Wp/yua/Ya'axche'

Ya'axche'

Láak'tsilil:

Malvaceae

Subfamilia:

Bombacoideae

Le ya'axche' leti' jach nojoch che', ma' chéen junp'éel che', leti' u k'áaxil yóok'ol kaab. U k'áaxo'ob ku yúuchul tu metnal, tu'ux ku kuxa'an u pixano'ob; u che'il ku ts'áaik u páajtal le lu'um, tu'ux ku kuxa'an wíiniko'ob; yéetel u pak'alo'ob ku náakal tu ka'an tu'ux ku yaantal yuumo'ob.

Le máaya'ob tu láakal k'iin ku tuukulo'ob leti' u yaantal u ts'íibilil tu'ux ku much'kintik ka'an, lu'um yéetel metnal.

Wa a wilik junp'éel ya'axché', ka ts'o'okol a xíimbal, ka ts'o'okol a t'aan, ka wu'uyik u ki'inal yéetel u jats'utsilil u yóol.

Historia

Ichil kaajil maya, yaan juntúul che' ma' tu páatal ichil u yich máako'ob: le yaxché'.

Nojoch, chichan u yóol, ku ts'áik bo'oy yéetel tsikbal jach noj. Ti' maya'ob, le yaxché' junp'éel yóok'ol kaab.

U k'ab ku bin ichil Metnal, u wíinkil le lu'um, yéetel u k'ab ku k'uchul tu ka'an.

Tu yáanal ku beetik meyajo'ob k'uhulo'ob, ku t'aan yéetel yuumo'ob.

Bejla'e', wa ka wilik juntúul yaxché', k'áat chi' tu yich, ts'íib a puksi'ik'al, tumen kuxtal ku yáantaj te'.

Yéetel le nojoch nojchil ti' le ya’axché’, ma’ ch’a’aj u na’atik ba’ax kaaj le mayaso’ob tu tuukulajo’ob wa le che’o’ ku ts’áak u yéetel ka’an yéetel le inframundoo’.