Jump to content

Wp/yua/Tooj

From Wikimedia Incubator
< Wp | yua
Wp > yua > Tooj
Tooj

Ch'i'ibalil:
Filo:
Clase:
Orden:
Láak'tsilil:
Género:
Eumomota
P.L. Sclater, 1858
Jejeláasil:
E. superciliosa
Sandbach, 1837

Tooje' juntúul ki'ichkelem ch'íich'. Suuk u yila'al ti' áaktuno’ob, ts’ono’oto’ob, tu k'ab che'ob, wa ich k’áax; tu’ux ma’ jach ya'ab máak yéetel ma’ jach ya'ab sáasil yaani'. U k’aaye' jach ch’íich’ yéetel jach uts, ku ts’áaik u suut ichil le che’o’ob, le tunicho’ob yéetel le lu’umo’, ku meyaj junp’éel ik’ k’áax jach máan yéetel jats’uts.

Ti’ le máaya’ob tu ya’ab k’iino’ob, le k’ay ma’ chéen u t’aan, leti’ u t’aanil le ku, jump’éel tsikbal ku ya’alik bix ku yaantal túumbenilil ichil yóok’ol kaab yéetel ba’ax ku k’áat u ts’íibolil le k’áaxo’. Ku wu’uyik le k’ay, leti’ jump’éel u meyajil kuxta jach k’uhul, ku yáantik le máak u ts’o’okol u xíimbal, u ts’o’okol u t’aan yéetel u tuukul.

Bey xan lela’, wa a wu’uyik u k’ay le tooj, ka ts’o’okol a xíimbal, ka ts’o’okol a t’aan, ka k’uchul a wíinklil ichil le k’áaxo’, ka na’atech bix ku ts’áaik u yóolil le ku. Ka ts’íibtech ichil a pixán le k’iinil, tumen leti’ jump’éel ki’ichkelem k’iin ma’ tu suut u yáantaj.

U ch'íich'il tool

Bejla'e

[edit | edit source]

Bejla’e’ yaan u yáantik le jach ki’ichkelem ts’íibo’obo’ tu najilo’ob; ka’ach tu ts’o’ok u yila’alo’ob ti’ norias yéetel dzono’ob. Le kaajil: ma’ ya’ab ja’ yéetel u ts’íibil u k’áaxil.