Jump to content

Wp/wlx/Regions of Ghana

From Wikimedia Incubator
< Wp | wlx
Wp > wlx > Regions of Ghana

Republic of Ghana tarɛɛ regyihi pie ne ayoɔbu. Youni 2020, puo la ka a regyihi pie ne ayoɔbu ŋa da ŋmaa.[1] Awa regyihi pie ne ayoɔbu ŋa la maaliŋ poe a te ta 260 local metropolitan, municipal ane district assemblies (or MMDA's).

Paŋpaŋa regionshi aŋ be Ghana paaloŋ poɔ

[edit | edit source]

1987 youni ne poɔ la ka Ghana regionhi pie ŋa da wa. Aŋa youni ŋa la baŋ da leohi Upper West administrative region. 27 December 2018, la ka ba da waane region ayoɔbi a paahi a pie ne eŋa aŋ Leo pie naa yoɔbi.[2]

Former region Capital New region Capital
Ashanti Kumasi Ashanti Kumasi
Brong-Ahafo Sunyani Bono Sunyani
Bono East Techiman
Ahafo Goaso
Central Cape Coast Central Cape Coast
Eastern Koforidua Eastern Koforidua
Greater Accra Accra Greater Accra Accra
Northern Tamale Northern Tamale
Savannah Damongo
North East Nalerigu
Upper East Bolgatanga Upper East Bolgatanga
Upper West Wa Upper West Wa
Volta Ho Volta Ho
Oti Dambai
Western Sekondi-Takoradi Western Takoradi
Western North Wiawso

Regionhi aŋ pari

[edit | edit source]

Independence - 6 March 1957

[edit | edit source]

March 1957, independence la ka Northern Territories, Ashanti, Trans-Volta Togoland aneŋ Gold Coast da lantaa waane Ghana. Regions anu daa bi be ana sagi. A Trans-Volta Togoland, Eastern Region aneŋ Northern Territories da lantaa waane Volta Region.[3][4]

Former region Capital New region Capital
Ashanti Protectorate Kumasi Ashanti Region Kumasi
Eastern Province Koforidua Eastern Region Koforidua
(Keta) Volta Region Ho
Trans-Volta Togoland Ho
Northern Territories (Saboba)
Tamale Northern Region Tamale
Western Province Sekondi Western Region Sekondi

Independence aŋ pari aneŋ Repɔblik Fara

[edit | edit source]

4 April 1959, la ka Ashanti Region da pɔ ayie. Ana pɔri ŋa la Ashanti aneŋ Brong-Ahafo regions a te kbagi ne Brong Ahafo Region Act No. 18 of 1959.[5] Brong Kyempem movement la da boɔ ana pɔri ŋa. Ba yele bɔorɔ la ka Bono noba werɛ ba ethnic group ayie Ashantis demɛ poɔ.[4][5]

Former region Capital New region Capital
Ashanti Kumasi Ashanti Kumasi
Brong-Ahafo Region Sunyani
Eastern Region Koforidua Eastern Region Koforidua
Northern Region Tamale Northern Region Tamale
Upper Region Bolgatanga
Volta Region Ho Volta Region Ho
Western Region Sekondi Western Region Sekondi

Repɔblik yiiluŋ daana

[edit | edit source]

A repɔblik daana saŋa la baŋ da ŋmaa a Wɛstiŋ Regyiŋ eŋ Wɛstiŋ ane Sɛntral regyihi, ka ŋaa waane a regyihi te ta anii. A ŋmaabu da yie a yuoni 1970 nensaaliba sɔrebu saŋa ŋa. A yuoni 1971 wɔgre la baŋ da de Sekondi ane Takoradi lantaa ka a maali Sekondi-Takoradi, a yikpɔŋ paalaa ko a Weɛtiŋ Regyiŋ.[5][6]

Former region Capital New region Capital
Ashanti Kumasi Ashanti Kumasi
Brong-Ahafo region Sunyani Brong-Ahafo region Sunyani
Eastern Region Koforidua Eastern Region Koforidua
Northern Region Tamale Northern Region Tamale
Upper Region Bolgatanga Upper Region Bolgatanga
Volta Region Ho Volta Region Ho
Western Region Sekondi Western Region Sekondi-Takoradi
Central Region Cape Coast

PNDC saŋa

[edit | edit source]


A Provisional National Defence Council, aŋ da e military governmentɛ la da tari kpɛno a youni 1981 aneŋ 1993 poɔ. Ba da waane yiri binɔɔ kaŋa ba aŋ bɔŋa Greater Accra Law (PNDCL 26). A yiri binɔɔ ŋa da waane Greater Accra Region a 23 July 1982 youni ne poɔ. Aŋa region paane ŋa la Accra Capital District aneŋ Ada Local Council, ba aŋ da eehi yie Eastern Region. A youni 1983, la ka Upper Region was da pɔ ayie. Aŋa la Upper East Region aneŋ Upper West Region.

Sombo Yijie

[edit | edit source]
  1. https://www.modernghana.com/news/916140/ghana-now-has-16-regions.html
  2. https://www.graphic.com.gh/news/politics/confirmed-results-of-the-2018-referendum-on-new-regions.html
  3. https://www.graphic.com.gh/features/features/evolution-of-the-regions-from-5-to-16.html
  4. 1 2 https://statoids.com/ugh.html
  5. 1 2 3 https://mobile.ghanaweb.com/GhanaHomePage/features/A-short-history-of-the-creation-of-regions-in-Ghana-717336
  6. https://statoids.com/ugh.html