Wp/yua/Ch'up

From Wikimedia Incubator
Wp > yua > Ch'up
< Wp‎ | yua
Jump to: navigation, search
Ch'up

Ch'up, xba'al, yéetel ko'olel

  • Káastlan t'aan: mujer, hembra

Ch’up wa xko’olel, leti’e xch’uupil wiinik. Xch’uupe’ ku bisik tak u tial u ketel ichil genero’ ti miatsil yéetel social lela’ ku tsiik xan u jelanil sexualeso’ob yéetel biológicas ti le xch’uup ichil le wiiniko’obo’ tu ta’an le xiibo’. Xkolele u chikulil u xch’uupil winiko’ob lela’ ti u aspecto’ reinvicativo’e’ u tial u keet pajtalilo’ob ku ba’ate’eta’al men le feminismo’. U k’iimbesa’al tu yook’ol kab le xko’olelo’ob ku meyajo’obo’ ku k’iimbesa’al 8 ti u wiinalil marzo. Xko’olele ts’ook u meyajtik, tan xan u meyajtik jun p’eel muk’il wa u meyajil tial u pajtal u kuxtal le mako’ob yeetel much’mako’ob . ti tuláakal u k’aajbesajil tak tu walkila, tak u garantizarta’al lu kuxtal much’mako’ob ti u kuchil tu’ux yaab mako’ob ku kimilo’ob (bey tu taasa’ brutail kiimil bey xan ti u kiimil palalo’ob), tsu k’abetcha’al u yaantal yaab palal sijil (tak xan u taasa’ brutail’ sijil bey xan u tasail fecundidad) yolal u pajtal u yaantal maako’ob p’aatal te luuma’ U utsil jaanal ,u béeyli’il u kaanantik u wiinkilil maak, u sanidad yeetel u t’ooxol ts’aako’ob ku meetik decisivo u muuk’ yaabta’al le mak’ob yok’ol kab ts’ok u ma’an taitak 1.000 millones ti u jaabil 1800, taak u maajanil 6.000 millones ti u ja’abil 2000, 7.000 millones ti u ja’abil 2011. U k’abetalil u jaabtal u sijsa’al maak ts’uu p’aatal ma’ jach jump’eel to’op ti le maako’obo’ -yeetel yok’ol kabili’- ti u la’ak autores neumalthusiano, bey Paul R. Ehrlich u lak’ topil, u jaach yaabtal maako’ob.