Fried plantain (bɔɔde chiinihe) ɩyɛ sɩɩŋ dɔgɔrɔ aŋ be Afrika manuorɩ a te to Afrika ‘samuni anɩŋ Afrika tɛŋsogɔhi aŋ ɩ paaluu tuluu a ku northern South America anɩŋ Caribbean teeŋhe mine aŋ la Haiti anɩŋ Cuba anɩŋ teŋgyamaa aŋ be Southeast Asia anɩŋ Oceania, a buŋ chiinihe la ka nuba bura yega. Indonesia nuba bɔonaaŋ Gorengan. Dodo la ka Yɔrbaahe aŋ be South West Nigeria bɔonaa,[1]Kelewele ɩyɛ bɔɔde chiinihe ŋa baŋ maŋ buŋ nyuuho, ba maŋ dieŋ di neŋ jɩɛre aŋ e jɩɛ jɩɛ (African stewed black-eyed peas) anɩŋ jɩma jɩɛre aŋ be Ghana.[2]
Kelewele ɩye siimaa aŋ puri Ghanaian puoŋ ba maŋ maaliye a siimaa ŋa niŋ boodiε baŋ chiiŋ niŋ spices[3]. Accra puoŋ, kelewele jisuorii bam maŋ kuohaa sori nuori wagri kaŋa gminaa ka a yiri dema maŋ kuohaa [4][5][6][7]Kelewele miŋ ɩye siiŋ buoraa ku dinner[8]. ba diraa niŋ beans stew, peanuts[7], bii a nyoŋ awa dessert[9].
A boodiye ŋa ba maŋ pireε a pegiri kye gmaahaa bilee bilee .[7] Ginger, cayenne pepper, ane salt ɩye spices bam maŋ di maali a kelewele.[5][7][10]Onions, anise, cloves, nutmeg, cinnamon, ane chili powder,bila jaa aŋ la , a miŋ maŋ ɩye spices[5]. Jemaa maalibu ɩye laanfiye kye miŋ nuba [11]. A kpaaŋ maŋ tuli kye a boodiε ba maŋ bali-yaga bii a nyu a kpaaŋ yaga [12]. A boodiε maŋ chiimiŋ awa muɔ ,kye ka lomboi miŋ leu brown .[10][12]