Wp/yua/Ch'e'en

U ch'e'enil xTáabay

Ch'e'en.

Le ch'e'eno' jump'éel jool ku páana'al uti'al u jóok'sa'al ja'. U p'íis u taamili' ma' jump'éelili'. Yaan tu'ux ku chukik 30 metros u taamil. Yaane' maas jump'íit, je'ex 5 wa 8 metrose'. Ku páajtal u yuk'ul u ja'il ch'e'en tumen ma' ch'óoch'i' ba'ale' yaan wa jayp’éele' samal ch'óoch' u ja'il tumen náats'o’ob ti' k'áak'náab wa xan ku sen taamtal u páana’al le ch'e'eno', ku kojol ti' tu'ux ch'óoch'e ma' uts u yuk'ul tumen mix máak.

Bix u beeta'al che'e'n

Úuch ka'ache' le ch'e'ene' ku beeta'al tumen ka'atúul wáaj kantúul máak, je'el bix u bin u taamtale', bey xan k'abéet máax kóolik tuláakal ba'ax ku páanik. Ken káajak u k'uchulo'ob tak tu'ux yaan ja'e', k'abéet u jonk'esiko'ob le ba'ax ku ya'ala'al ti' "u campana", lela' jach k'a'anan tumen le beetik ma' u sa'ap'al ja' kéen káajak u k'abéetkunsa'al

Tus Iik'

Yaan taamtam ch'e'eno'obe' yaan ti’ob tus iik' , lela' ku ya'alal ti’olal ku p'áatal kukupkij u ch'a'ik u yiik' máak; bey túuno', wáa ma' u yojel máake', ken okok u ja'ats' le ch'e'eno', Je'el u páajtal u kíimile'. Ya'ab máako'ob kimeno'ob beyo'.

Bejla'e' ku ya'alale', le tus iik'o', wáa tumen mina'an iik'i', wa tumen yaan jela'an iik' ku ya'ala'al ti' metano.