Wp/lus/chhiarna-khaidiat

From Wikimedia Incubator
Wp > lus > chhiarna-khaidiat
< Wp‎ | lus
Jump to: navigation, search
Voir aussi En bawk la : chhiarna-khaidiat, inpuntir-khaidiat

Chhiarna-khaidiat kan tih chu nambar inzui

a_1, a_2, a_3, a_3, ...

a inkar hlatzawng inchen chho thliah thliah hi a ni.

Contents

Entirna [edit]

Entirnan a hnuaia zâtte khu en ta la:

 3, 5, 7, 9, 11

3 leh 5 inthlauhna chu 2; 5 leh 7 inthlauhna pawh pahnih; 7 leh 9 inthlauhna pawh 2; 9 leh 11 inthlauhna pawh pahnih a ni a, chuvangin chhiarna-inzui

3, 5, 7, 9, 11

hi chhiarna-khaidiat a ni. A zât indawtte inthlauhna, hetah chuan 2, hi inthlauhtlànna kan ti. Amaherawhchu a hnuaia zât inzuite khu en ta la: 1, 5, 8, 9, 77, a zât indawtte inthlauhna a inan loh avangin chhiarna-khaidiat a ni lo a ni.

Chhiarna-khaidiat lär ber chu

1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, ...

hi a ni. A dang lar leh deuhte chu

 5, 10, 15, 20, 25, 30, 35, 40, 45, 50, 55, 60, ...

tih te,

 10, 20, 30, 40, 50, 60, 70, ...

tih te hi a ni.

Chhiarna-khaidiat belh dàn [edit]

Nambar 1 aṭanga 100 thleng hi belh duh ta la, khawlthluakneia chhut luh chhung pawh a buaithlâk tham a, chuvangin a tih dàn awlsam hriat a ngai a ni. 1 aṭanga 100 hi chhiarna-khaidiat a nih miau avangin belh dàn awlsam tak a awm a, lo tilang ta ila:

1+2+3+...+100=100\frac{1+100}{2}

a ni a, a dinglama mi khi chu tu pawhin awlsam takin kan belh thei tawh ang. Chuvangin a huapzovin sawi ta ila, chhiarna-khaidiat 1 aṭanga n thleng

a_1, a_2, ..., a_n

lo nei ta ila, a inthlauhtlànna chu d lo ni ta se, avai belhkhâwm chu

a_1+a_2+...+a_n=\frac{a_1+a_n}{2}

emaw

a_1+...+a_n=n\frac{2a_1+(n-1)d}{2}

a lo ni ta a ni.

Belhna dàn lo chhuah dàn [edit]

A chunga belh awlsam dàn khi heti hian awlsam takin kan hmu thei ang. Chhiarna-khaidiatte belh kha B tiin lo vuah ta ila:

B=a_1+a_2+ ... +a_n

Chhiarna-khaidiata a zât hmasa ber kha a_1 a nih chuan a dawt chu a_1-a d (inthlauhtlànna) belh: a_1+d a lo ni a, a dawt leh chu a_1-a d vawi hnih belh: a_1+d+d=a_1+2d a lo ni leh a, chutiang zëlin. Kawng lehlamah chuan a tawp ber a_n leh a tawp ber dawttu a_{n-1} inthlauhna chu d a ni a; a_n hi a_{n-1}-a d belh a ni; ṭawngkam danga sawiin a_{n-1} chu a_n aṭanga d paih a ni:a_{n-1}=a_n-2. A tawp ber dawttu, dawt lehtu a_{n-2} pawh a_n aṭanga d vawi hnih paih: a_{n-2}=a_n-d-d=a_n-2d, chutiang zëlin. Chuvangin zât inzuite kha heti hian kan ziak thei a:

a_1, a_1+d, ... , a_1+(n-1)d;

chu chu a lêt zawngin heti hian kan ziak thei bawk ang:

a_n, a_n-d, a_n-2d, ... , a_n-(n-1)d.

Tichuan B chuan ziah dàn chi hnih a nei ta:

B=a_1+(a_1+d)+\cdots +(a_1+(n-1)d)
B=a_n+(a_n-d)+\cdots+(a_n-(n-1)d)

Hemite pahnih hi lo belh ta ila, a d leh -d, ... , (n-1)d leh -(n-1)d te a inthai chhe ta vek a, a chuangbäng awm chhun chu a_1+a_n vawi n inbelh khawm a ni. Chumi awmzia chu

B+B=\underbrace{a_1+a_n+\cdots}_{vawi\ n}

tihna a ni a, chu chu ziah dan danga ziahin:

2B=n{a_1+a_n}

tihna a ni a, 2 hi dinglamah sawn phei ta dâwrh ila intlukna thar

B=n\frac{a_1+a_n}{2}

kan lo dawng ta a. Heta ṭang hian a_n=a_1+(n-1)d tih kan hman chuan

B=n\frac{2a_1+(n-1)d}{2}

tih kan lo dawng ta a ni. He mite pahnih hi a ni, a chunga kan tihlan kha ni.

Chhiarna-khaidiat belhna chanchin [edit]

A chunga kan tihlan tâk belh dàn khi kum AD 499-a a lehkhabu ziah Aryabhatiya-ah Aryabhata, India hunhlui chhiarkawpmi ropui tak chuan a lo ziak lang tawh a ni.