Jump to content

Wp/wls/Lotu katolika i 'Uvea mo Futuna

From Wikimedia Incubator
< Wp | wls
Wp > wls > Lotu katolika i 'Uvea mo Futuna

Te hake mai o te lotu

[edit | edit source]
Mōseniolo Pātaio

Ne'e hake te lotu katolika i Uvea i te ta’u 1837 pea tafoki te haha'i 'Uvea (1842) mo Futuna (1844). Ne'e liliu leva ia motu aeni e lua ko te tiosesi o Uvea mo Futuna i te ta’u 1966. Ka na’a lā te tu’u tu’a malohi a te 'u pelepitelō i te’u afifio a te hau ko Soane Patita Vaimu’a (1842) mo te hau ko Amelia Tokagahahau (1887) ke liliu 'Uvea mo Futuna ko ni motu e puipui e Falani, ne'e lagi feala ke fakalogo ‘Uvea mo Futuna ki he tahi age pule'aga matāpule o hage ko Pilitania i Toga mo Fisi pe ko Siamani mo Amelika i Ha'amoa.

Ne'e liliu leva 'Uvea mo Futuna ko he faifaitaki'aga ma’uhiga ki te fa’ahiga tui mo tauhi o te lotu katolika ki te atu motu o te Pasifika, talu te maletile a Sagato Petelo Sanele i te ta’u 1841 pea iku ai mo te fakatu’u o te vikaliatu o Oseania Loto mo te seminalio i Lano Alofivai.

Te mālohi taki o te lotu

[edit | edit source]
Fale ako a te tamaliki fafine i Lano

Ne'e gaue fakatahi te lotu mo te aga'ifenua pea mo te lesitā falani lolotoga te temi ae ne'e malu'i ai te 'u pule'aga hau o 'Uvea, o Alo pea mo Sigave (1887-1961) kae ne'e mamafa kehe age te lagiaki e te lotu ia te ma'uli o te kaiga 'uvea mo futuna. Ne'e tapu te fai folau vaka pea ne'e mamafa 'aupito te 'u lao mo te ‘u tū’ā ne'e fakatu'u e te kau pātele o uhiga ia mo te ma'uli. Ne'e liliu te fenua ko he teokalasia katolika i te temi aia mai tona 'alu'aga aeni ne’e nofo te pule mo mālohi taki pea mo te lotu fakatahi mo te faka’aliki.

Logo lā te mālohi a te taki fakafenua pe ko te taki a 'ihi lēsita i 'ihi temi, ne'e ma'uhiga kehe age te lotu i te aga'ifenua mo te pule'aga falani o kaku ki te fakatu'u o te telituale i te ta’u 1961.

I te lākaga nei

[edit | edit source]

E fakamo'oni e Falani i te vaega tolu o te tohi tālaga o te 1961 ia tana faka'apa'apa ki te 'aga'ifenua mo te lotu a te kaiga 'uvea mo futuna kehe pe ke mole fehagai ki te 'u lao o te lepupilika. Talu te 1969, ne’e tuku ai leva e te pule’aga falani te taki o te vaega ako mālalo ki te Tiosesi o ‘Uvea mo Futuna i he tohi tālaga ke taupau mo malu’i e te lotu ia te’u faleako mālalo i 'Uvea mo Futuna.

I te’u ta’u 1950-1970, ne’e fakaavaava leva e te Tiosesi te kumi gaue a te kau tagata mālolohi mo ‘onātou u fāmili ki Niu Kaletonia mo Vila. I tānatou tau fenua atu ki te’u fenua matāpule aeni, ne’e tauhi nātou e ihi pelepitelō 'uvea ne'e pule pālokia ai pea nātou fakatu'u ai mo ni kautahi (Tiasolo mo te Lesio o Malia) pea mo tokoni ki te laga o ni ‘ēkelesia.

I te 1972, ne'e fakanofo ai Moseniolo Lolesio Fuahea ko te 'uluaki epikopo 'uvea aia o te tiosesi. Ne'e haha’i te kau pātele mo taupo'ou 'uvea mo futuna ne'e 'olo o gaue mo fakamafola te evaselio i tu'a pule'aga.

Kei mamalu te lotu katolika i 'Uvea mo Futuna kae talu te 'u ta'u 1980 mo te kua fetogi o te ma'uli fakalotu i te fenua, aki te kua mafola o 'ihi kautahi lotu fo'ou mai Niu Kaletonia mo Falani.