Wp/yua/K'úuts

K'uuts

• Káastlan t'aan: Tabaco.

Le k'uuts' jump'éel pak'al ku paak'al tumen máako'ob yéetel yaan u noj tsikbalil ichil ya'ab kaajo'ob ti' América. U nombre científico leti' Nicotiana tabacum. Le pak'ala' yaan ichil u láak' kúuchilo'ob ichil u lu'umil México yéetel ya'ab lu'umo'ob yóok'ol kaab. Ti' u yáaxk'iinil, ya'ab maya'ob ku meyajtiko'ob ichil jejeláas k'iino'ob yéetel ichil u meyajilo'ob ku yéetel u noj tsikbalil.

Cáncer ti' pulmón

Le k'uuts'o' jump'éel xíiw jach kaanal, yaan u nojoch le' yéetel u lool sak, chak wa rosa. U le'o'ob leti' le ku k'áat chi' tumen ku bo'ota'al, ku sakta'al yéetel ku meyajta'al ti' chamal'ob, puros yéetel uláak' ba'alo'ob ku su'uts'uta'al.

Ba'ale', yéetel le xooko'ob bejla'e', ojéelta'an yaan ichil le k'uuts'o' jump'éel sustancia ku k'aaba'éet nicotina, ku beetik u suut u k'áat chi' u meyajta'al yéetel ku páajtal u ts'áaik dependencia. Bey xan, u su'uts'il le k'uuts'o' yaan ichil ya'ab sustancias químicas ku k'áasik u pulmón, u puksi'ik'al yéetel uláak' wíinkilalil. U su'uts'utik k'uuts' ku yáantik u ts'a'ayal k'oja'anilo'ob je'el bix cáncer ti' pulmón, k'oja'anil puksi'ik'al yéetel k'oja'anilo'ob ti' u beel iik'. Bey xan, le máako'ob ku ts'áabal u su'uts'il k'uuts' tumen uláak' máako'ob (fumadores pasivos) páajtal xan u ts'a'ayal ti' leti'ob.

Tumen lelo', ya'ab aj ts'áako'ob yéetel múuch'o'ob bey Organización Mundial de la Salud ku tsolik ma' u meyajta'al k'uuts''yéetel u kaláantik mejen paalal yéetel tuláakal máak tu su'uts'il. U p'áatal u su'uts'utikk'uuts ku yáantik u ma'alobtal u pulmón, u puksi'ik'al yéetel u noj kuxtal le wíinkilal.