Wt/zea/leze

Zeêuws

Etymologie

Over Middelnederlands lesen en Oudnederlands lesan van Oergermaons *lesaną. Uutendelienge van d'n Indo-Europese wortel *les- 'raepe'. Oôrsproenkelijke beteikenisse was 'verzaemele, raepe'; de beteikenisse van 'geschreven woôrd opneme' is 'n leênvertaelienge van 't Latijn legere. De beteikenis 'bidde' kunne me verklaere dan kattelieken dikkels vaste gebeden uut 'n boek opzeie.

Omschrievienge

leze

1. raepe, 'aerele, mee d'and 'n akker naelôpe om nie-g'oeste aeren te verzaemelen veraol Goerees, Flakkees
2. geschreve tekst in z'n eigen opneme
3. (ouwerwes, veraol [mae nie allêne] bie kattelieken) bidde
4. kunne leze (van 'n bepaelde taele gezeid)
   • Belbel, lees jie Russisch? Dat è'k noôit gewete!

Uutspraek

[ˈleːzə ~ ˈleɪzə]

Vervoegienge

infinitief	leze(n)
gerundium	te lezen(e)
tegewoordigen tied	ik lees	oôns leze(n)
	jie lees(t) (leze)	julder leze(n)
	'ie lees(t)	'ulder leze(n)
flejen tied	ik, jie, 'ie las, leze(n)de	oôns, julder, 'ulder laeze(n), leze(n)de
gebieënde wieze	lees(t)
onvoltoôid deêlwoôrd	lezende
voltoôid deêlwoôrd	ei (g)eleze, eleesd
Ziet vò details en verschillen tussen de Zeêuwse dialecten 't artikel Zeêuwse grammaotica op Wikipedia.

Opmerkienge: de zwakke vurmen bin stik ouwerwes en bin dienkelijk noôit aolgemeên gewist.

Varianten

• lezen in Zeêuws-Vlaendere en op oôstelijk Zuud-Beveland

Ontlêniengen in aore taelen

• lesi Berbice-Nederlands
• lees, lēs Neger'ollands
• lesa, leza Papiaments
• leisi Sranantongo
  • alesedin Arowaks
  • resimary Caribisch
  • lési Saramaccaons
  • lési Surinaoms-Javaons

Vertaeliengen

geschreven woôrd opneme

• Afrikaons: lees
• Araobisch: قَرَأَ (qaraʾa)
• Bengali: পড়া (poṛa)
• Chinees (Mandarijn): 讀/读 (dú); 看 (kàn)
• Duuts: lesen
• Esperanto: legi
• Frans: lire
• 'Ebreêuws: קָרָא (kará)
• Hindi: पढ़ना (paṛhnā)
• Iengels: read
• Italiaons: leggere
• Limburgs: laeze, leze, leëze
• Maleis: baca
• Middelnederlands: lesen
• Nederlands: lezen
• Nedersaksisch/Platduuts: leazen enz.
• Oôst-Vlaems: lezen
• Oudgrieks: ἀναγιγνώσκω (anagignooskoo)
• Oudnederlands: lesan

• Papiaments: lesa
• Perzisch: خواندن (xândan)
• Poôls: czytać, przecytać imp.-perf. paer
• Portugees: ler
• Russisch: чита́ть (tsjitátʹ), прочита́ть (protsjitát') imp.-perf. paer
• Spaons: leer
• Sranantongo: leisi
• Swahili: kusoma
• Tamil: வாசி (vāci), படி (paṭi)
• Telugu: చదువు (caduvu)
• Turks: okumak
• Viëtnamees: đọc
• Welsh: darllen
• West-Vlaems: lezen
• Westerlauwers Vries: lêze
  • Terschelliengs: leize
  • Schiermonnikoôgs: lôze
• Zweeds: lesa

Bronnen

• Dr. Ha.C.M. Ghijsen (red.), Woordenboek der Zeeuwse Dialecten. Van Velzen, Krabbendieke, 1964, ¹⁰1998: blz. 540

• Nicoline van der Sijs (2010, saemenstellienge), Etymologiebank

• Nicoline van der Sijs (2015, saemenstellienge), Uitleenwoordenbank bie 't trefwoôrd 'lezen'