Wt/zea/urgel

Zeêuws

'n Puupurgel in de kerke.

'n Draoiurgel op straete.

'n Trapurgel vò tuus.

Etymologie

Over Middelnederlands orgel, orgelen, ouwer orgalen, en Latijn organum van Oudgrieks ὄργανον organon 'instrument, stik gereêdschap'. 'tzelfde woôrd as orgaon.

Omschrievienge

urgel o/m

1. meziekinstrument mee pupen die-a aollemaele eên toon kunne maeke en indirect ôre angespeêld
   1. 'n mechaonisch instrument dat-a vee op straet oôr gebruukt
2. meziekinstrument dat 'r in klank en speelwieze op trekt (trapurgel, elektriek urgel)
3. (oneigenlijk) grôte mesiene die-a vee geluud maekt; mond, lebber (ziet onder)

Opmerkienge: in verschillende dialecten oôr of wier verschil gemaekt tussen d'n urgel (draoiurgel op straet) en ’t urgel (puupurgel in de kerke of trapurgel in d'n 'uze). Op Walcheren komt d'n urgel naebie nie vò. Vò de rest is d'n urgel veraol 'n ouwerwesse variant.

Uutspraek

[ˈʌrəɦɞl]

Verbugienge

urgels meêrvoud, urgeltje verkleinwoôrd

afleiiengen

• urgelist

Saemenstelliengen

• draoiurgel
• trapurgel

Uutdruksels

• Z'n urgel stae nie stille, 'ie bluuf mae praote
• Jae, j'n urgel!, loôp nae d'elle

Ontlêniengen in aore taelen

Twuvelachtig; waerschienlijker liekt ontlênienge an 't Nederlandse orgel.

• òrgel, òru Papiaments
• orgu Sranantongo

Vertaeliengen

Vertaeliengen

• Afrikaons: orrel
• Araobisch: أُرْغُن (ʾurġun) m
• Chinees (Mandarijn): 風琴/风琴 (fēngqín)
• Duuts: Orgel v
• Esperanto: orgeno
• Frans: orgue m
• 'Ebreêuws: עוּגָב ('ugáv) m
• Hindi: ऑर्गन (ŏrgan) m
• 'Ollands: (t)ùrregel g (Katwieks)
• Iengels: organ
• Italiaons: organo m
• Japans: オルガン (orugan), 風琴 (ふうきん, fūkin)
• Latijn: organum o
• Limburgs: örgel, ölger o
• Nederlands: orgel m
• Oôst-Vlaems: urgel, eurgel (Gents) m/o

• Perzisch: ارگ (org), ارغنون (arġanun)
• Poôls: organy meêrvoud
• Portugees: órgão m
• Russisch: орга́н (orgán) m
• Spaons: órgano m
• Tamil: ஓர்கன் (ōrkaṉ)
• Telugu: సంగీతపు పెట్టె (saṅgītapu peṭṭe)
• Turks: org
• Viëtnamees: oóc-gan
• Welsh: organ m/v
• West-Vlaems: orgel, orvel, urvel (Frans-Vlaoms) m
• Westerlauwers Vries: oargel, oalger (ouwerwes, gin standaerd) o
  • Hindeloôpers: orgel
  • Schiermonnikoôgs: argel
• Zweeds: orgel g

Bronnen

• Dr. Ha.C.M. Ghijsen (red.), Woordenboek der Zeeuwse Dialecten. Van Velzen, Krabbendieke, 1964, ¹⁰1998: blz. 1010

• Nicoline van der Sijs (2010, saemenstellienge), Etymologiebank

• Nicoline van der Sijs (2015, saemenstellienge), Uitleenwoordenbank bie 't trefwoôrd 'orgel'