Wp/chn/lapʰatʰak
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/Potato_and_cross_section.jpg/256px-Potato_and_cross_section.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8d/Big_Idaho_Potato_truck.jpg/256px-Big_Idaho_Potato_truck.jpg)
lapʰatʰak əbə pʰasayuks-waptʰu ixt luʔluʔ pi t'ɬimin ikta, pi mayka t'ɬap lapʰatʰak kʰanumakwst lalasin kikwəli lapʰatʰak-tipsu (Solanum tuberosum.) tilixam ɬaska mamuk wik-saya 40,000,000 t. lapʰatʰak kʰapa kʰanawi iliʔi kʰapa 2021 kʰul.[1] tilixam ɬaska kəmtəks aydaho-iliʔi (kʰapa bastən-iliʔi) qʰiwa ɬaska t'uʔan hayu lapʰatʰak.
qʰa lapʰatʰak miɬayt
[edit | edit source]anqati tilixam wik saya titikaka-tsəqw, qʰa alta pʰəru-iliʔi pi bəlibiya-iliʔi miɬayt, ɬaska iskam pi məkʰmək hayu lapʰatʰak. kʰapa Ancon, ixt iliʔi kʰapa mayʔmi pʰəru-iliʔi, ɬaska t'ɬap ixt lapʰatʰak, pi ukuk lapʰatʰak t'uʔan 4,500 kʰul. inka-tilixam kʰapa pʰəru ɬaska məkʰmək hayu lapʰatʰak.
qʰənchi spanyol-tilixam ɬaska chaku kʰapa pʰəru-iliʔi, ɬaska iskam lapʰatʰak pi loʔlo lapʰatʰak kʰapa qʰa-kʰul-chaku-amilika-iliʔi pi yələp-iliʔi. alta hayu tilixam ɬaska məkʰmək lapʰatʰak kʰapa kʰanawi iliʔi.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Solanum_tuberosum_%28potato%29_flowers.jpg/220px-Solanum_tuberosum_%28potato%29_flowers.jpg)
katsaq 1845 pi 1852 kʰul, ixt dret tənəs ikta, Phytophthora infestans, munk-sik hayu lapʰatʰak-tipsu kʰapa ayrish-iliʔi, pi yakwa hayu lapʰatʰak chaku-kəltəs. 1 milyən ayrish-tilixam ɬaska chaku-miməlust.
lapʰatʰak kakwa məkʰmək
[edit | edit source]ɬush mayka məkʰmək lapʰatʰak kʰanumakwst-skin əbə hilu-skin. nsayka t'uʔan hayu iwa pus məkʰmək lapʰatʰak, kakwa t'ɬimin-lapʰatʰak, lapʰatʰak kʰanumakwst tutush-glis, lapʰatak-stik, pi ɬəq'əɬ lapʰatʰak bit.
pʰuysən
[edit | edit source]ixt wik-kʰuk lapʰatʰak t'uʔan tənəs pʰuysən, bət pus ixt lapʰatʰak chaku iləp-kʰul kʰapa 338°F / 170°C, ukuk pʰuysən chaku-kakshət.