Jump to content

Wp/yua/Chak ts'íits'ib

From Wikimedia Incubator
< Wp | yua
(Redirected from Wp/yua/chak ts'íits'ib)
Wp > yua > Chak ts'íits'ib
Chak ts'íits'ib
Chak ts'íits'ib

Chak ts'íits'ib (Cardinalis cardinalis) k'aj-óola'an ich kastelan t'aan beey: cardenal wa cardenal norteño.

Ku yokol ich u jaatsil k'a ynáal ch'íich'o'ob (ave paseriforme) ku taal tu ch'i'ibalil ch'íich' Cardinalidae kaja'an Centro yéetel Norteamérica. Ku kaajtal tu nojol Cánada yéetel Belice tak u chúumuk u chik'inil Venezuela, tu lak'inil Estados Unidos tak Maine yéetel Texas beeyxan u noj lu'umil México.

Chak ts'íits'ibe' juntúul k'aynáal ch'íich', ku chukik 21 wa 23 cm u chowakil u wíinkilal. Yaan u p'óot yéetel boox u baak' paach u yicho'ob beey wa juntúul k'ulu'e'. Séeb u yila'al máakalmáak u xíibil yéetel u ch'úupil, tumen jela'an u boonil u k'u'uk'melo'ob; wa xíibil chak ts'íits'ibe' jopa'an u chakil u k'u'uk'mel wa ch'úupul chak ts'íits'ibe' sak pose'en u chakil u k'u'uk'mel ku xa'ak'tik chak yéetel chukwa'. Kex u ch'i'ibale' súuk u jaantik u neek' ich paak'alo'ob ku jaantik xan mejen ik'elo'ob yéetel ich paak'alo'ob.

U tsolil u jaats ch'íich'o'ob.

[edit | edit source]

Chak ts'íits'ibe' juntúul ichil u yóoxp'éel jaatsil ch'íicho'ob yaan, yóok'lal u múuch' bixo'ob Cardinalis (ichil yano'ob xan cardenal pardo yéetel cardenal bermellón) ti' yaano'ob tu ch'i'ibalil Cardinalidae, ku táakbesik ch'íicho'ob kaja'ano'ob ich América del Norte yéetel América del Sur.

Carlos Linneo tu táakbesaj ichil jump'éel u meyaj tu beetaj tu sigloil XVIII, Systema Naturae. Yáaxe' oksa'ab ichil u jaatsil u bixilil Loxia,, tu'ux yaan u múuch'il ch'íich'ob k'atakbalo'ob u kojo'ob (piquituertos). Tu ja'abil1838, máansa'ab tu múuch'il Cardinalis ka ts'aab u científico k'aaba' Cardinalis virginianus, u k'áat u ya'al ich kastelan t'aane' "cardenal de Virginia". Tu ja'abil 1918, k'ex u científico k'aaba' ti'al u chíimpolta'al Charles Wallace Richmond juntúul estadounidense ornitólogo, ka ts'aab ti' Richmondena cardinalis,​ tak túun tu ja'abil 1983 ka'a k'ex u k'aaba' je'el bix yanik te' k'iino'oba' Cardinalis cardinalis, ka ts'aab ich kastelan táane': "cardenal rojo" wa "cardenal norteño", uti'al u séeb kaxta'al ichil uláak' wakp'éel jaats ch'íich'o'ob (cardenales).

Tu'ux jóok'sa'abi':

[edit | edit source]

https://es.wikipedia.org/wiki/Cardinalis_cardinalis