Jump to content

Wp/yua/Ke'ken

From Wikimedia Incubator
< Wp | yua
(Redirected from Wp/yua/ke'ken)
Wp > yua > Ke'ken
Xleech yéetel un chan ke'keeno'ob
Chan ke'keeno'ob
Ke'keeno'ob tu poloktalo'ob

Le k'éek'en (Sus scrofa domesticus) jump'éel mejen ba'alche' ku p'atal tu yóok'ol naj, ku polokta'al tumen máako'ob uti'al u nojochta'al. Ichil u noj lu'umil Yukatán, ya'ab máasewalo'ob ku ts'enta'altiko'ob yéetel ixi'im, xnuuk nal, bu'ul, k'úum, yuca yéetel uláak' janalilo'ob ku ma'alob yáantik u ch'íijil. Le chan k'éek'eno' ku ch'íijil jach séeb wa ku ts'áabik ma'alob janal, ja' mixba'al yéetel ku kanáanta'al tu najil ma'alob.

Le k'éek'eno' yaan u noj k'a'abetil ti' u meyajil kaajo'ob, tumen ku ts'áaik bak', K’ab tsaats (manteca) yéetel uláak' ba'alo'ob ku meyajta'al ichil ya'ab janalilo'ob mayao'ob je'el bix cochinita pibil, lechón al horno, chicharrón yéetel relleno negro. Bey xan, u ts'enta'al ku ts'áaik tojol ti' ya'ab paalalo'ob yéetel máasewalo'ob ku meyajtiko'ob ichil chan granjas wa ichil u yotocho'ob.

U kanáanta'al le k'éek'eno' jach k'a'abet. K'a'abet u ts'áabal jach ma'alob ja', noj lu'um ma'alob ku kuxtal, u p'o'oxik najil ku kuxtal yéetel u ts'áabal vacunas yéetel ts'áak wa k'oja'an. Bey túuno', le k'éek'eno' ku nojochta'al ma'alob, ku ch'íijil jach séeb yéetel ku ts'áaik ma'alob bak' ku jaanta'al tumen máako'ob.

Le Sus scrofa domesticus yaan xan u na'atil yéetel u páajtal u kaambal. Ku na'atik ya'ab ba'alo'ob yéetel ku páajtal u ka'ansik u beetik jejeláas meyajo'ob. Tumen lela', yaan aj xooko'ob ku meyajtiko'ob xan ichil u xookil ts'áak yéetel ciencia. Ti' le kaajo'ob mayao'ob, le k'éek'eno' ku p'áatal bey jump'éel ba'alche' jach k'a'abet ti' u janalil yéetel u meyajil máako'ob.