Wp/yua/U ts'aakil maya xíiw
Le maaya ts'aako' jump'éel ba'al jach suuk u beeta'al tu lu'umiil Yucatán. Le J-meno’ob, k'ajóolta'ano'ob bey "J-men", táaj yaan u na'ato'ob ku ts'o'okole' ku yáantiko'ob maák ikil u meyajtiko'ob xíiw ti'al u ts'akiko'ob máak.
Kex wa túun yaan maáax k'abéetkunsik xíiwo'ob ti'al u ts'aako'obe', le jmeeno'obo' u yojelo'ob jach bix u k'abéetkunsa'alo'ob yéetel uláak' xíiwo'ob, le'ob wáa che'ob ku ts'akiko'ob máak. Jah k'a'ana'an u meyajo'ob.
Historia
[edit | edit source]Le ts’ak maya, jun kuxtalil tso’ok u paach, ku ts’aik u yáax k’aayilo’ob yéetel u ts’íib u puksi’ik’alil máako’ob. Ichil Yucatán, le J-men ku beetik u meyajilil u ts’íib u yáax k’aayilo’ob le k’áax.
Le meyaj ku ts’aik u puksi’ik’alil tu’ux ku beetik ts’akilo’ob ti’ k’aayilo’ob, sakáajo’ob, yéetel póok’ k’áak’, u kaxtik u láak’tsilil máak yéetel u yóok’ol kaab.
Le suujuy ja’, le saka’, yéetel le balché ku yaantal ichil le meyajo’ob, bey xan u ts’áajil k’a’ajsaj ti’ le yumtsilo’ob.
Bejlae'
[edit | edit source]Ti’ le máak ximbal, le ts’ak maya jump’éel k’áat chi’ u na’atik u puksi’ik’alil le k’áajlayil maya, u yáax kuxtal yéetel u ts’íib u k’áax.