Wp/yua/Iik'

- Káastlan t'aan: Viento yéetel aire.

Ik' u k'aaba' le iik'o' ichil t'aan maya. Ti' Yucatán, le ik'o' yaan u nojoch k'áat chi' tumen ku yáantik u k'íinil le lu'umo', u meyajil kool, u xookil ja', u ximbal ichil k'áak'náab yéetel u k'uxtalil máako'ob. Tumen le penínsulae' táan u suttal tumen le Golfo ti' México yéetel le Mar Caribe, ya'ab k'iino'ob ku taal u ik'il k'áak'náab, ku suutsa'al le k'áak'náabil yéetel ku ts'íik u ch'íich'el le k'íino'.
Ti' u k'iinil síis, ku taal le norteso'ob, leti' ik'o'ob yaan u yaabil p'íitil tumen u taalil ik' síis tu nohol kaab. Le ik'o'oba' ku beetik u síijil ja', u éemel le k'íino' yéetel ya'ab u múul u yóok'ol k'áak'náab. Ti' u k'iino'ob cháak yéetel u k'iino'ob chak ik'al, le ik'o'ob ku yaantal ya'ab p'íitil, ku beetiko'ob k'aas ti' k'áaxo'ob, najo'ob yéetel uláak' ba'alo'ob. Tu yóok'ol lela', k'a'abéet u yiliko'ob meteorología yéetel u kanáanta'al le máako'obo'.
Ka'ach sáansamal, ichil u k'uxtalil le máaya'ob, le ik'o' yaan u noj k'áat chi'. Ku yáantik u ximbal ichil k'áak'náab, ku síijil najo'ob tradicionales yéetel ku yáantik u paak'al u yich k'áaxo'ob. Bejla'e', le ik'o' je'el ku meyajta'al ti' u meyaj energía limpia, tumen ku meyaj ichil parques eólicos ti' ya'ab kúuchilo'ob ichil le península.