Wp/grc/Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας

Τοῦτο τὸ λῆμμα γέγραπται τῇ Ἀττικῇ καὶ τῇ Ἀττικιζούσῃ διαλέκτῳ.

Τοῦτο τὸ λῆμμα ἀνατεθεώρηται.

Ἀλέξανδρος ὁ τρίτος ὁ Μακεδών, ὁ κοινῶς Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας καλούμενος, βασιλεὺς ἦν τῆς ἀρχαίας Μακεδονίας. Γεννηθεὶς ἐν Πέλλῃ ἐπὶ τῆς ἕκτης καὶ ἑκατοστῆς Ὀλυμπιάδος (τῷ 356 π.Χ.), τὴν τοῦ πατρὸς βασιλείαν διεδέξατο, εἴκοσιν ἔτη γεγονώς. Τὸν πλεῖστον δὲ τοῦ βίου χρόνον ἐν στρατείᾳ ἀνυπερβλήτῳ διήγαγεν, ἥτις ἀπὸ τῆς Ἑλλάδος μέχρι τῆς πρὸς ἑσπέραν Ἰνδικῆς ἐξετάθη, καὶ μίαν τῶν ἐν τῇ οἰκουμένῃ μεγίστων ἀρχῶν πρὸ τοῦ τριακοστὸν ἔτος γεγονέναι ἐκτήσατο. Ἀήττητος δὲ ἐν πάσαις ταῖς μάχαις γενόμενος, δικαίως εἷς τῶν ἐν τῇ ἱστορίᾳ εὐτυχεστάτων καὶ δεινοτάτων στρατηγῶν νομίζεται. Νέος μὲν ὢν ἐπαιδεύθη ὑπὸ Ἀριστοτέλους τοῦ φιλοσόφου· παρὰ δὲ τοῦ πατρὸς παρέλαβε βασιλείαν τε δυνατὴν καὶ στρατιὰν πολεμικῶν ἔμπειρον. Βεβαιωσάμενος δὲ τὴν ἀρχὴν καὶ τὰς ἐν τοῖς Ἕλλησι στάσεις καταπαύσας, τὸ πανελλήνιον ἔργον, ὃ ὁ πατὴρ αὐτοῦ Φίλιππος πάλαι διενοεῖτο, ἐξέφηνε, τῷ τετάρτῳ καὶ τριακοστῷ καὶ τριακοσιοστῷ ἔτει (334 π.Χ.) εἰς τὴν τῶν Ἀχαιμενιδῶν ἀρχὴν ἐμβαλών. Αἵ τε κατακτήσεις αὐτοῦ καὶ ἡ ἐκ τούτων γενομένη τοῦ Ἑλληνικοῦ βίου καὶ τρόπου ἐπὶ πλεῖστον διάδοσις ἀρχὴν τῶν Ἑλληνιστικῶν καλουμένων χρόνων ἐποίησαν, ἐν οἷς μεγάλη ἐπιμιξία καὶ σύγκρασις ἐθῶν τε καὶ πολιτισμοῦ καθ’ ὅλην τὴν Εὐρώπην καὶ Ἀσίαν καὶ Λιβύην συνέβη.

Ὁ πρῶτος βίος καὶ ἡ εἰς τὴν ἀρχὴν ἄνοδος

Ἦν δὲ ὁ Ἀλέξανδρος παῖς Φιλίππου μὲν τοῦ Μακεδόνων βασιλέως, μητρὸς δὲ Ὀλυμπιάδος τῆς Ἠπειρώτιδος, τετάρτης οὔσης γυναικὸς τῷ Φιλίππῳ. Ἐκ παιδὸς δὲ εὐθὺς ἐπὶ τὸ ἄρχειν καὶ πολεμεῖν παρεσκευάζετο. Τρίτον γὰρ καὶ δέκατον ἔτος γεγονότι αὐτῷ ὁ πατὴρ Ἀριστοτέλην ἐμισθώσατο διδάσκαλον, ὃς αὐτὸν παιδείαν τε παντοδαπὴν ἐδίδαξε περί τε ῥητορικὴν καὶ γράμματα καὶ τὰ φυσικὰ καὶ φιλοσοφίαν. Ὀκτωκαίδεκα δὲ ἐτῶν ὤν, τὴν ἐν τοῖς πολεμικοῖς ἀρετὴν ἐπεδείξατο, τοῦ ἑτέρου κέρως τῶν ἱππέων ἡγούμενος ἐν τῇ ἐν Χαιρωνείᾳ κυρίᾳ μάχῃ. Τῷ δ’ ἕκτῳ καὶ τριακοστῷ καὶ τριακοσιοστῷ ἔτει (336 π.Χ.) ὁ Φίλιππος ὑπὸ Παυσανίου, τοῦ ἄρχοντος τῶν σωματοφυλάκων, ἐδολοφονήθη. Ὁ οὖν Ἀλέξανδρος, εἴκοσιν ἐτῶν τότε ὤν, σὺν τῇ τῆς μητρὸς σπουδῇ τὴν βασιλείαν ἐβεβαιώσατο, τοὺς ἐν τῇ ἀρχῇ ἀντιπάλους ἀποκτείνας. Ἐντεῦθεν δὲ ἐπὶ μεσημβρίαν ἐστράτευσεν ὡς τὴν Μακεδονικὴν ἡγεμονίαν ἐπὶ τὰς Ἑλληνίδας πόλεις ἀποκαταστήσων· τῶν δὲ Θηβαίων νεωτερισάντων, παράδειγμα ποιούμενος ὠμότατον τὴν πόλιν αὐτῶν κατέσκαψε. Τῆς μὲν οὖν Ἑλλάδος οὕτω βεβαιωθείσης, πρὸς τὴν τοῦ πατρὸς πάλαι φιλοτιμίαν, τὴν τῶν Περσῶν κατάκτησιν, τὸν νοῦν ἔτρεψεν.

Ἡ τοῦ Περσικοῦ κράτους κατάκτησις

Τῷ τετάρτῳ καὶ τριακοστῷ καὶ τριακοσιοστῷ ἔτει (334 π.Χ.) ὁ Ἀλέξανδρος, στρατιᾷ συμμίκτῳ Μακεδόνων τε καὶ Ἑλλήνων ἡγούμενος, τὸν Ἑλλήσποντον διαβὰς εἰς τὴν Ἀσίαν εἰσέβαλεν. Πρώτην δὲ μεγάλην νίκην ἐνίκησε κατὰ τῶν Περσῶν σατραπῶν ἐν τῇ μάχῃ τῇ περὶ τὸν Γρανικὸν ποταμόν, ὥστε ἀνοιχθῆναι αὐτῷ τὴν ὁδὸν ἐπὶ τὴν Ἰωνικὴν παραλίαν. Ἐνιαυτὸν μὲν οὖν διατρίψας βεβαιούμενος τὴν ἀρχὴν τῆς πρὸς ἑσπέραν Ἀνατολίας, προὐχώρησεν εἰς Συρίαν, ἔνθα πάσῃ τῇ δυνάμει τοῦ Περσικοῦ στρατοῦ ὑπὸ Δαρείου τοῦ τρίτου τοῦ βασιλέως ἡγουμένου ἀπήντησεν ἐν τῇ ἐν Ἰσσῷ μάχῃ τῷ τρίτῳ καὶ τριακοστῷ καὶ τριακοσιοστῷ ἔτει (333 π.Χ.). Ἡ δὲ στρατηγικὴ τοῦ Ἀλεξάνδρου δεινότης κυρίαν τὴν νίκην ἀπέφηνε, τὸν μὲν Δαρεῖον φυγεῖν ἀναγκάσασα, τὴν δὲ βασιλικὴν οἰκίαν αὐτοῦ ἐν ταῖς χερσὶ τοῦ νικητοῦ καταλιποῦσα. Ἐντεῦθεν δὲ προῆλθεν ἐπὶ μεσημβρίαν παρὰ τὴν θάλατταν, καὶ τὸ τῆς Τύρου νησιωτικὸν φρούριον μετὰ πολιορκίαν ἑπτὰ μηνῶν ἐνδόξως εἷλεν.

Αἴγυπτος καὶ τὰ τῆς Περσίδος ἐνδότερα

Μετὰ δὲ τὰς ἐν Συρίᾳ νίκας, εἰς Αἴγυπτον παρῆλθεν ὁ Ἀλέξανδρος τῷ δευτέρῳ καὶ τριακοστῷ καὶ τριακοσιοστῷ ἔτει (332 π.Χ.), καὶ ὑπὸ τῶν ἐγχωρίων ὡς ἐλευθερωτὴς ἀπὸ τῆς βαρείας τῶν Περσῶν ἀρχῆς ἐδέχθη. Ἐν Μέμφιδι μὲν οὖν φαραὼ ἀνηγορεύθη, πορευθεὶς δὲ εἰς τὸ τοῦ Διὸς Ἄμμωνος μαντεῖον, παῖς τοῦ θεοῦ προσηγορεύθη. Πρὶν δὲ ἀπελθεῖν ἐξ Αἰγύπτου, τὴν ἐπώνυμον αὑτοῦ πόλιν Ἀλεξάνδρειαν ἔκτισεν ἐπὶ τῇ θαλάττῃ, ἥτις ὕστερον ἐπιφανεστάτη ἑστία παιδείας τε καὶ ἐμπορίας καὶ σοφίας τοῦ Ἑλληνιστικοῦ κόσμου ἐγένετο.

Τῷ δ’ ἑξῆς ἔτει (331 π.Χ.) εἰς τὴν Μεσοποταμίαν ἐστράτευσεν, ὡς τῷ Δαρείῳ τὸ τελευταῖον μαχούμενος. Ἐν δὲ τῇ μάχῃ τῇ ἐν Γαυγαμήλοις, καίπερ τῷ πλήθει πολὺ λειπόμενος, τῇ κρείττονι τακτικῇ τὸν τῶν Περσῶν στρατὸν διέφθειρεν. Ὁ μὲν Δαρεῖος πάλιν ἔφυγεν, ὕστερον δὲ ὑπὸ Βήσσου, ἑνὸς τῶν ἰδίων σατραπῶν, ἐδολοφονήθη. Ὁ δὲ Ἀλέξανδρος εἴς τε Βαβυλῶνα καὶ Σοῦσα εἰσῆλθε, καὶ ἐπὶ Περσέπολιν, τὴν βασιλικὴν τῶν Περσῶν πόλιν, ἐλάσας, ταύτην εἷλέ τε καὶ ὕστερον ἐνέπρησε. Τελευτήσαντος δὲ τοῦ Δαρείου, ἑαυτὸν βασιλέα τῆς Ἀσίας καὶ γνήσιον τοῦ Ἀχαιμενιδῶν θρόνου διάδοχον ἀνηγόρευσεν.

Αἱ ἐν τῇ μέσῃ Ἀσίᾳ καὶ Ἰνδικῇ στρατεῖαι

Τὰ δὲ ἑξῆς ἔτη διέτριψεν ἀσφαλιζόμενος τὴν νέαν καὶ μεγάλην ἀρχὴν καὶ στρατευόμενος εἰς τὰς πρὸς ἕω σατραπείας, τήν τε Βακτριανὴν καὶ τὴν Σογδιανήν. Ὁ δὲ πόλεμος οὗτος μάχας τε ἀγρίας πρὸς τοὺς ἐγχωρίους δυνάστας περιεῖχε καὶ πόλεμον λῃστρικὸν καὶ δύσκολον ἐν χωρίοις ὀρεινοῖς. Κτίσας δὲ πόλεις νέας τινάς, αἳ φυλακαί τε διοικήσεως καὶ στρατιωτικαὶ ἔμελλον ἔσεσθαι, τὴν πρὸς ἕω πορείαν ἐποιεῖτο. Τῷ δ’ ἕκτῳ καὶ εἰκοστῷ καὶ τριακοσιοστῷ ἔτει (326 π.Χ.) εἰς τὴν Ἰνδικὴν ἐνέβαλεν, διανοούμενος ἀφικέσθαι εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης. Ἐν δὲ τῇ μάχῃ τῇ περὶ τὸν Ὑδάσπην ποταμόν, Πῶρον τὸν τῶν Ἰνδῶν δυνάστην καὶ τοὺς πολεμιστὰς ἐλέφαντας αὐτοῦ ἐνίκησεν, μιᾷ τῶν ἐπιπονεστάτων αὐτῷ μαχῶν χρησάμενος. Καίπερ δὲ νικήσας, ὁ στρατὸς αὐτοῦ, καματηρὸς μὲν ὢν ἐκ τῆς πολυετοῦς στρατείας, εὐλαβούμενος δὲ μὴ καὶ ἑτέροις μείζοσι τῶν Ἰνδῶν στρατεύμασιν ἀπαντήσῃ, τέλος παρὰ τὸν Ὕφασιν ποταμὸν ἐστασίασε, περαιτέρω προϊέναι οὐκ ἐθέλων. Ὁ οὖν Ἀλέξανδρος, λυπηθείς, ἀναστρέψαι ἠναγκάσθη.

Ἡ ἐπάνοδος, ὁ θάνατος, καὶ ἡ ὑστεροφημία

Ἡ δὲ εἰς τὰ οἰκεῖα ἐπάνοδος ἐπικίνδυνος ἦν. Μέρος γὰρ τοῦ στρατοῦ διὰ τῆς Γεδρωσίας ἐρήμου ἤγαγεν, ὅθεν πάθη τε μέγιστα καὶ ἀπώλειαι βαρεῖαι τῇ στρατιᾷ συνέβησαν. Ἀφίκετο δ’ εἰς Σοῦσα τῷ τετάρτῳ καὶ εἰκοστῷ καὶ τριακοσιοστῷ ἔτει (324 π.Χ.) καὶ τὸν τελευταῖον ἐνιαυτὸν ἐν Βαβυλῶνι διέτριβε, νέας στρατείας βουλευόμενος, ἐν αἷς καὶ ἐμβολὴν εἰς τὴν Ἀραβίαν. Ἐσπούδαζε δὲ καὶ τοὺς Πέρσας καὶ τοὺς Μακεδόνας ὑπηκόους εἰς μίαν κοινωνίαν συνάγειν, μάλιστα δὲ γάμους τοῖς ἡγεμόσιν αὐτοῦ μετὰ γυναικῶν Περσίδων εὐγενῶν ἐν Σούσοις διαθείς.

Θαργηλιῶνος δὲ μηνὸς τοῦ τρίτου καὶ εἰκοστοῦ καὶ τριακοσιοστῷ ἔτους (323 π.Χ.), ἐν Βαβυλῶνι ὤν, μετὰ συμπόσιον μακρὸν νοσήσας ἐτελεύτησε, δύο καὶ τριάκοντα ἔτη γεγονώς. Ἡ δὲ τοῦ θανάτου αἰτία εἰσέτι νῦν ἀμφισβητεῖται, τῶν μὲν περὶ πυρετοῦ καὶ νόσου, τῶν δὲ περὶ φαρμακείας λεγόντων.

Ὁ δὲ τοῦ Ἀλεξάνδρου θάνατος τὴν ἀρχὴν αὐτοῦ εἰς πολλὴν ταραχὴν ἐνέβαλεν. Διαδόχου γὰρ μὴ ἀποδεδειγμένου, οἱ δυνατώτατοι τῶν στρατηγῶν αὐτοῦ, οἱ Διάδοχοι καλούμενοι, εὐθὺς ἤρξαντο πρὸς ἀλλήλους περὶ τῆς ἀρχῆς μάχεσθαι ἐν πολέμοις πολλοῖς, οἳ ἐπὶ δεκαετίας πλείους ἐγίγνοντο. Οὗτοι δὲ οἱ πόλεμοι τέλος εἰς τὴν τῆς ἀρχῆς διάλυσιν ἀπέβησαν καὶ εἰς τὴν σύστασιν πλειόνων νέων Ἑλληνιστικῶν βασιλειῶν, ὧν ἐπιφανέσταται ἦσαν ἥ τε τῶν Πτολεμαίων ἐν Αἰγύπτῳ βασιλεία καὶ ἡ τῶν Σελευκιδῶν ἐν τῇ ἐγγὺς Ἀσίᾳ. Ἡ μέντοι δόξα αὐτοῦ καὶ ἡ μνήμη διαμένει διά τε τὰς πλείους ἢ εἴκοσι πόλεις ἃς ἔκτισεν, καὶ διὰ τὸν Ἑλληνικὸν τρόπον ὃν αἱ κατακτήσεις αὐτοῦ ἀνὰ πᾶσαν σχεδὸν τὴν οἰκουμένην διέσπειραν, καὶ διὰ τὴν φήμην αὐτοῦ ὡς ἀνδρὸς ἡρωικοῦ καὶ ἑνὸς τῶν ἐν τῇ ἱστορίᾳ μεγίστην δύναμιν ἐσχηκότων στρατηγῶν.

Σύνδεσμοι ἐξώτεροι

Βίοι Παράλληλοι: Ἀλέξανδρος (Πλούταρχος)

Οὐικικοινά

Ἴδε τὰς εἰκόνας καὶ τὰ ἄλλα καθόλου περὶ Ἀλέξανδρου τοῦ μεγάλου

	Τοῦτο τὸ λῆμμα βραχὺ ἐστίν· βοηθεῖτε τῇ ἐργασίᾳ ταύτῃ διὰ τῆς ὑμετέρας συμβολῆς, ἐπεκτείνοντες αὐτό. Ἐπεκτεῖναι τὸ λῆμμα.