhúvas