Le beel ja'ob (ríos) leti'o'ob corrientes naturales ti' ja' ku ximbal tu ch'iijilo'ob (u nacimiento) tak tu xuul, tu'ux ku jook'ol ichil uláak' yuk, laguna wa k'áak'náab. Leti'o'ob jump'éel parte jach importante ti' le cicloil ja'o', yéetel ku ts'áako'ob ja' dulce tia'al máako'ob, ba'alche'o'ob yéetel te'o'ob. Bey xan, le yuk'o'obo' ku k'exiko'ob u yich lu'um, ku bisiko'ob sedimentos yéetel ts'o'ok u yaantik u yáax nojtal kaajo'ob tu yóok'ol kaab.
Ku ya'ala'ale' ku tuláakal áalkab ja'e' ku síijil ichil k'áax ba'ale' ku tso'okol ichil jump'éel k'áak'náab, tumen le lu'umo' chiinil tu bejil ja' tu yóok'ol lu'um, wa le lu'umo' ku bin u na'akal yók'olkabil je'el bix u bin u náachtal ti' le ja'o'.
