Jump to content

Wp/yua/K'eyem

From Wikimedia Incubator
< Wp | yua
Wp > yua > K'eyem
U wóol k'eyem

U k'eyemil Yucatáne' jump'éel maaya uk'uj ku beeta'al yéetel ixi'im, je'el u béeytal u yuk'ul ch'ujuk wa yéetel ta'ab yéetel iik.

Le k'eyem jach ma'alob ti' u ts'aik utsil ti' u wíinkilal tumen ku ts'áaik ja', ku yáantik u jóok'ol u wi'ijil yéetel ku ts'áaik muuk' ti' máak ku meyaj ya'ab ichil kool wa ichil k'áax. Yaan k'eyem sak yéetel k'eyem kakaw; yaan xan kúuchilo'ob tu'ux ku p'áatal u fermentarta'al ts'o'okole', ku ts'aik u ki' jach jejeláas. Tuláakal u ja'abilo'ob, le k'eyem yaan u k'a'ana'anil bey jump'éel pak'alil kuxtal yéetel u yéeyajil u janalil le máako'ob ichil sureste u noj lu'umil México.

K'eyem ich juuch'

Ba'axi'

[edit | edit source]

Jump'éel uk'uj ku na'ajkúunsik wíinik tumen beeta'an yéetel juuch'.

Le k'eyem jump'éel uk'ul jach yéey yéetel jach k'ajóolta'an ti' sureste u noj lu'umil México. Ti' yáax k'iino'ob le maya-chontalo'obo' ku beetiko'ob le uk'ulo', ba'ale' tu pach k'iin ku p'áatal u meyajta'al tumen ya'ab kaajo'ob ti' Tabasco, Chiapas, Campeche yéetel uláak' kúuchilo'ob.

K'eyem yéetel kakaw ich juuch'

Bix u beeta'al

[edit | edit source]

Ku meyajta'al yéetel ixi'im nixtamalizado, ja' yéetel, ti' ya'ab kúuchilo'ob, kakaw. Ku cha'akal le ixi'imo' yéetel ta'an utia'al u cha'ak u sóol, le kéen ts'o'okoke' ku ju'uch'ul, tu xuule' ku p'áatal juuch'il, ka yach'ik yéetel a k'ab yéetel jump'íit ja', ku bin a jatsik ja' ti' je'ex bix ken a wuk'ile' je'ex u máan le ja'abo'obo' yáan máaxe' ku ch'ujukkíinsik yaan xan máaxe' ku ts'áaik coocoi' yaan uláak' túuxe' je'ex bix u noj kaajil Tabasco ku xa'ak'ta'al yéetel chukwa'.