Wp/vai/ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ

ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ (ꘃꗺ ꔌꘋ ꖷ ꖸꔧ ꖽꖺ ꕉꖸ ꖝ ꕺꖃꔀ ꕮ – ꔨꕃꔅꔵꕩ ꕶꕱ ꗘꖺꗱꗡ) ꗓꕎꘋ ꔤ ꕚꕌ ꖏ ꘊꔧꔒꔀ ꔳꕯ ꖏ ꔋꘋ ꔋꘋ ꖷ ꖸ ꗪ ꕸꖙ ꔤ ꕩꕌ ꔇꔀ ꗃꖺ ꕧ ꖸꖖ ꔇꔀ ꔇꔀ • ꕺꖃ ꕧꕓ ꔋꘋ ꔋꘋꗣ • ꖏ ꕔꕌ ꗓ ꗘꖺꗱꗡ • ꖏꕎꔀ ꗘꖺꗱꗡ • ꗏ ꕘꕞꘋ ꕯꕮꕊ ꖸ • ꕺꖃ ꕧꕓ ꗷꔤ ꔰ ꕀꕩ • ꕸꖃ ꕒꕢ ꔇꔀ • ꔞ ꖷ ꔳꕯ • ꕉ ꘃ ꖷ ꕞ ꗓꔒ ꗪ ꔨꕃꔅꔵꕩ ꕞ • ꕺꖃ ꕧꕓ ꗏꔤ ꖸ • ꔨꕃꔅꔵꕩ _ ꕶꕱ ꗘꖺꗱꗡ ꕔ ꗱ ꗓꖺ ꕮ ꕔ ꗱ ꗓꖺ ꕮ ꔨꕃꔅꔵꕩ ꗏ ꕔ ꗱ ꗓꖺ ꕉꕌ ꗪ ꕃꔤꘂ • ꕧꔌꘋ ꔇꔀ ꔨꕃꔅꔵꕩ ꔝ • ꗓ ꘃꕯ ꕔꕌ ꗓ • ꖃꘋ ꗓ ꘃꕯꕊ

ꔤ ꕎꕬ ꕞ ꗓ ꘃ ꔌꘋꗣ ꖸ • ꕧꔌꘋ ꕸꖃ ꕒꕢ ꔇꔀ • ꗓ ꘃꕯ ꕔꕌ ꗓ • ꖃꘋ ꗓ ꘃꕯꕊ ꕺꖃ ꕧꕓꕌ ꖸ ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ ꗞꗢ ꖸꕊ ꖏꕎ ꕪꕌ ꘃ ꕔꔤ ꕢꕯ ꗱꗡ • ꕸꖃ ꕒꕢꕌ ꖸ • ꖏꕎꔀ

ꖏ ꖷ ꖸ ꘊꔧꔒ ꗪ ꕸꖙ ꔤ ꕩꕌ ꔇꔀ ꗃꖺ ꕧ ꖸꖖ • ꕔꕌ ꗓꕯꕊ • 1 ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꖷ ꖸ ꗪ ꔱꕩ ꗃꗡ ꗏ ꗃ ꔤ ꘀꗡ ꕪꘋ ꖷ ꕞ ꗓꔒ ꗪ ꕉꘋꔱꔬꘂꘋ ꖷ ꖸ ꗪ ꔱꕩ ꗃꗡ ꗏ • 1.1 ꕉꖸ ꘉꔧꕰ ꗷꔤ ꖷ ꕿꕯꕊ ꖸ ◦ 1.1.1 ꕉꖸꕊ ꔱꕩ ꗃ ꕃꔤꘂ ◦ 1.1.2 ꕉꖸꔧ ꔱꕩ ꗃꗡ ꖴꕮ ꔳꔷꘋ ꘃ ꗷꔤ ꖷ ◦ 1.1.3 ꕉꖸꕊ ꗱꗡ ꘃ ꕃꔤꘂ • 1.2 ꕉꖸꕊ ꖴꘋ ꕃꔤꘂ 2 ꕉꖸꕟ • 3 ꗛꖺꕜꕚ ꗃ ꔤ ꘀꗡ ꕪꘋ ꔳꕯ ꖷ ꕞ ꗓꔒ ꗪ ꗛꖺꕜꕚ ꕞ • 4 ꕅꕆꖆꔱꖎꕯ • 5 ꕉꖸꕊ ꕴꖃ ꘃ ꕃꔤꘂ ꗃ ꔤ ꘀꗡ ꕪꘋ ꔳꕯ ꖷ ꕞ ꗓꔒ ꗪ ꕉꖸꕊ ꕴꖃ ꘃ ꕃꔤꘂ ꕞ • 5.1 ꔞꔤ ꖸ • 5.2 ꕉꖸ ꖃꔤ ꖸ • 6 ꕉꖸꕊ ꕿꕯꕊ ꖸ ꗃ ꔤ ꘀꗡ ꕪꘋ ꔳꕯ ꖷ ꕞ ꗓꔒ ꗪ ꕉꖸꕊ ꕿꕯꕊ ꖸ ꕞ • 6.1 ꗷꔤ ꖷ ꕉꖸ ꘊꘊꔒ ꗪ ꕪꘋ ꖸ • 7 ꕉꖸ ꔻꔭꔤꕯꕊ ꖸꕊ ꗪ ꕃꔤꘂ ꗃ ꔤ ꘀꗡ ꕪꘋ ꔳꕯ ꖷ ꕞ ꗓꔒ ꗪ ꕉꖸ ꔻꔭꔤꕯꕊ ꖸꕊ ꗪ ꕃꔤꘂ ꕞ ◦ 7.1 ꕉꖸ ꕺꖃ ꕮꔧ ◦ 7.2 ꕉꖸꕊ ꕀꔤ ꕮ ꗓꗡ ꗪ ꕉꖸ ꖴꖕꘂ ꖸꕊ ꔻꔭꔤ ꕃꔤꘂ • 8 ꕉꖸꕊ ꗏꘋ ꔌꘋꗣ ꗃ ꔤ ꘀꗡ ꕪꘋ ꔳꕯ ꖷ ꕞ ꗓꔒ ꗪ ꕉꖸꕊ ꗏꘋ ꔌꘋꗣ ꖸ ꕞ ◦ 8.1 ꕉꖸꔧ ꔌꘋ ꗏꘋ ꗷꔤ ꖷ ꕉꖸ ꔬꕩꔒ ꕪꘋꗜꖺ • 9 ꕉꖸꕊ ꖴꕮ ꗱꗡ • 10 ꗞ ꘃꗺ ꖸꕊ ꕔꔤꘂ ꕉꖸꕊ ꖏꕎ • 11 ꕺꖃ ꕧꕓ ꖷ ꖸ ꔻꔭꔤꔒ ꗪ • 12 ꖏ ꘈꗢꖸ ꖸ ꗃꕎ ꕪꘋ ꖷ ꖸ • 13 ꖏ ꘈꗢꖸ ꖸ ꗃꕎ ꕺꖃ ꖜꖴ ꖷ ꖸ ꗏ • 14 ꔤꘋꗳꘉꔳ ꕪꘋ ꕮꔕ ꖸ ꗃ ꔤ ꘀꗡ ꕪꘋ ꔳꕯ ꖷ ꕞ ꗓꔒ ꗪ ꖏ ꖷ ꖸ ꘊꔧꔒ ꗪ

ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꖨꖕꕴꕱ 165 ꔻꔭꔤ ꕪꘋꗣ ꖸ ꗏ ꕘꕞꘋ • ꕺꖃ ꕧꕓ • ꖏꕎꔀ

ꕙꔤ • ꗏ ꖏꕎꔀ ꘃ • ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ • ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ ꖏꔀ ꖸꕊ ꗃꕯꕊ ꕮ • ꖏ ꗛꖺꗡ ꖸ ꕮ ꘀꗫ

ꗓ ꘃ ꔌꘋꗣ ꖸ ꔤ ꕸꖙ ꔤ ꕩꕌ ꔇꔀ ꗃꖺ ꕧ ꖸꖖ ꕮ ꖏꔀ ꖸ • ꗏ ꖏꕎꔀ ꘃ • ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ • ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ ꖏꔀ ꖸꕊ ꗃꕯꕊ ꕮ • ꖏ ꗛꖺꗡ ꕮ ꘀꗫ

ꖏꔀ ꗬꗡ ꕞ ꖏꕎ • ꔻꔭꔤꕯ ꕆꕰꕯ ꖸ ꕎ ꗪ ꕇꘊ • ꗏ ꕘꕞꘋ ꖷ ꖸ ꔻꔭꔤꔒ ꗪ • ꖏ ꘊꔧꔒ ꗻꗡ ꔋꕨꕌ ꕮ • ꕪꘋ ꔻꔭꔤꕯ ꕎꕌꔳꘂ ꗬꗡ ꕞ ꖏꕎ • ꖴꘋꗒ ꕪ ꕺꖃ ꕧꕓꕌ ꕞ ꖏꕎ • ꕺꖃ ꕧꕓ ꘈꗢ ꕧ ꕀꕩ • ꔤꘋꗳꘉꔳ ꕪꘋ ꖴꖫ ꔬꕩ • ꕃꖳ ꕉꗐ ꖏꔵꘂ ꕀꔤ • ꘃꘊ ꗛꖙ • ꕉ ꗬꗡ ꗏ ꕢꕌ • ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ ꖨꖕꕴꕱ ꖸ ꗳꕮꕊ ꗏ ꔻꔭꔤꕯ ꖸ

ꖛꔸꘋꔳ/ꔤ ꖬꕡ ꕪꘋ • ꕺꖃ ꖜꖴ ꕢ • ꔪꔵꗡꔱꕯ ꕀꔤ • ꕺꖃ ꕧꕓ ꖛꔸꘋꔳ ꖏꕎ

ꕉ ꗪ ꕮ ꖏ ꕮꔕ ꖷ ꖸ ꗏ • ꔨꕃꕆꔵꕩ ꗛꗞꔻ • ꔨꕃꔻꔪꔻ • ꔨꕃꔐꕚ ꔌꘋ

ꗪ ꕃꔤꘂ ꕸꖙ ꔤ ꕩꕌ ꔇꔀ ꗃꖺ ꕧ ꖸꖖ ꕺꖃ ꘊꔧꔒ • ꕉ ꗏꖺꕮ • ꕉ ꗪꗡꕯꕊ • ꕉ ꔞꔀꕮ

ꕺꖃ ꕧꕓ ꘈꗢ ꕩꕌ ꗏꖺꕮꕊ ꕎ ꘃ ꖤꘋ ꕔꔤ ꗏ. ꕉ ꖝ ꔞꔀꕮꕊ ꕉ ꗪꗡꕯꕊ ꕉ ꗏ ꕢꕌꔒꔀ

ꖏ ꘊꔧꔒꔀ ꗏ ꕢꕌꔒ ꗪ ꕒ ꗷꔤ ꖷ ꕉ ꖴꘋ ꗪꘋꕡ ꕩ ꔤꘋꗳꘉꔳ ꔛꔕꕩꕌ ꕮ. ꕉ ꗃꕎ ꔨꕃꔅꔵꕩ ꕶꕱ ꗘꖺꗱꗡ ꕎ ꗏ, ꗡꘋꕢꖴꖃꔪꔵꕩ ꖷ ꗞ ꔇꔀ ꔌꘋ ꔰ ꔇꔀ ꕉꕌ ꖏꕎ.

ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꕉꖸꕊ ꔳꘂ ꕎꕌꔳ ꖴꖫ ꗳꕮꕊ ꗏ: ꕉꔤ ꗃ ꕞꕊꕮ ꔐꕾꕇꘊ ꕮ – ꕉꔤ ꕎꕌꔳ ꘈꗢ ꔬꕩ, ꖴꖕ ꗛꖻꔒ ꗛꖺ ꖸ ꕎꕌꔳꘂ ꗳꕮꕊ ꗏ ꕉꔤ ꗃ 370 ꕆꕩ ꕮ ꕉꔤ ꗦꗷ ꔬꕩ ꔎꔒ ꖬꕮꕊ ꕞ ꗬꗱꘋ ꕃꔤ ꗱ ꕉꔤ ꗃ ꕉ ꕪꘋꗒꕯꕊ ꕮ ꕉꔤ ꔌꘋ ꗏꘋ ꕸꖃ ꕮꕯꕊ ꔬꕩ: ꔖꔀꖷꔸꕩ, ꘈꔻꖏ ꔻꕰ ꔬꕩ ꔚꔀꔿꔷꘂꘋ, ꔎꔒ ꗃ ꕇꖳꔳ ꔧ ꕧꕓ ꖴꕎ ꗛꘋ ꗏ ꕿꔳꘂ

ꕉꖸꕊ ꗳ ꕪ ꕃꔤꘂ ꕢꗢꔻ ꗱ ꔒꔟꕩ: ꖳꕪꔸꖎꕚ ꕃꘋꖁꘋ: ꕉꕇꕮꔷꕩ ꕘꔤꗏꘋ: ꗛꖺꕜꕚ ꕃꕞꔐ: ꕑꖤꗐꖋꗞꕘ ꕃꕞꔻ: ꕉꘋꔱꔫꕩ ꕅꔒꔀ. 1825 ꕃꕞꔻ ꗛꖺ ꕃꕞꔻ • ꔎꕆꖓꔻp0ꕱꔺꔷ • ꔷꕢꕌꘋꔱꔫꕩ (ꖦꖕꕰ ꖦꖕꕰ ꕧꕌ ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꖸ)

ꔀꔸꖎꔪꔻ, ꗪ ꕃꔤ ꗃꕎ ꔖꔜ ꕉꘋꔱꔫꕩ ꖝꖕꕯ ꕒꕌ ꖸ ꕞ ꕢꘋ ꔈꔷꗚꘋ 310 – 295 ꔇꔀꔒ ꗦ

ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꖸ (ꘃꗺ ꔌꘋ ꖷ ꖸꔧ ꕿ ꕀ ꗛꖺ ꔧ ꕪꘋ ꕮ) ꔳꕩ ꘃꗺ ꔌꘋ ꖸ ꕎ ꖏ ꕉꘋꔱꔫꕩ ꕃꕞꔻꘂ ꗏ. ꕉ ꘃ ꖷ ꖸ ꗪ ꗦꗷ ꔱꕩ ꗃꗡ ꗏ, ꕉꖸ ꔳꕩ ꕿꔳ ꖸ ꕎ ꖏ (ꕉꖸ ꗳ ꕸꖃ ꗏ ꕿꔳ ꖸ ꗪ), ꖸꖷ ꖸ (ꕉꖸ ꗳ ꕇꖳꔳ ꖸ ꗪ) ꔧ ꕦꔀꔿꔷꘂꘋ ꖸ. ꕉꖸ ꔳꕩ ꔞꘋ ꕯꕊꕇ ꗳ ꖴꖕ ꘃꗺ ꔌꘋ ꖸ ꕎ ꖏ, ꕉ ꘃ ꖷ ꖸ ꗋꘋ ꕴꔤ ꕃꕮꔒ ꖸ.

ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꖸꔧ ꕉꖸꕊ ꔞꔤꘂ ꖸ ꕢ ꕀ ꗏ ꕎ, ꕎꕌꔳ ꖴꖨꘋ ꕒ ꖢꕚ ꖢꕚ ꖨꖕ ꗏ. ꕉꕡ ꘃꘄꔒꔀ, ꕉꖸ ꔳ ꕿꔳ ꖃꔤ ꖸ ꕎ ꖏ ꕉꖸꔧ ꕿ ꕀ ꗛꖺ ꕉꖷ ꕉꖸ ꔠꔀ ꖸ ꗪ. ꕿꔳ ꖃꔤꘂ ꖸ ꗏꔤ ꕘꕞꘋ ꕉ ꖴꘋꔕ ꖸ ꗏ ꕃꕞ ꗱ ꕉꖸꕩꕌ ꔞꔀ ꘈꕚꗞꗉꔖ (ꗏ ꕘꕞꘋ ꗏ ꕔꔺꔒ). ꕉꕡ ꕒꘋꔕꔀ ꖴꘋꕡ, ꕉꖸ ꗊꖺꗊꖺ ꖸ ꕎꔤ ꔳ ꘃꖷ ꕉꖸꔧ ꔱꕩ ꗃ ꔌꘋ ꖷꔧ ꕮ ꕉꖸ ꔠꔀ, ꕉꖷ ꕉꖸ ꔞꘋ ꖸꔧ ꔳ. ꕉꘋꔱꔫꕩ ꖴꘋꔕꔀ ꖸꔧ ꕉꖸ ꕺꖃꔀ ꖸ ꗨꗡ ꘃ ꕎ ꘃ ꕔꔤ ꗏ ꕉꖸꔧ ꖺꔖꘀꘋ ꔬ, ꕉꖷ ꕉꖸ ꔻꔪꔻꘂ ꗃꖺ ꖸ ꗊꖺꗊꖺ ꔇꔀ ꗷꔤ ꖷ ꕉ ꗪ ꖸꖷ ꖸꕊ ꖏꕎ.

ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꔖꔜꕯꕊ ꖸ ꕪꕌꕮꕊ ꔐꕾꕇꘊꘋ ꕎꕌꔳꘂ ꕎ ꕉꖸ ꗃꕎ ꔞꘋ ꕯꕊꕇ ꗱꘊ ꕈꘊ ꖸ ꗏ ꕉ ꘃ ꔞꘋ ꔻꔭꔤꔒ ꖸ ꗪ ꔨ ꗚ ꕈꘊ ꗱꘊ ꗷꔤ ꖷ ꔞꘋ ꖃꔤ ꗪ ꕉꖸ ꕮ. ꕉꖸ ꖴꘋ ꔨ ꖙꔤꕩ ꗛꔤꘂ ꗛꖺ. ꕉꖸ ꗃꖺ ꖸ ꕇ ꔖꔜꕮ ꗊꖺꗊꖺ ꔳ ꕎ ꕉꖸ ꕮ ꕉ ꘃꖷꔧ ꕒꕢ ꔇꔀ ꕉꖸ ꔝ ꕉꖸꔧ ꔱꕩ ꗃ ꕒꕡ ꖷ ꔐꖓꔲꘊꘋ ꕸꖃꔀ ꖸ ꕔꕌꔒ ꔳꕩ ꕀ ꕴꕱ ꗱ ꕉꖷ ꖺꔖꘀꘋ ꕚꘋꔕ ꕮ ꔳ. ꕉꖸ ꖴꘋ ꔨ ꗏ ꕉꖸ ꗱꘊ ꕭꕯꕊꔒꔀ ꖸ ꘃꕩ ꕔꔤ ꗏ ꕉꖸꕩꕌ ꖸ ꕎꕬ ꗃ ꕀ ꗏ ꕉꖸꔧ ꗻꗡ ꕪꘋ ꕮ ꔧ ꕉ ꔳꕩ ꕔ ꖏ.[1][2]

ꕢꘋ ꔈꔷꗚꘋ ꕀꔤꕪ ꕚꘋ ꖸꕊ ꖏꕎ, ꕪꕌꕷꕇꗱꗐꔻ ꔧ ꗨꗡꕆꘊꘋ ꕎꕌꔳꘂ ꕞ ꕔꕌ ꗓꗡ ꗏ, ꕉꘋꔱꔫꕩ ꖸ ꔳꘂ ꔨ ꕔꔤ ꘃ ꘃꗺ ꔌꘋ ꗋꖺꕰꕊꕯ ꖸ ꕎ ꖏ ꖨꕮꕊ ꕮ, ꕪ ꕪ ꔟꔀ ꖨꕮ ꗨꗳꘋ ꕪꘋ ꖸ ꖇꕯ ꕀ ꕢꔒ ꕪꘋ ꖸ ꕮꔧ. ꕒꕡ ꖷ ꕪꘋꗣ ꖸ ꕔꕌꔒ ꕞ ꔳꔒꔀ, ꕉꖸ ꔇꔀ ꖴꘋ ꔨ ꕔꔤ ꘃꕩ ꗪꗡꕯ, ꕉꖷ ꕮꕮꔷꘂ ꖸ ꗪ ꗸꔪꕚꗡ ꔖꔜꕯꕊ ꖸ (ꔻꕯꔪꔻꔵ ꖸ ꔧ ꖇꖄꔪꔻꔵꖸ) ꖨꕮꕊ ꖸ ꔬ ꔒꘋ ꔒꘋ ꕉꖸ ꕸꖃ. ꕉꖸꔧ ꔞꔤ ꖸ ꕎ ꕢ ꕽꕱ ꗬꗷꕩꕌꔒ ꖸ ꗏ ꕉꖷ ꕉꖸ ꖴꘋ ꔨ ꕉ ꕢꕌ ꕪꘋ ꕮ. ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꔖꔜꕯ ꕒ ꕒꕌ ꖸꕊ ꖏ ꕞꕌ ꔳꔸꕩꔻ ꕎꕌꔳꘂ ꖝ ꗏ ꕎ; ꕉꖸ ꗅ ꗱꕞ ꖸ ꕿꕎ ꔱꕩ ꗃꗡ ꗏ ꖴꔸꕚꔻꗚꔻ ꗏꖺꕮꕊ ꖸ ꕚ ꕒꕡ[2]

ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꖷ ꖸ ꗪ ꗦꗷ ꔱꕩ ꗃꗡ ꗏ, ꕉꖸ ꔳꕩ ꔷꕢꕌꘋꔱꔫꕩ ꕎ ꖏ. ꕉꖸ ꗳ ꕉꖸꕟ ꖸ ꗪ (ꕪꘋ ꕮ ꕿꔳ ꖸ ꗪ ꕸꖃ ꗏ ꕿꔳ ꖸ), ꗛꖺꕜꕚ (ꖸꖷ ꖸ ꔧ ꕇꖳꔳ ꖸ) ꔧ ꕅꕆꕯꔧꔱꖎꕯ (ꕦꔀꔿꔷꘂꘋ ꖸ). ꕉꖸ ꗏꗒ ꔰ ꗅ ꔞꔀꕮꕊ ꗏꖺ, ꔧ ꗞ ꕩꕌꖸ ꖬꕮ ꕮꕮꔷꘂ ꖸ ꗪ ꗸꔪꕚꗡ ꖸ ꕞ. ꕿꔳ ꗏꖺꕮ ꕒꕌ ꔧ ꗳ ꖴꖕ ꘃꗺ ꔌꘋ ꗏꖺꕮ ꕒꕌ ꖦꖕꕰ ꔳꕩ ꕇꖳ ꕅꔤꕇ ꕿꔳꘂ ꕎ ꖏ (ꕐꔀꖁꔱꔕ ꕉꘋꖏꕇꔻ). ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꕒꕌ ꔳꕩ ꕦꕇꔧ ꖸꖷ ꕼꖇꘋꗣ ꕎ ꖏ (ꕉꖫꔸꕩꔻ ꕜꔲꔤꕩꖸꔻ).

ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꖸ ꗪ ꕪꘋ ꖷ ꖸ ꔰ ꗪ ꖦꖕꕰ ꕉꔤ ꗉꖺ ꕉꘋꕚꔎꕪ ꕮ, ꕉꖷ ꕉꖸ ꔻꔪꔻ 5,565 ꖸ ꗪ: ꕉꖸ 88% ꗪ ꕉꖸꕟ ꖸ ꗳ.[3] ꕉ ꘃ ꖷ ꕞ ꗓꔒ ꗪ ꕉꖸ ꔻꔪꔻ ꕀꔤꕪꕌ ꖸ ꕞ, ꕉꖸ ꗪꘋ ꕎ ꕢꕌꕒꕌ ꕮ ꕉ ꔇꔀꕩ ꕮꕮꔷꘂ ꖸ ꕞ, ꗪꖷꗨꗡ ꕉꖸꕊ ꕿꕯꕊ ꖸ ꔳꕩ ꕪꘋ ꖬꕮꔒ ꖸ ꕎ ꖏ. ꕉ ꗷꔤ ꗏ ꗬꗡ, ꗞ ꖸ ꕩꕌ fɔ ꘃ ꕉꘋꔱꔬꘂꘋ ꖸ ꕀꔤꕪꕌ ꖸ ꕮ ꔳ ꕎ ꕀꔤꕯꕊ ꖦꖕꕰꕊ ꕮ ꔰ.[4] ꖏ ꔬꕩ ꕃꔤ ꖷꔧ ꕉꖸ ꔳꕩ ꖤꘋ, ꕉ ꔳꕩ ꖏ ꕎ ꖏ ꗞ ꖸ ꗪ ꖴꘋꗒ ꕃꔤ ꕮꕯ ꕉꕌ ꖏꕎ.

ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꖷ ꖸ ꗪ ꗦꗷ ꔱꕩ ꗃꗡ ꗏ [ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ | ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ ꖏꔀ ꖸꕊ ꗃꕯꕊ ꖸ ꕮ] • ꕉꖸꕟ: ꕿꔳ ꖸ (ꕿꔳ ꕮꔧ ꗅꖺꔤꔒꔀ ꗪ ꕉꖸ ꗳ) • ꗛꖺꕜꕚ: ꖸꖷ ꖸ (ꕇꖳꔳ ꖸ ꗪ ꕉꖸ ꗳ) • ꕅꕆꖆꔱꖎꕯ: ꕉꘋꔱꔬꘂꘋ ꖷ ꖸ ꔞꘋ ꖸ ꔇꔀ, ꗷꔤ ꖷ ꕉ ꗪ ꖨꕮ ꗛꖺ ꗋꖺꗠꖻꗢ ꖸ ꖺ ꕪꕞ ꖸꕊ ꖏꕎ

ꗷꔤ ꖷ ꖸ ꕉꖸꔧ ꘉꔧ [ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ | ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ ꖏꔀ ꖸꕊ ꗃꕯꕊ ꖸ ꕮ] ꕉꖸꔧ ꔱꕩ ꗃ ꗷꔤ ꖷ [ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ | ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ ꖏꔀ ꖸꕊ ꗃꕯꕊ ꖸ ꕮ] ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꖸ ꕞꕌ ꔷꕩ ꕉꖸꔧ ꕿ ꕀ ꕃꕮꔒ ꕮꔧ ꕪꘋ ꕔꔺꔒ ꖸ. ꕉꖸ ꔻꔪꔻ ꖸ ꗨꗡ ꔳ ꕎ ꕉ ꘃ ꖷ ꖸ ꕿ ꕴꕞ ꕒ ꖸ ꗏ, ꕪꘋ ꕔꕌꔒ ꖸ ꔧ ꕪꘋ ꕃꕮꔒ ꕒ ꖸ ꖦꖕꕰ ꖁꔺꘂ ꕮ. ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꖴꘋꔕꔀ ꖸꔧ ꗊꖺꗊꖺ ꕎ ꘃ ꕔꔤ ꗏ ꕉꖷ ꗏ ꕉꖸꔧ ꖺꔖꘀꘋ ꔬ ꕉꖸ ꕺꖃ ꕮꔧ, ꕞꕮꕚꘋ ꕉ ꗍꗇꔒ ꖴꘋ ꔳꕩ.[5]

ꕉꖸꔧ ꔱꕩ ꗃ ꖴꕮ ꔳꔷꘋ ꘃ ꗷꔤ ꖷ ꖸ [ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ | ꗏ ꕘꕞꘋ ꖏꔀ ꖸꕊ ꗃꕯꕊ ꖸ ꕮ] ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꖸ ꕧ ꖸꖖꔒ ꖴꘋ ꔳꕩ ꕉꖸ ꕺꖃ ꕮꔧ ꖜꕟꘋꔕ ꖺ ꕧꕓ ꖴꕎ, ꕉꖷ ꗷꔤ ꘈꗢ ꕞ ꕉꖸ ꔳꕩ ꕔꔤ ꘃ ꔌꘋ ꖸ ꕎ ꖏ ꖏꔕ ꖸ ꗪ ꗸꔪꕚꗡ ꖸꕊ ꖏꕎ. ꕉꖸ ꕺꖃ ꕮꔧꘊ ꕩꕌꖸ ꕧ ꖸꖖ ꕎ ꘃ, ꕉ ꘃ ꔳꕩ ꕉꖸ ꖴꕮ ꔳꔷꘋ ꘃ ꖏ ꕒꕌ ꖏ.

ꕃꕞ ꕮꔕ ꗱ, ꕉꘋꔱꔬꘂꘋ ꖸ ꖴꖨꘋ ꕒ ꖸ ꕺꖃ ꕮꔧ, ꕸꔤ ꕰꕊꕮ ꕎ ꗪ, ꕉ ꘃ ꖷ ꖴꘋ ꕯꕊ ꗋꖺ ꕞ ꕉꖸꕊ ꔬꕩ ꔌꘋ ꖸꕊ ꖏꕎ. ꕉꖸ ꔳꕩ ꔌꘋ ꕰꕊꕮ ꖸ ꕎ ꖏ ꗏꘋ ꖏꕎ. ꕉ ꘃ ꔳꕩ ꕮꔧ ꕈ ꔋꘋ ꔋꘋ ꕎ ꖏ ꕉꖸ ꔬꕩ ꔌꘋ ꖸ ꕸꖃ. ꕉ ꔻꔭꔤꔒ ꗪ ꘃ ꕞ, ꕉꖸ ꖴꘋ ꕉꖸ ꕺꖃ ꕮꔧ ꗏ ꕘꕞꘋꕡ ꕉꖸꕩꕌ ꕀꕩ ꘃ ꖏ ꕧꕌꔒ ꗪ. ꕉꖸ ꖴꘋ ꖃꘋꕯ ꗛꕞ ꕧꕌꔒ ꕮꕊꔒ ꗏ, ꔱꔤꕮ, ꔧ ꕏꕊ. ꕔ ꗱ ꗓꖺ ꕉ ꕞ ꗓꔒ ꗪ ꕇꖳꔳ ꕮꔧ ꕪꕩꕌ ꔧ ꔠꔀꕚ ꕪꕞꕌ ꗳꕮꕊ ꖏ ꗏ, ꕉ ꕀꕩ ꕎ ꘃ ꕉꖸ ꖴꘋ ꕿꕎ ꕪꘋ ꗏꗒ. ꕪꘋ ꖷ ꕉꖸꔧ ꕿ, ꕇꖳꔳꘂꔤ ꕔꔤ ꕢ ꗱꗡ ꕎ ꘃ ꕸꔤ ꕰꕊꕮꕊ ꕞ ꖏꕎ ꕉꖷ ꕪꕞꕌ ꗨꗡꔤ ꕔꔤ ꕢ ꗱꗡ ꗷꔤ ꖷ ꕉꔤ ꖴꘋ ꕸꔤ ꕰꕊꕮꕊ ꗏ ꔬꕩꕌ.[5][7][8]

ꕉꖸꔧ ꗱꗡ ꘃ ꗷꔤ ꖷ [ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ | ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ ꖏꔀ ꖸꕊ ꗃꕯꕊ ꖸ ꕮ] ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꖸꔧ ꗛꕞ ꗱꗡ ꕎ ꘃ ꗪꗡꕯ ꕉꖷ ꕉꖸꔧ ꘀꗫ ꘃ ꔵꔤꘋ ꘃꖷ ꕉꖸꔧ ꔌꘋ ꖸ ꔰꔤ ꔬ ꗪꗡꕯ. ꕉꖸ ꕧꗅ ꔳꕓ ꖸ ꗪ, ꔧ ꕀ ꔌꘋ ꕈꕰ ꗓꕯꕊ ꖸ ꔧ ꕀ ꔌꘋ ꖸꕊ ꗪꗡꕯ ꘃꖷꔧ ꕧꗅꗡ ꗍꗇꔒ ꔳ ꖤꘋ. ꖏ ꔬꕩ ꕃꔤ ꖸ ꘈ ꕉꔤ ꘉꔧ ꕉꖸ ꕞ ꔱꕩ ꗃꗡ ꕞ ꖏꕎ ꖨꕮꕊ ꕮ: ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꖸ ꕎ ꔳꕩ ꔖꔜ ꗳ ꖴꖕ ꘃꗺ ꔌꘋ ꖸ ꖏ ꖏ ꗷꔤ ꘈꗢ ꔳꕩ ꕉꖸꕊ ꖏꕎ.

ꕉꖸꕊ ꕪꕌꕮꕊ ꗪ ꕉꖸꕊ ꖴꘋꗣ [ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ | ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ ꖏꔀ ꖸꕊ ꗃꕯꕊ ꖸ ꕮ] ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꗃꖺ ꖸ , ꗚ ꕿꔳ ꖷ ꕉꖸꕩꕌ ꔞꔀ ꗛꗞ ꖋꕃ, ꕉꔤ ꔞꔤ ꕢ ꕪꘋ ꕮ ꕎ (ꗷꔤ ꘈꗢ ꕞ ꕔ ꕧꕡ ꖸ ꕧ). ꔞꔤꘂ ꖸꔧ ꘃꗺ ꕉꖷ ꕉꖸꔧ ꕿꔳ ꖴꘋꔕ ꖸ ꔇꔀ, ꕉꖷ ꕉꖸꔧ ꗓꕎꘋ ꕿꔳ ꖃꔤ ꕎꕌꔳꘂ ꕮ. ꕉ ꕮꔕ ꖸ ꗚ ꖷꔵꖛꔪꘂ ꖸ ꔧ ꕱꔷꕆ ꖸ, ꕉꖸꕊ ꕪꕌꕮ ꕃꔤꘂ ꗪ ꕗ. ꖏ ꔬꕩ ꕃꔤ ꗏ ꕉꖸꕩꕌ ꔞꔀ ꔡꖎꔎꕇ, ꕉꖸꔧ ꕪꕌꕮ ꗚ ꕿꔳ ꗏꔤ ꖸ ꕉꖷ ꕉꖸ ꔠꔀ ꖸ ꗪ. ꕉꖸꔧ ꕿ ꖤꘋ ꕀ ꗏ ꕎ.

ꕉꖸꕟ [ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ | ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ ꖏꔀ ꖸꕊ ꗃꕯꕊ ꖸ ꕮ] ꖏ ꘊꔧꔒ ꔋꘋ ꔋꘋꗣ ꗱꗡ: ꕉꖸꕟ

ꕿꔳ ꗚ ꕉ ꘃ ꘈꗢ ꗞ ꕩꕌ ꗏꘋ ꕎ ꘃ, ꕉ ꕮꔧ ꗅꖺꔤꕩ (ꗷꗬ) ꕉꖷ ꕉ ꗍꗇꔒ

ꗳꕢ ꕿꔳꘂ ꕮꔧ ꗪ ꕪꕩ (ꗬꗷ) ꔧ ꕔꕌꔒ

ꕉꖸꕟ ꖺꕜꕌ ꗳ ꕿꔳ ꕮꔧ ꕪꕩꕌ ꖸ ꗪ ꔧ ꕿꔳ ꕮꔧ ꗅꖺꔤꔒꔀ ꖸ. ꗳꕮꕊ ꗏ ꕪ ꔋꘋ ꔋꘋ ꔇꔀ ꕿꔳ ꕮꔧ ꕪꕩꕌ ꖸ ꗪ ꕿꔳ ꕮꔧ ꗅꖺꔤꔒꔀ ꖸ ꗳ. ꕿꔳ ꕮꔧ ꗅꖺꔤꔒꔀ ꖸ ꖝꖕꕯꕊ ꗪ ꖴꖫ, ꕉꖸ ꔞꘋ loiyɛ ꖸ ꗪ ꕉꖸ ꕸꖃ ꖃꔤꘂ ꖸ ꗪ ꗪ ꗲꗲꗡ, ꕉꖸ ꕧꗅ ꖸ ꗪ ꖁꖐꖁꔤ, ꕉꖸ ꘉꗢ ꗳ ꕪꔒ ꗚ ꕽꕃꕩ ꕉꖷ ꕉꖸ ꗱꘊ ꔇꔀ. ꕉꖸ ꖏꕢ ꗓꕎꘋꕡ: ꕉꖸ ꗪ ꕃꔤꘂ ꖴꖨꘋ ꕒ, ꕪ ꕪ ꔟꔀ ꕉꖸ ꕔꕌꘋ ꕰꕮ ꗻꗫ ꗪꔒꔀ ꖸ, ꔳꕩ ꘃ ꕉꔤ ꕒꕢ ꔇꔀ ꕉꖸꕊ ꗓꕎꘋ ꖏꔀ ꗏ. ꕎꕌꔳ ꖴꖨꘋ ꕒ, ꕉꖸꔧ ꕿ ꕪꘋ ꕔꕌꔒ ꗪ ꕪꘋ ꗍꗇꔒ ꖸ ꗳꕮꕊ ꗏ ꖺ ꖨꕮ ꕔꔺꔒ ꕪꘋ ꖸ.[9]

ꗳꕮꕊ ꗏ ꕪ ꖷ ꗞ ꖴꖨꘋ ꕒ ꖸ ꕩꕌ ꗱꗡ ꕿꔳ ꕮꔧ ꗅꖺꔤꔒꔀ ꗪ ꕿꔳ ꕮꔧ ꕪꕩꕌ ꗳꕮꕊ ꗏ ꕞ ꗓꔒ ꗪ ꕉꖸꕊ ꗪ ꕃꔤꘂ ꕎ. ꕿꔳ ꕮꔧ ꖟꕢ ꖟꕢꕌ ꔳꕩ ꗪ ꕃꔤ ꕎ ꖏ ꕉ ꘃꖷ ꕈ ꕸꔤ ꕰꕊꕮꕊ ꕞ ꖏꕎ ꕉꔤ ꗃ ꕉ ꕺꖃ ꕮꔧ. ꕉ ꗉꖺ ꕀ ꔌꘋ ꕈꕰꕯ ꘈꗢꖸ ꖸ ꕮ, ꕉꖸ ꕮꔧ ꕔꕌꔒ ꕎꔤ ꔳ, ꕉꖷ ꕉ ꔫꔤ ꕎ ꕈ ꕿꕯꕊ ꕔꕌꔒ ꖸꕊ ꖏꕎ. ꖏ ꘈꗢꖸ ꖸ ꕪꕌꕮꕊ ꕎꕌꔳ ꗱ ꕰꕮ ꕞ ꖏꕎ ꕉꖸ ꕎꕬ ꖴꘋ ꕮ: ꕉꖸ ꕪꕌꕮꕊ ꖏ ꖸ ꕞ ꕉ ꗃꕎ ꕉꖸ ꗃꗡ ꖸ ꕞ. ꗳꕮꕊ ꕪꕌ ꕮ ꖏ ꔰ ꕀꕩ ꕉ ꕞ ꗓꔒ ꗪ ꗷꔤ ꕉꖸꔧ ꕢꔒ ꗪ ꔽꔤ ꕮ ꕚꖇꖓꔈ ꗱ. ꕘꔈꔀ ꖷ ꕮꕞꘋꔕ ꗪ ꕿꔳ ꕮꔧ ꕪꕩꕌ ꕞ ꖏꕎ, ꕉ ꔳꕩ ꖜꕽꕇꔐ ꕎ ꖏ (ꕿꔳ ꕮꔧ ꕪꕩ ꗋꖺꕰꕊꕯꕊ ꖸ), ꘃ ꔻꔪꔻ ꕮꔕ ꖴꖨꘋ ꕒ ꖸ ꕘꔈꔀ ꕮꔕ ꖸ ꗏ, ꗞ ꕩꕌꖸ ꔞꔀ “ꕿꔳ ꕮꔧ ꕪꕩ ꖸ”.[9]

ꗛꖺꕜꕚ [ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ | ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ ꖏꔀ ꖸꕊ ꗃꕯꕊ ꖸ ꕮ]

ꕚ ꖸꖷ ꘈꗢ ꕮ ꕔ ꕏꕊ ꗪ ꔱꔤꕮ ꕢꔒ ꗪ ꕉ ꕺꖃ ꕮꔧ: ꗛꕞ ꕞ ꗷꔤ ꖷꔧ ꕆꔧꕰꕊ ꕎꕌꔳ ꕀꕩ ꕎꕌꔳ ꖴꖨꘋ ꕒ

ꕦꕇꔧ ꕚ ꖝ ꗛꖺ ꕇꖳꔳ ꖝ ꕺꖃꔀ ꕮ, ꕔ ꕧꕌꔒ ꕉ ꖝꖕꕯꕊ ꕧꕌ ꕃꕞ, ꕉ ꘃ ꖷꔧ ꕔꔤ ꕢ ꗱꗡ ꕒꕡ ꖷ ꔳꔷꘋ ꗓꔒ ꗪ ꕉ ꕞ. ꕉ ꘃ ꗨꗡ ꔳꕩ ꖏꕞ ꕎ ꖏ ꕉꔤ ꕆꔧꕰꕊ ꕒꕡ ꕀꕩ.

ꗛꖺꕜꕚ ꖺꕜꕌ ꔳꕩ ꖸꖷꘊ ꖸ ꕎ ꖏ.

ꕇꖳꔳꘂ ꖸ ꔳꕩ ꖸꖷ ꖸ ꕎ ꖏ, ꕉ ꘃ ꖷ ꖸ ꕩꕌꖸ ꔱꕩ ꗃꗡ ꗏ ꔇꔀ ꕀ ꗏ ꕎ ꗪꖷꗨꗡ ꕉꖸꕊ ꖴꘋꗣ ꕞ ꕘꔒ ꔳꕩ. ꕉꖸ ꕮꕞꘋꔕ ꗪ ꕘꔈꔀ ꗛꖺ ꕘꔈꔀ ꖛꖃꖄꔐꔷꔕ ꕎ ꗏ ꕢꕞꕮꖫꔸꔐ ꕘꔈꔀ ꗏ.

ꔱꕩ ꗃ ꕃꔤꘂ ꗪ ꕗ ꕗ ꕎ ꖸꖷ ꔻꔪꔻꘂ ꖸ ꗳ. ꔻꔪꔻꘂ ꘃꖷ ꖸ ꗊꖺꗊꖺ ꔇꔀ, ꕉꖸꔧ ꔱꕩ ꗃ ꔠꔀ ꖸ ꗏ ꕎ. ꖏ ꔬꕩ ꕃꔤꘂ ꖴꖨꘋ ꕒ ꗱ, ꔠꔀ ꔻꔭꔤꔒ ꘈꗢꖸ ꖸꔧ ꔳ ꖴꔺꔤ ꖸ ꕎ ꖏ ꗞ ꖴꘋ ꕉꖸ ꗱꗡꕩ ꕒꕌ ꕮ ꕉꖸ ꖴꘋꗣ ꕏꕊ ꗱꕞ ꗬꗡ ꕮ. ꖸꖷꘊ ꘃ ꖷ ꖸ ꗃꖺ ꖸꔧ ꕿ ꖨꕮꕊ ꕮ ꕎ, ꕉꖸ ꗊꖺꗊꖺ ꖸ ꗪ ꕉꖸꕩꕌ ꘃ ꕔꔤ ꗏ ꕉꖸꔧ ꔱꕩ ꗃ, ꗪꖷꗨꗡ ꕉ ꗷꔤ ꘈꗢꖸ ꖸ ꗪ ꗘꖺꗱꗡ ꕉꖷ ꕉꖸ ꗪ ꗚ ꖝꖕ, ꕉꖸ ꕮ ꔳ ꗚ ꕉ ꗏ ꔱꔷ ꔱꔷꔒ ꗷꔤ ꖷ ꖸꔧ ꔳ ꕮꕮꔷꘂ ꖸ ꗏ. ꔻꔪꔻꘂ ꖸ ꖴꖨꘋ ꕒ ꗚ ꕱꔷꕆ, ꕉꖸ ꗊꖺꗊꖺ ꗪ ꕉꖷ ꕉꖸ ꔠꔀ ꗨꗡ ꗪ ꕒꕡ ꖷ ꕉꖸꕊ ꖴꘋꗣ ꕞꔤ ꕘꕌ.[10]

ꖨꕮꕊ ꕮ ꔻꔪꔻ ꖸ ꕗꕯꔒ ꕎ ꔳꕩ ꕉꖸ ꗱꕞ ꗬꗡ ꗏ, ꕉꔤ ꔳ ꗊꖺꗊꖺ ꖸ, ꕉꖷ ꕉꖸꔧ ꔱꕩ ꗃ ꕉꖸ ꕺꖃꔀ ꕮꔧ ꕎ. ꔻꔪꔻꘂ ꗃꖺ ꖷ ꖸ ꗨꗡ ꗊꖺꗊꖺ ꖸ ꗪ, ꕉꖸꔧ ꔱꕩ ꗃ ꕎ ꘃ ꕉꖸ ꕺꖃ ꕮꔧ ꗷꔤ ꘈꗢ ꕞ.

ꔻꔪꔻꘂ ꗃꖺ ꘃ ꖷ ꖸꔧ ꕿ ꕪꘋ ꕮ, ꕉꖸꔧ ꕀ ꔌꘋ ꖸ ꗃ ꕎ ꘃ ꗚ ꕢꕨ. ꕉ ꘃ ꘈꗢꔧ ꕒꕢ ꔇꔀ ꕎ ꘃ ꘃꖷ ꕉꖸ ꕮꔧ ꗍꗇꔒ ꔳ ꕉꕡ ꔳꔒꔀ ꖨꕮ ꕔꕌꔒ ꕮ, ꕉꖷ ꗅꗒ ꗏ ꗛꖺꗡ ꕉꖸ ꖝꖕꕯꕊ ꗏ, ꕉꔤ ꕿ ꗪꗡ ꗏ ꕒꕡ ꖷ ꕉꕡ ꔳꔒꔀ ꕀ ꗏ, ꕉꖷ ꕉ ꕩꕌꖸ ꕮꔧ ꕯꕮꕊ ꕉꕡ ꔳꔒꔀ ꕀ ꗪꕞꕯꕊ. ꖸꖷꘊ ꖸꔧ ꕸꔤ ꕰꕊꕮ ꗨꗡ ꗃ ꕎ ꘃ ꕉꖸ ꕺꖃ ꗏ ꕉꖸꔧ ꗃ ꕀ ꔌꘋ ꕈꕰ ꔌꘋ ꖸ ꗏ ꕉꖸ ꕺꖃ ꗏ, ꕉꖷ ꕉꔤ ꕒꕢ ꕉ ꘃ ꕞ ꕉꖸ ꗃꖺ ꖸ ꕺꖃ ꕮꔧ, ꕀ ꔌꘋ ꕈꕰ ꖏ ꗪ (ꕽꕇꕆ ꖸ) ꕉꔤ ꘃ ꕔꔤ ꗏ ꕉꕡ ꔳꔒꔀ ꗻꗡꕯꕊ (ꔷꕩ ꕮꕯ).[10]

ꕉꘋꖃꔳ ꖸ, ꕉꖸ ꗃꕎ ꕀꖸꔻꘂ ꕉꘋꔫꔻꕿꕮ ꗏ (ꖺ ꖒꔒ ꕢꕞꕮꕡꕌ ꖸ), ꕉꖸ ꔳꕩ ꕉꘋꔱꔬꘂꘋ ꖸ ꕎ ꖏ ꕉ ꘃ ꖷ ꖸ ꕪꔤꖢ ꕞ ꕘꔒꔀ ꖸꔧ ꖏ ꖸ ꕚꕌꘂ ꗚ ꕉꖸ ꖃꔤꘂ ꖸ. ꕉ ꘃ ꖝ ꗏꗡ ꖷ ꕉꖸ ꖴꘋ ꕿꕎ ꖃꔤꕧ ꗏ ꕉꖷ ꕉꖸꔧ ꔷꕩ ꕮ ꕉꖸꔧ ꕴꖃ ꘃ ꕒꕡ ꖷ ꕉꖸ ꗋꘋ ꖤꘋ ꖤꖞ ꖸ.

ꗷꔤ ꖷ ꕉꖸꕩꕌꖸ ꔱꕩ ꗃꗡ ꖴꕮ ꔳꔷꘋ ꘃ [ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ | ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ ꖏꔀ ꖸꕊ ꗃꕯꕊ ꖸ ꕮ] ꕢꕞꕮꕡꕌ ꖸ ꖴꖨꘋ ꕒ ꖸ ꔧ ꕇꖳꔳꘂ ꖸ ꖴꘋ ꕉꖸ ꕎꕬ ꖴꕮ ꔳꔷꘋ ꘃꕩ ꗷꔤ ꗃꖺ ꕞ ꕉꖸ ꖌꕱꔀ ꖸ ꕸꖃ, ꕎꕌꔳ ꖴꖨꘋ ꕒ ꕸꔤ ꕰꕊꕮ ꗱ ꕉ ꘃ ꖷ ꕩꕌ ꕮ ꕉꖸ ꔇꔀ ꖴꘋ ꕉꖸ ꗏꘋꕡ. ꕉꖸꕊ ꗛꕞ ꕮꕊꔒꔀ ꖸꔧ ꕆꔧꕰꕊ ꕎ ꖃꘋ. ꔧ ꔽ ꕉꖸ ꕧ ꖸꖖꔒ ꕎ ꔳꕩ, ꕉ ꘃ ꖝ ꗏꗡ ꖷ ꕉ ꖴꘋ ꔳꕩ ꘃ ꕉꖸ ꕮꔧ ꕈꕰꔒ ꕮꕊ ꕸꔤ ꕰꕊꕮ ꕞ.

ꕃꕞꕌ ꗱꕞꕯ ꖷ ꗱ ꕉꖸ ꖴꘋ ꕉꖸ ꕎꕬ ꖴꕮ ꔳꔷꘋ ꘃꕩ, ꕉ ꔳꕩ ꘃꖷ ꕉꖸꔧ ꕸꖃ ꕪ ꕉꖸ ꗱꘊꗢ ꖸ ꕞ, ꕉ ꘃ ꖷ ꖴꘋ ꗱꗡꕩ ꗏ. ꗱꘊꗢꔧ ꕿꔤ ꕿꔤ ꕎ ꘃ ꔒꘋ, ꕉꔤ ꕉꖸꕊ ꔬꕩ ꔌꘋ ꕧꕌ ꕮ ꕒꕡ ꖷ ꕉ ꖝꖕꕯ ꗪꗡꕯꕊ ꖴꘋ ꔇꔀꕩ ꖸ ꕮ.

ꕉꖸꕊ ꖏ ꔋꘋ ꔋꘋ ꕮꔕꔀ ꖸ [ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ | ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ ꖏꔀ ꖸꕊ ꗃꕯꕊ ꖸ ꕮ] ꕢꕞꕮꕡ ꖷ ꖸ ꗊꖺꗊꖺ ꔇꔀ, ꕉꖸ ꔇꔀꕩ 350 ꕞ. ꕉꖸ ꖴꖨꘋ ꕒ ꖸꔧ ꕿ ꕪꘋ ꕮ ꕎ ꕉꖷ ꕉꖸꔧ ꔇꔀ ꔇꔀ ꔎꔒ ꗏ ꕎ. ꕢꕞꕮꕡ ꖷ ꖸ ꗊꖺꗊꖺ ꔇꔀ, ꕉꖸ ꖴꘋ ꖴꗷ ꔱꔷꕩ ꕉꖸ ꖬꘋ ꕞ.[11]p168 ꕢꕞꕮꕡ ꗓꗛꖻ ꖸ ꗪ ꕐꔖꔌ ꗛꔤꘂ ꖝ ꗱ ꕎ. ꕎꕌꔳꘂ ꗃꖺ, ꗞ ꖸ ꕩꕌꖸ ꔞꔀ “ꗋꖺꗟꖻ ꕢꕞꕮꕡ ꖸ”. ꕉ ꘃ ꔳꕩ ꘃ ꗪꔤꕮꕊ ꕉꖸ ꖝꖕꕯꕊ ꖸ ꗪ ꕔꕰ ꕒ ꕉ ꔇꔀꕩ ꕢꕞꕮꕡꕌ ꖸ ꖴꖨꘋ ꕒ ꖸ ꕞ.[11]p182 ꔧ ꗞ ꖤꖕꕎ ꕉꖸ ꕞ, ꕢꕞꕮꕡ ꕔꕰꕊ ꖸꔧ ꗓꖺ ꕎ ꘃ ꖨꕮ ꕉꖷ ꕉꖸ ꔇꔀ ꕸꔤ ꘃ ꕞ.

ꕀꕆꖓꔬꖎꕯ [ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ | ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ ꖏꔀ ꖸꕊ ꗃꕯꕊ ꖸ ꕮ] ꔆꖁꕆ ꕚ ꕦꔀꔿꔷꘂꘋ, ꗚ ꕦꔀꔿꔷꘂꘋ ꕮꔕꔀ ꖸ, ꕉꖸ ꔞꘋ ꖸ ꖺ ꕉꖸ ꔻꔭꔤꕯ ꖸ ꔇꔀ.

ꕀꕆꖓꔬꖎꕯ ꖺꕜꕌ ꖸ ꗳ, ꕦꔀꔿꔷꘂꘋ ꖸ ꗪ.[12] ꕉ ꘃ ꘈꗢꖸ ꖸ ꕧꘋ ꕉꖷ ꕉꖸ ꗪ ꘆꗡꔷꔤ, ꕉꖸ ꔻꔭꔤꕯ ꖸ ꔇꔀ ꕉꖷ ꕉꖸ ꗪ ꗚ ꕪꕞ ꖸ ꖺ ꗋꖺꗟꖻ ꖸ. ꕉꖸ ꕺꖃꔀ ꖴꕡꔒ ꕎ ꗪ ꘆꗡꔷꔤ, ꕉꖷ ꕉ ꔫꔤ ꗪ ꕔꔤ ꕢ ꕮꕯ ꗷꔤ ꖷ ꕉꖸ ꗃꕎ ꖨꕮꕊ ꗛꖺ ꗋꖺꗠꖻꗢ ꖸ ꕞ. ꕉꖸ ꗃꖺ ꖸꔧ ꕿ ꕀ ꗏ ꕎ, ꘃ ꕉꖸ ꖴꖨꘋ ꕒ ꖸꔧ ꕿ ꖨꕮꕊ ꗛꖺ ꕎ ꖇꕱ ꖸ ꗏ ꕉꕡꕌ ꔖꘋ. ꕦꔀꔿꔷꘂꘋ ꖸ ꖴꖨꘋ ꕒ ꖸꔧ ꔔꘋ ꘃꗺꔒ ꖸ ꕎ ꕴꖃ. ꔻꔪꔻꘂ ꖸ ꗏ, ꕉ ꘃ ꖷ ꖸꔧ ꔞꔤ ꕢ, ꔞꔤꘂ ꖸ ꖴꘋ ꗏ ꕘꕞꘋ ꗱꗡꕩ ꕧꕮ ꗨꗡꘉꗢ ꕉꖸꔧ ꕿ ꘃꘄ.. ꕦꔀꔿꔷꘂꘋ ꖸ ꗪ ꖇꕯ ꖨꕮꕊ ꖸ ꕮ ꕎ ꕉꔱꕪ, ꔀꔻꕩ, ꔧ ꕉꘈꗢꕪ ꗛꔤ ꔒꘋꗣ ꗏ. ꕉꖸ ꔻꔪꔻ ꕗ ꕗ 171 ꖸ ꕎ ꗪ.

ꕉꖸ ꕺꖃꔀ ꖸ ꔌꘋ ꕰꔪ ꕈꕰ ꕎ ꘃ ꗚ ꕢꕨ ꕉ ꘃ ꖷ ꕩꕌ ꕮ ꕉꖸ ꕮꔧ ꕯꕮꕊꔒꔤ ꔳ ꘆꗡꗺ ꖏꕎ ꖨꕮꕊ ꕧ. ꕉꖸꔧ ꕸꔤ ꕰꕊꕮ ꗃ ꕎ ꘃ ꕉꖸ ꕺꖃ ꕮꔧ, ꗷꔤ ꖷ ꕿꔳ ꕮꔧ ꗅꖺꔤꔒꔀ ꖸ ꗪ ꕿꔳ ꕮꔧ ꕪꕩꕌ ꖸ ꕩꕌ ꕮ.[13][14]

ꕉꖸꔧ ꕴꖃ ꘃ ꗷꔤ ꖷ [ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ | ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ ꖏꔀ ꖸ ꗃꕯꕊ ꖸ ꕮ] ꔦꕞꕟꕯ ꕱꕟꘋꔳꕩꕪ ꗱꕞ ꖸ ꗪ ꗻꗡꕯꕊ

ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꖸ ꗏꔇꘋ ꖸ ꕎꔤ ꗏ ꕘꕞꘋ ꗏ ꕔꔺꔒ ꕮ ꖴꘋ ꕚ ꕃꕞ ꗱ ꗳ ꖴꖕ ꘃꗺ ꔌꘋꗣ ꖸ ꗳ. ꕉ ꘃ ꗪ ꕧ ꕀꕩ ꕮꕯ ꘃ ꕉꖸ ꖃꔤꘂ ꖸ ꗪ ꕗ ꕉꖸ ꖴꘋꔕꔀ ꖸ ꕮ.[15]p8 ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꖸ ꕴꖃ ꘃ ꕎꕌꔳ ꖴꖨꘋ ꕒ ꕃꕮ ꕎꕌꔳ ꕒꕌ ꕪꘋꗜꖺ ꕃꘉꔧ ꖺ ꖏꔤꕮꕊ ꕞꕒꘋꗣ, ꗪꖷꗨꗡ ꕉꖸ ꗃꖺ ꖸꔧ ꕴꖃ ꘃ ꕃꕮ ꕎꕌꔳ ꕒꕌ ꔧ ꕧꕓ ꕧꕞꘋ ꕎꕌꔳꘂ.[11]p156 ꕿꔳ ꕮꔧ ꗅꖺꔤꔒꔀ ꖸ ꔧ ꕿꔳ ꕮꔧ ꕪꕩꕌ ꖸ ꖴꖨꘋ ꕒ ꖸ ꗚ ꕿꔳ ꖷ ꗞ ꕩꕌ ꗱꗡ ꖴꖨꘋ ꕒ (ꕟꕯ ꔎꘋꕶꕟꔷꔻ), ꕉꖸꔧ ꗻꗡ ꕎ ꘃ ꕉ ꕮ ꕀ ꖬꕮꔒ ꖸ ꗏ, ꔧ ꕀ ꕢꔒ ꖸ, ꔧ ꕸꖃ ꖸ ꗏ, ꔧ ꕀ ꕒ ꖸ ꗏ ꘃꖷ ꕉꖸꔧ ꕴꖃ ꘃ.[15]p10 ꕿꔳ ꕪꔤꕮꕊ ꖸ ꖴꘋ ꕉꖸ ꕧ ꖸꖖꕏ ꘃꖷ ꕉꖸꔧ ꕉ ꖷꖬꕮꕊ ꕧꕌ ꕮ. ꕒꕡ ꖷ ꕉ ꖷꖬꕮꕊ ꕞ ꕪꔤ ꔬꔒꔀ, ꕉ ꕪꔤꕮꕊꔧ ꔒꕢꘋ ꕎ ꘃ ꕉꔤ ꗻꗡ ꕉ ꕮ. ꕉꖸꔧ ꕀ ꗪꕞ ꕪꘋ ꗏꗒ ꕒꕡ ꖷ ꕉꔤ ꔳꕩ ꔞꔤ ꖸ ꕢꕯ ꕀꘂ ꗏ.[16] ꕎꕌꔳꘂ ꗃꖺ, ꕉ ꕪꔤꕮꕊ ꖸꔧ ꔳꔷꘋ ꕎ ꘃ ꘃꖷ ꕉꖸꔧ ꗻꗡ ꕉ ꖷꖬꕮꕊ ꕮ.[16]p7 ꕿꔳ ꖸ ꖴꘋ ꔞꔤ ꕢꕌ ꕉꔤ ꗃ 100 ꕮ ꕉꔤ 60,000 ꔬꕩ ꗠꖻ ꗪꘋ ꗏꗒ ꕮ. ꕉꖸꔧ ꕉ ꘃ ꔞꔀ “ꕿꔳ ꔞꔤ”.

ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꖸꕊ ꕴꖃ ꘃ ꕃꔤꘂ ꔳꘂ ꖏ ꕮ ꔬꕩꔒ ꕎ ꖏ, ꕃꕞ ꗏꗒ ꗱ ꖺ ꕉ ꕮꔕ. ꕉ ꘃ ꔳꕩ ꘃ ꗪꔤꕮꕊ ꕉꖸꕊ ꔞꔤꘂ ꖸ, ꗪꖷꗨꗡ ꕉ ꕮ ꖜꘋꔕ ꗪ ꔌꘋ ꗅꖺꕯꕊ ꕞ, ꕉ ꔇꔀ ꖴꘋ ꕪꘋ ꕔꕌꔒ ꗏ ꔬꕩꕌ ꕎꕌꔳ ꗱ ꕰꕮ ꕞ ꖏꕎ.

ꕉꖸ ꔞꔤꘂ ꖸ [ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ | ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ ꖏꔀ ꖸꕊ ꗃꕯꕊ ꖸ ꕮ] ꕉꖸꔧ ꕿꔳ ꔞꔤꘂ ꖸ ꔞꔀ “ꕿꔳ ꕳꕱꖎꕱ”

ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꗃꖺ ꖸꔧ ꔞꔤ ꕢ ꕉ ꘃ ꖷ ꗏ ꔳꕩꕌ ꕎꕞꘋ. ꕉ ꘃ ꕩꕌ ꕮ ꕎ ꘃ ꕉꔤ ꔳ ꖏ ꗘꖺꗱꗡ ꖏ ꗞꔧ ꕿꔳ ꖃꔤꘂ ꗱꗡ ꖴꘋꕯ ꕉꕌ ꔞꔤꘂ ꗏ.

ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꖷꖬꕮꕊ ꖸ ꖴꖨꘋ ꕒ ꖸꔧ ꔞꔤ ꕢ ꕀ ꗏ ꕎ. ꕉ ꕪꔤꕮꕊ ꖸꔧ ꕸꖃ ꕪ ꘃꔤ ꕀ ꕞ ꘃꖷ ꕉꖸꕩꕌꖸ ꗂꖙ. ꕉꖸꔧ ꔞꔤꘂ ꖸ ꕢ ꗏꗒ ꗏꗒ ꕎ ꖺ ꗏꗆ ꕮ. ꔞꔤ ꕀꕡꕌ ꖸꔧ ꔳ ꗚ ꔌꘋ ꖸ ꕎꔤ ꕯ ꔳ ꗘꖺ ꕮ ꖺ ꖢꕚ ꖢꕚ ꘆꗡꔷꔤ. ꕉꖸ ꖴꘋ ꕉꖸꕊ ꔞꔤꘂ ꖸ ꖏꔤꕩ ꕧꕓ ꖸ ꕞ ꕀ ꗏ. ꕉꖸꕩꕌ ꕮ ꘃ ꘃꖷ ꔞꔤꘂ ꖸ ꕮꕯ ꘊꘊꕰ ꕪꘋꗣ ꖸ ꔰ.[15]p8

ꗛꘋ ꗏ ꕿꔳ ꖸꔧ ꔞꔤ ꕢ ꕧꕓ ꕮ ꕎ ꗛꘋ ꗏ ꕀ ꗏ ꕎꕌꔳ ꖴꖨꘋ ꕒ. ꕿꔳ ꕪꔤꕮꕊ ꖸ ꗚ ꘈꗢꕃꘋ ꕿꔳ ꕪꔤꕮꕊ ꔧ ꕉꔱꕪ ꕿꔳ ꕪꔤꕮꕊ ꖸꔧ ꕿ ꕎ ꘃ ꕉ ꖃꔤꘂ ꖸ ꕮ ꕉꖸꕩꕌꖸ ꖴꕮ ꗱꗡ ꕿꔳ ꗏꘋ ꘃꗺ ꔌꘋ ꖸ ꕸꖃ. ꕉꖸꔧ ꕉꖸꕊ ꖃꖆꔤꘂ ꖸ ꕸꖙ ꕎ ꘃ ꗷꔤ ꖷ ꕉꖸꕩꕌꖸ ꖬꘋꗣ ꖸ ꘃ ꕔꔤ ꗏ ꕉꖸꔧ ꕀ ꕔ ꕢ ꕉꔤ ꕚꕌ ꕪꘋ ꕮꔕ ꕪꘋ ꖷ ꕀ ꕚꘋꔕ ꗪ.[15]p9 ꕉꖸꔧ ꕉ ꘃ ꕮ ꘃꖷ ꕉꖸꕊ ꖃꖆꔤꘂ ꖸ ꕮꕯ ꖃꕺꕎ. ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꖸ ꖴꖨꘋ ꕒ ꖸ ꕩꕌꖸ ꔞꔤꘂ ꖸ ꕿ ꕉꖸ ꕎꕬ ꕎ ꕸꖃ ꕮ. ꕈꘊ ꖸ ꔧ ꘃꗺ ꔌꘋ ꕮꔕ ꖴꖨꘋ ꕒ ꖸ ꕩꕌꖸ ꔞꔤꘂ ꖸ ꗏꘋ ꕎ ꘃ. ꕿꔳ ꔽꔤ ꗪ ꕉ ꘃ ꖷ ꕪꔤꕮꕊ ꕚꕌ ꔞꔤꘂ ꖸ ꕞ ꕉ ꗛꗳ ꘃ ꖷ ꘃꗺ ꔌꘋ ꖸ ꕮꕯ ꕉ ꗏꘋꕡ. ꕉꕡ ꔞꔒꔀ ꘃꘄꕯ, ꕿꔳ ꕮꔧ ꕪꕌꕩꔤ ꘀꗡ ꕎ ꘃ ꕀ ꗏ ꕉꔤ ꕸꖃ ꕪ ꕉꖸ ꕞ ꖸ.[16]p10

ꕿꔳ ꖃꔤꘂ ꖸ [ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ | ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ ꖏꔀ ꖸꕊ ꗃꕯꕊ ꖸ ꕮ] ꕿꔳ ꕴꖃ ꕧꕌꔒ ꖌꖃꘋ ꘈꗢ ꖴꘋ ꗪ ꕉ ꗱꘊ ꗏꖺ ꕎ ꗪ. ꕉꔤ ꔞꘋ ꕔꕌꕯ ꖸ ꗪ ꕸꖃ ꕧꕌꕯ ꖸ ꗱꗡ ꗓꖺ ꗅ ꗱꕞ ꖸ ꖝ ꗏ. ꕉ ꔫꔤ ꕪꘋꗜꖺ, ꕉꔤ ꕗꕯ ꕉ ꗱꘊꗢ ꗏ ꕉꖷ ꕉꔤ ꔳ ꕿꔳ ꕰꕖ ꖏ.

ꕿꔳ ꖃꔤ ꖸ ꗊꖺꗊꖺ ꔇꔀ ꕉꖸ ꘃꘄꔒ ꕞ ꔳꔒꔀ. ꕉꖸ ꔠꔀ ꖸ ꕎꔤ ꔳ. ꕃꔤ ꖷ ꔠꔀ ꖸ ꕧ ꖏꖃ ꕎ ꘃ, ꕿꔳ ꖃꔤꘂ ꖸꔧ ꖺꔖꘀꘋ ꕚꘋꔕ ꗱꗡ ꕎ ꘃ ꕉꕡꕌꖸ ꘃꔒꔀ ꕔꔤ ꗏ. ꕿꔳ ꖃꔤ ꕯꕮꕊ ꖸ ꔠꔀ ꖸ ꕧ ꕀꕩꔒ ꕎ ꗪ. ꕉꕡ ꔳꔒꔀ ꗛꖺꕩꕌꕯ, ꕉꖸ ꕺꖃꔀꔤ ꔠꔀ ꖸ ꕮ ꖝꘋ ꕎ ꘃ.[15]p6 ꕉꕡ ꘃꘄꔒꔀ, ꕿꔳ ꖃꔤꘂ ꖸꔧ ꔌꘋ ꗏꘋ ꕎ ꘃ ꗨꗡ ꗨꗡ. ꕿꔳ ꖃꔤꘂ ꖸ ꔞꔤ ꕽꕱ tɔ ꖷꔧ ꕿ, ꕉꖸꕩꕌ ꗏꘋ ꕎ ꘃ. ꕉꖷ ꕎꕌꔳ ꖴꖨꘋ ꕒ, ꕉ ꕎꔤ ꔳ ꕉꖸꕊ ꔖꔜ ꗏꘋ ꔌꘋ ꖏ.[15]p8

ꕿꔳ ꖃꔤ ꖸ ꔧ ꕇꖳꔳ ꖃꔤ ꖸꔧ ꕧꕓ ꖸ ꗏꘋ ꕎ ꘃ ꗚ ꕉꔷꕅ, ꗁꘋꔨꔵ ꖺ ꗏꘋ ꔌꘋ ꗬꗮꔒ. ꕉꕡ ꕔꔤ ꕢ ꗱꗡꔒꔀ ꕉꖸꕊ ꖴꘋꗣ ꗏ ꕉꖸ ꖴꘋ ꖴꖕ ꗓꕎ ꘃꗺ ꔌꘋ ꗬꗮ ꖸ ꗏꘋꕡ ꕀꘂ ꗏ. ꕢꕞꕮꕡ ꖃꔤ ꖸ ꔧ ꖬꔸꕯꕆ ꔬꕯ ꕿꔳ ꖃꔤꘂ ꖸꔧ ꘃꗺ ꔌꘋ ꖸ ꗏꘋ ꕎ ꘃ ꕒꕡ ꖷ ꕃꘉꔧ ꕉꖸꔧ ꔳꕩ ꕉꖸꕊ ꖃꔤꕧꕌ ꗏ.[15]p9 ꖬꔸꕯꕆ ꔬꕯ ꕿꔳ ꖃꔤꘂ ꖸ ꕘꕞ ꕔꔺꕩ ꗏꔇꔀꔒ. ꕉꖸꔧ ꕿꔳ ꖃꔤ ꕮꔕꔀ ꖸ ꗏꘋ ꕎ ꘃ ꔧ ꕉꖸ ꕮ ꗏꘋ ꔌꘋ ꗱꗡ. ꔻꔅꔵ ꕿꔳ ꕮꔧ ꕪꕩꕌ ꕞ ꔞꔤꘂꔤ ꘃꘄ ꔎꔒ ꕢꕔ ꖝ ꗏ. ꕉꖸꕊ ꕿꔳ ꖃꔤꘂ ꖸꔧ ꕉꖸꕊ ꗏ ꕔꔺ ꗏ ꕘꕞꘋꗣ ꖴꘋ ꔳꘂ ꔎꔒ ꖇꘋꗏꗒ ꗪ ꔎꔒ ꖇꘋꕢꕔ ꗳꕮꕊ ꗏ. ꕉ ꘃ ꔳꘂ ꘃ ꗪꔤꕮꕊ ꔻꔅꔵ ꔞꘋ ꕿꔳ ꕮꔧ ꕪꕩꕌ ꕩꕌ ꔞꔤꘂ ꖸ ꕢ ꕪꘋ ꖷ ꕀꔤ ꕔꕌ ꕎꕌꔳ ꖴꖫ ꖝ ꗏ.[15]p13

ꕿꔳ ꖃꔤꘂ ꖸ ꕿꔳ ꕮꔧ ꗅꖺꔤꔒꔀ ꖸ ꗪ ꕿꔳ ꕮꔧ ꕪꕩꕌ ꖸꕊ ꖏꕎ, ꕉꖸ ꕔꕌ ꔞꘋꗣ ꖸ ꔖꔜ ꕎ ꖴꖕꔤ ꗓ ꗃꕎ. ꕉ ꔫꔤ ꕪꘋꗜꖺ, ꕉꖸ ꔞꘋ ꕧꕌꕯꕊ ꖸꔧ ꗃ ꗓꖺ ꗅ ꗱꕞ ꕪꘋꗜꖺ. ꕿꔳ ꖃꔤꘂ ꖸ ꔞꘋ ꕞ ꖴꖕ ꗓꔒꔀ ꗃꕎ, ꕉꖸꕩꕌ ꔞꔀ “ꕿꔳ ꔞꘋ ꖃꔤ”. ꕉ ꘃ ꔳꕩ ꘃ ꗪꔤꕮꕊ ꕉꖸꔧ ꔳ ꗚ ꕿꔳ ꖴꘋꔕ ꔞꘋ ꖬꕮꔒ ꖸ. ꕿꔳ ꖃꔤ ꖸꔧ ꖴꖕ ꗓ ꗏ ꗳ ꖴꖕ ꗱꗡꕩ ꕒꕡ ꖷ ꕉꕡ ꕒꘋꔕꔀ ꔞꘋ ꕧꕌꕯ ꗱꗡꕩ. ꕉ ꔫꔤ ꕪꘋꗜꖺ, ꕉꖸ ꕞꕌ ꖸꔧ ꖏꖃꕩꕌ ꕉꖷ ꕉꖸ ꕧꗅꗡ ꖸꔧ ꗃꕎꘋ ꗷꔤ ꕔꔤ ꕢꕯ ꕞ. ꕒꕡ ꖷ ꕿꔳ ꖃꔤ ꕸꖃꔀ ꖸꕊ ꗃꔒꔀ, ꕉꖸ ꗱꘊꗢ ꔳ ꕎ ꘃ ꕮꕯ ꖴꖫ ꕉꔤ ꕿ ꕉ ꗏ ꕉ ꗃꖺ ꔇꔀ ꕿ ꖸ.[15]p11

ꕉꖸꕊ ꕿꕯꕊ ꖸ [ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ | ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ ꖏꔀ ꖸꕊ ꗃꕯꕊ ꕮ] ꕿꔳꘂ ꖸ ꖴꖨꘋ ꕒ ꖸꔧ ꕉꖸꕊ ꕎꕌꔳꘂ ꔬ ꕉꖸ ꖸꖖꔒ ꕧꕓ ꖸ ꗛꖺ ꕀ ꗏ

ꗛꖻ ꖴꘋꗒ ꕇꖳꔳ ꘈꗢ ꗪ ꔎꔒ ꕮꕊꕯ ꔖꘋ ꕧ. ꕉꔤ ꘃ ꕮ ꘃꖷ ꕉꔤ ꕔꔺ ꔬꕩ ꔎꔒ ꕸꖃ.

ꗞ ꖴꘋ ꕢꕞꕮꕡ ꖸ ꔧ ꕇꖳꔳ ꖸ ꗱꗡꕩ ꕉꖸ ꗪ ꕿꕯꕊ ꕀ ꕀꔤꔒ ꖸ ꗏ. ꗞ ꖴꘋ ꕢꕞꕮꕡ ꖸ ꗱꗡꕩ ꗛꘋ ꖑꘋ ꕿꔤꔒ ꖸ ꗏ, ꖇꕱ ꖸ ꗏ, ꖺ ꖨꕮ ꗛꖺ ꕪꘋ ꖷ ꖸ ꗍꗇꔒ ꗪ ꗚ ꕧꕓ ꖸ ꗛꖺ.[11]p152 ꔞꘋ ꖃꔤ ꖸ ꕔꔳꔒ ꗠꖻ ꕮ ꕢꕞꕮꕡꕌ ꖸ ꕿ ꕪꘋ ꖸ ꕎ, ꔖꘋ ꖴꖨꘋ ꕒ ꖸ ꗳꕮꕊ ꗏ. ꕉꕡꕌ ꔷꕩ ꕉꖸꕩꕌꖸ ꕧ ꖸꖖ ꔖꘋ ꖸ ꗪ ꔖꘋ ꔖꘋ ꖸ ꗛꖺ.[11]p195 ꗱꘊ ꕿꔳꘂ ꕞꕌ ꔷꕩ ꕉꔤ ꕿ ꕀ ꕃꕮꔒ ꖃꕱꘋ ꕪꘋ ꖸ ꕎ.[11]p199 ꕉꖸꕊ ꕿꕯꕊ ꖸꕊ ꖏꕎ, ꕉꘋꔱꔬꘂꘋ ꖸ ꕞꕌ ꔷꕩ ꕉꖸꔧ ꕿ ꕪꘋ ꖷ ꖸꖖꕯ ꖴꖨꘋ ꕒ. ꕉ ꘃ ꘈꗢꖸ ꖸ ꔳꕩ ꗛꘋ ꕒ ꖸ ꗛꖺ ꕎ ꖏ, ꔧ ꗛꘋ ꕼꘋ ꖸ ꗛꖺ ꔧ ꖨꕮꕊ ꕮ ꕧꕓ ꖸ ꗛꖺ.

ꗞ ꖴꘋ ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꗃꖺ ꖸ ꗱꗡꕩ ꕿꕯꕊ ꕪꘋ ꕔꕌꔒ ꖸ ꖺ ꕶꖃꘋ ꕪꘋ ꕃꕮꔒ ꕒꕌ ꖦꖕꕰꕊ ꖁꔺ ꗛꔤ ꕪꘋꗒ.[15]p12 ꕪꘋ ꕔꕌꔒ ꕿꔳꘂꔤ ꕿ ꕪꘋ ꕔꕌꔒ ꕎ. ꕉꖸꔧ ꗓꖺꕮ ꗏꖺ ꔷꔱ ꗏ ꕎ, ꕒꕡ ꕔꔺꘂ ꕮ ꕀꔤꔒꔤ ꔳ ꕉꖷ ꕃꕮ ꕔꔤ ꕢꕯꔧ ꔳ. ꕉ ꗬꗷ ꘃꖷ ꖇꕯꔧ ꔞ ꕪꘋ ꕔꕌꔒꔀ ꖸ ꕉꖷ ꕢꖝ ꔫꔤ ꕞ ꖏꕎ, ꕪꘋ ꕔꕌꔒ ꕿꔳꘂ ꖸꔧ ꖇꕱ ꕎ ꔖꘋ ꖨꕮꕊ ꗛꖺ ꕉꖸꔧ ꖃꘋ ꖸ ꘃꖷ ꕉꖸ ꕺꖃ ꗏ ꕃꕮꔒꔤ ꔳ. ꕢꕨ ꔌꘋ ꖷ ꗪ ꕉꖸ ꕺꖃ ꕮꔧ, ꕉꖸꕩꕌ ꕎ ꘃ ꕔꔤ ꗏ ꘃꖷ ꕉꖸ ꕮꔧ ꗍꗇꔒ ꔳ. ꕉꖸꕩꕌ ꘊꘊ ꕎ ꘃ ꕉꖸ ꕺꖃ ꕮꔧ ꔰ. ꕢꕨ ꔌꘋ ꘈꗢꔧ ꗬꗷꕩꕌ ꕎ ꘃꖷ ꕉꔤ ꕿ ꔬꕩ ꗏ ꕀ ꔌꘋꗣ ꕮ ꕉ ꕩꕌ ꕈꘊ ꕉ ꕮꕯ ꗃꕎ. ꕒꕡ ꖷ ꕪꘋ ꕔꕌꔒ ꕿꔳꘂ ꕞ ꕒꘋ ꕉ ꘃ ꘈꗢ ꕮꕊ, ꕉꔤ ꕿꕎ ꕉꕌ ꕮ ꖝꘋ ꘈꗢ ꗏ ꕉꖷ ꕉ ꔇꔀ ꗬꗱꘋ. ꕉꖸꔧ ꕿꕎ ꗷꔤ ꘈꗢ ꕞ ꕪꕴ ꖴꖨꘋ ꕒ ꖏꕎ ꔧ ꕢꘋ ꕉꔤ ꕿ ꕉ ꗏ ꖇꕯ ɓai ꔞ. ꕪꘋ ꕔꕌꔒ ꕿꔳꘂ ꖸ ꔧ ꕿꔳ ꕮꔧ ꕪꕩꕌ ꖸꔧ ꕗꕯ ꕎ ꘃ ꕀ ꗏ ꕉꖸ ꕺꖃ ꗏ ꕎꕌꔳ ꖴꖫ ꖝ ꗏ ꕉ ꔇꔀꕩ ꕉ ꕮꔕꔀ ꖸ ꕞ. ꔻꔅꔵ ꔞꘋ ꕿꔳ ꕮꔧ ꕪꕩꕌꔤ ꗷꔤ ꕎ ꗲꔽ ꖨꕮꕊ ꕮ. ꕒꕡ ꖷ ꕉꕡ ꘃ ꕮꔒꔀ, ꕉꖸꔧ ꕢ ꕉ ꕮ. ꕉꖸ ꖝꖕꕯꕊꔧ ꕀꘂ ꔬꕩ. ꕉꖸ ꖝꖕꕯꕊ ꖸ ꗪ ꗱꔤ ꗱꔤ ꕉꖷ ꕉꖸ ꕙꕰꕊ ꖸ ꖴꖨꘋ ꖏꖃ. ꕉ ꘃꔤ ꕒꕢ ꕎ ꔇꔀ ꘃꖷ ꕉꖸꔧ ꕀ ꔬ ꕉꖸ ꕺꖃ ꕮꔧ. ꕪꔒꕽꕇꕰ ꕇꖳꔳꘂ ꖴꘋ ꔱꕩ ꗃꗡ ꗱꗡꕩ ꕚ ꗏ ꕒꕡ ꖷ ꕉꔤ ꕢꕨ ꔌꘋꗣ ꘊꘊꕰ ꕉꖸ ꕺꖃ ꕮ ꔰ.[15]p12

ꕿꔳ ꖷ ꖸꔧ ꕿ ꕪꘋ ꕃꕮꔒ ꕒꕌ ꖦꖕꕰ ꖁꔺ ꕮ ꗚ ꗛꘋ ꖸ ꗳꕮꕊ ꗏ ꕿꔳ ꖺ ꕸꖃ ꗏ ꕿꔳ ꔧ ꕿꔳ ꕔꕡꕌ ꖸ, ꕉꔤ ꔳ ꕔ~ ꕎ ꖏ ꘃꖷ ꕉꖸꔧ ꕿ ꕪꘋ ꕃꕮꔒ ꕒꕌ ꖸ ꕎꕌꔳ ꗱ ꕰꕮ ꕞ ꖏꕎ. ꕉꖸꔧ ꖇꕱ ꔖꘋꕡ ꕪꘋ ꖷ ꖸ ꕉꖸ ꖴꘋ ꕉꖸ ꕎꕬ ꕮ ꖝꘋꕡ ꖸ. ꗷꔤ ꖷ ꗏꖺ ꕉ ꗪ ꔱꕩ ꗃ ꔌꘋ ꔰ ꕞ ꖏꕎ, ꕔ~ ꖷ ꕀꔤ ꔳ ꕉꘋꔱꔬꘂꘋ ꖸꕊ ꖏꕎ ꘃꖷ ꕉꖸ ꖴꘋ ꕿꕎ ꔱꕩ ꗃꗡ ꗏ. ꕉ ꗷꔤ ꗏ ꗬꗡ, ꕉꘋꔱꔬꘂꘋ ꖸ ꕔꔤꕩ ꕀ ꖴꕎ ꕞ ꖏꕎ. ꕿꔳꘂ ꗃꖺ ꖸ ꗚ ꕉ ꘃ ꖷ ꖸꔧ ꖇꕱ ꔖꘋ ꕉꖸ ꖃꘋ ꖸ, ꕉꖸ ꖴꘋ ꕀ ꔻꔤꕯꕊ ꕈꕰꕊ ꕉꖸ ꔖꘋ ꖸ ꔠꔀ ꗏ. ꕉ ꘃꔤ ꕒꕢ ꕎ ꔇꔀ ꘃꖷ ꕉꖸ ꖴꘋ ꕿꕎ ꖨꕮꕊ ꗛꖺ ꕉꖷ ꕉꖸ ꔇꔀ ꖃꕺ. ꕪꕌꕴ ꗏꘋ ꕿꔳꘂ ꕿ ꕀ ꕮꔧ ꕎ ꕉ ꘃ ꖷ ꗅꗒ ꗏ ꗛꖺ ꗪ ꕉ ꗏ. ꕉꖸꔧ ꗅꗒ ꗏ ꗛꖺ ꕪꕌꕴ ꖸ ꗏꘋ ꕎ ꘃ. ꕀ ꕭꕯꕊꔒ ꗏ ꕢꕞꕮꕡꕌ ꖸꔧ ꕿ ꕀ ꕃꕮꔒ ꖸ ꗏ ꕎ. ꕢꖝ ꘈꗢ ꕞ ꖏꕎ, ꕉꖸ ꗊꖺꗊꖺꗡ ꖸ ꗪ ꖴꖫ. ꗊꖺꗊꖺ ꖴꖫꘂꔤ ꕒꕢ ꔇꔀ ꕎ ꘃ ꕉꖸ ꔝ ꘃꖷ ꕉꖸꔧ ꕸꕽꘋ ꗃꖺꗷꗡ.

ꕉꖸ ꘊꘊꔒ ꗪ ꗷꔤ ꖷ ꕪꘋ ꖸ [ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ | ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ ꖏꔀ ꖸꕊ ꗃꕯꕊ ꖸ ꕮ] ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꖸ ꗪ ꕪꘋꗣ ꖸ ꔰ ꖦꖕꕰ, ꗪꖷꗨꗡ ꕉꖸ ꘊꘊꗢ ꕙꕌꔒ ꗪ ꗷꔤ ꖷ ꕉꖸ ꕔꔤꕩ ꕪꘋ ꗍꗇꔒ ꖺ ꕀ ꕪꘋ ꕞ ꖏꕎ ꘃꖷ ꕉꖸꔧ ꕴꖃ ꘃ.

ꕉꖸ ꖝꖕꕯꕊ ꕞ ꗪ ꕃꔤꘂ [ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ | ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ ꖏꔀ ꖸꕊ ꗃꕯꕊ ꖸ ꕮ] ꕉꖸ ꕺꖃꔀ [ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ | ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ ꖏꔀ ꖸꕊ ꗃꕯꕊ ꖸ ꕮ] Boi ꕰꕊꕮ ꕿꔳ ꕺꖃ ꕮꔧ ꘊꔧꔒ ꘈꗢ ꕺꖃꔀ ꗪ ꖜꘋꔕ. ꕉꖸ ꗛꕞ ꘈꗢꔧ ꕞꕀꔤ ꕎ ꔇꔀ ꘃꗺ ꔌꘋ ꖸ ꔝ ꘃ ꕸꔤ ꕰꕊꕮ ꗪ ꕉ ꗏ.

ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꖸ ꖴꖨꘋ ꕒ ꖸꔧ ꔌꘋ ꖴꘊ ꗪꗡꕯ. ꕉꖸ ꕧꗅꗡ ꖸ ꗛꕞ ꗳꕮꕊ ꗏ ꕪ ꗓ ꕎ ꘃ ꕉꖷ ꕉꖸ ꗱꗡ ꘃ ꗪꗡꕯ.

ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꖸ ꖴꖨꘋ ꕒ ꖸꔧ ꕀ ꔌꘋ ꖸ ꗃ ꕎ ꘃ ꕉꖸ ꕺꖃ ꕮꔧ ꕉ ꘃ ꖷ ꖸ ꗋꘋ ꕸꔤ ꕰꕊꕮ. ꕉꖸ ꖝꖕꕯꕊ ꗪꗡ ꖸ ꔇꔀ ꕸꔤ ꕰꕊꕮ ꕈꕰ.[17] ꕉꖸꔧ ꕸꔤ ꕰꕊꕮꕊ ꗱꗡ ꗏꘋ ꔌꘋ ꖷ ꕉꖸꕩꕌ ꗏꘋ. ꕉꖸꔧ ꔵꔵ ꖸ ꕎ ꗏꘋ ꕉꖸꕊ ꕿꕯꕊ. ꔵꔵ ꘈꗢꖸ ꖸꔧ ꕸꔤ ꕰꕊꕮꕊ ꗪꗡ ꕧꕓ ꖸ ꗏ ꕎ. ꗞ ꖸ ꕞ ꕸꔤ ꕰꕊꕮꕊ ꖸ ꗱꗡ ꗞ ꕸꘋ ꔵꔵ ꖸ ꗏ. ꕉ ꘃ ꗪ ꕧ ꕀꕩ ꕮꕯ ꘃ ꕉꖸꕊꖸ ꕎ ꔳꕩ ꕢꖝꘂ ꖸ ꖏ ꕸꔤ ꕰꕊꕮꕊ ꖸ ꗪ ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꖸ ꗏ. ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꖸ ꔇꔀ ꕸꔤ ꕰꕊꕮ ꖸ ꕈꕰ ꖴꖨꘋ ꕒ. ꕉ ꔫꔤ ꕒ ꕧ ꕀꕩ ꕮꕯ ꘃ ꕉ ꕮ ꕧꕴ ꘃꖷ ꗞꔧ ꖤꖕ ꕉꖸ ꕞ. ꘈꗢꕃꘋ ꔤꔺꕩ ꔽꔤꘂ ꖋꔡꔿꖐꘋ ꖸꔧ ꕸꔤ ꕰꕊꕮ ꖸ ꗃ ꕿꕖꕌ ꕿꔳ ꘊꔧꔒꔀ ꗏ ꕒꕡ ꖷ ꕉꕡ ꔳꔒꔀ ꕔꔤ ꘃꕯ.[17]

ꕇꖳꔳꘂ ꖸ ꕚꔸꕪ ꕀꖸꔻꘂ ꗏ, ꕸꔤ ꕰꕊꕮ ꗪ ꕉꖸ ꗏ ꕉ ꗋꘋ ꔎꖤꖄꖁꕿꔻꘋ, ꕉ ꘃ ꖷ ꔳꕩ ꖸꖄꕿꔻꘋ ꖏ. ꕢꗢꔻ ꕪꕌ ꗞꗢ ꖸ ꕢꕌ ꕉ ꕞ ꘃ ꕒꔳꔸꕩ ꗷꔤ ꖷ ꗪ ꘀꘉꕟ ꖬꖁꕉꔷꔎꖄꖒꘋꔻ , ꖬꖁꖒꕯꔻ ꗪ ꔲꖜꔸꖎ ꗏ, ꕉꖸ ꕎꔤ ꔳ ꕢꖝꘂ ꖏ ꕸꔤ ꕰꕉꕊꕮꔧ ꔳ ꕇꖳꔳ ꖸ ꗏ. ꕢꖝ ꘈꗢ ꕞ ꖏꕎ ꘃꗺ ꔌꘋ ꖴꖨꘋ ꕒ ꖸ ꕴꕱ ꕉꖸꔧ ꕿ ꕇꖳꔳ ꖸ ꗏꘋ. ꘃ, ꕉ ꗷꔤ ꗏ ꗬꗡ, ꔻꔪꔻꘂ ꗃꖺ ꖸ ꕪꕞ ꖸ ꗳ ꖴꘋ ꕸꔤ ꕰꕊꕮꕊ ꖸ ꗏ ꔬꕩꕌ. ꕉ ꘃ ꗪ ꕧ ꕀꕩ ꕮꕯ ꘃ ꕉꖸ ꖴꘋ ꕇꖳꔳ ꖸ ꗏꘋꕡ ꕉꖷ ꕸꔤ ꕰꕊꕮꕊ ꔇꔀ ꕉꖸ ꗋꖺ. ꔤ ꔳꕩ ꖏ ꕎ ꖏ ꕉꖸ ꕪꕌꕮꕊ ꕉ ꕞ ꕃꔤ ꖷ ꕉꖸ ꗪ ꕿꕯꕊ ꕪꘋ ꗏꗒ.

ꕉꖸ ꖴꘋꗒ ꕃꔤꘂ ꗪ ꕉꖸ ꖴꖕꘂ ꖸꕊ ꗓ ꕃꔤꘂ [ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ | ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ ꖏꔀ ꖸꕊ ꗃꕯꕊ ꖸ ꕮ] ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꖸ ꕧꗅ ꔳꕓ ꖸ ꗪ, ꕉꖷ ꕀ ꔌꘋ ꕈꕰꕯ ꖸ ꗪ ꕉꖸ ꕮ ꕉꔤ ꕒꕢ ꔌꘋ ꖝꘋ ꖝꘋ ꖷ ꖸ ꕀ ꔌꘋꔧ ꔇꔀ ꕉꖸ ꗏ. ꕉꖸꔧ ꗛꕞ ꗳꕮꕊ ꗏ ꕪ ꗓ ꗪꗡꕯ.[18] ꕦꔀꔿꔷꘂꘋ ꕧꗅꗡ ꖸ ꗏꖺ ꕉꖷ ꕉꖸ ꔱꘋꕡ. ꕉꖸ ꖴꖨꘋ ꕒ ꖸ ꕧ ꖜꘋꔕ ꖷ. ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꖴꖨꘋ ꕒ ꖸ ꔌꘋ ꖴꘊ ꗪꗡꕯ, ꔧ ꗨꗡ ꕀ ꗛꖺ ꖷ.

ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꖸ ꖴꖕꘂ ꖸꕊ ꔻꔭꔤ ꕃꔤꘂ ꗃꕎ ꔞꘋ ꕯꕊꕇ ꘃꗺ ꔌꘋꗣ ꖸ ꕞ. ꕉꖸ ꗳ ꖴꖕ ꗪ, ꕉꖸ ꕏꕊ ꖴꖕ ꖸ ꗨꗡ ꗪ, ꕉꖷ ꖴꖕ ꕰꕮ ꖸ ꗪ ꕉꖸ ꕮ ꗚ ꕪꕘ ꖴꖕ ꔧ ꕴꖃ ꖴꖕ. ꖴꖕ ꖴꖫ ꖸ ꗨꗡ ꗪ ꕉꖸ ꕮ ꗚ ꕸꖃ ꖃꔤ, ꕸꖃ ꗛꗳ ꖴꖕ ꖸ, ꔧ ꔞꘋ ꖴꕮ ꖴꖕ ꖸ. ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꖸ ꖴꖨꘋ ꕒ ꔻꔭꔤꕯ ꕯꕊꕇ ꖸ ꕎ ꗪ, ꕉꔤ ꗉꖺ ꕦꔀꔵꔷꘂꘋꗣ ꖸ ꕮ. ꖇꕱ ꖸ ꕎ ꗪ ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꖸ ꖴꖕ ꖸ ꗏ ꕉꖷ ꕉꖸ ꕮ ꕘꕌꕰ ꕒ.[19]

ꕉꖸꔧ ꗏꘋ ꔌꘋ ꖷ ꗏꘋ [ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ | ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ ꖏꔀ ꖸꕊ ꗃꕯꕊ ꖸ ꕮ] ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꖸ ꔳꕩ ꕔꔤ ꘃ ꘃꗺ ꔌꘋ ꖸ ꕎ ꖏ. ꔧ ꕉꖸ ꖴꘋ ꗏꘋ ꔌꘋ ꗱꗡꕩ, ꕉꖸꕩꕌꖸ ꗠꖻ ꖸ ꗏꘋꕡ.

ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꖸ ꔳꕩ ꕔꔤ ꘃ ꘃꗺ ꔌꘋ ꖸ ꕎ ꖏ. ꕎꕌꔳ ꖴꖨꘋ ꕒ, ꕉꖸꔧ ꘃꗺ ꔌꘋ ꖸ ꕎ ꔬꕩ ꗏꘋ ꖏꕎ ꕉ ꘃ ꖷ ꖸ ꗳ ꖴꖕ ꔇꔀ, ꔧ ꘃꗺ ꔌꘋ ꖷ ꖸ ꔇꔀ ꗬꗱꘋ ꗏ ꕔꔺ ꕒ ꕞ. ꕉꖸ ꗳ, ꖤꖞ ꖸ ꗪ, ꔧ ꖨꕮ ꗋꖺꗠꖻ ꖸ, ꔧ ꕢꔕ, ꔧ ꕀ ꗏ ꔵꔵ ꖸ, ꔧ ꔞꔀꔒ, ꔧ ꕪ ꔵꔵ ꖃꔤ ꖸ.[20]p667 ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꖸ ꖴꖨꘋ ꕒ ꖸ ꕩꕌꖸ ꘉꗢ ꖷꔧ ꕐꔳ ꔌꘋ ꕮ ꕎ ꘃ ꕔꔤ ꗏ ꕉꖸꔧ ꘃꗺ ꔌꘋ ꔬꕩ ꗏꘋ ꖏꕎ. ꕉꖸꕊ ꘃꗺ ꔌꘋꗣ ꖝꖕꕯꕊ ꕎ ꕪꕇ, ꘃ ꕉꖸ ꖴꘋ ꕉ ꗏꘋ ꗏꘋ ꕞ ꔒꘋ ꘃꖷ ꕉꔤ ꖴꘋ ꔇꔀꕩ ꕉꖸ ꕪꘋꗜꖺ ꖸ. ꕟꕇꔐ ꕘꔈꔀ ꔧ ꔖꕟꕿꔱꔻ ꕀꖸꔻꘂ ꖸꔧ ꔌꘋ ꔰ ꗏꘋ ꕉ ꘃ ꖷ ꖃꘋꕯ ꕉꖸ ꕞ ꗏ.[20]p668 ꕉꖸ ꖴꘋ ꔳꕩ ꔌꘋ ꖸ ꖏ ꗚ ꕿꕞ ꖸ, ꖏꔕ ꖸ, ꖏꔕ ꔔꘋ ꖸ, ꕈꘊ ꖬꕮꔒ, ꔧ ꕮꕮꔷ ꕢꕮꔒ ꖸ.[21] ꕿꔳ ꖴꖨꘋ ꕒ ꖸ ꖴꘋ ꕉꖸ ꗃ ꗏꘋꕡ, ꕉꖷ ꕉꖸ ꖴꘋ ꕉꖸ ꗠꖻ ꖸ ꗏꘋꕡ ꔧ ꕉꖸ ꔳꕩ ꗏꘋ ꔌꘋ ꕴꕱ ꗏ. ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꗃꖺ ꖸ ꖴꘋ ꕉꖸ ꕎꕬ ꗪꗡ ꕉꖸꕊ ꕿꔳ ꔔꘋꗣ ꖸ ꖺ ꕉꖸꕊ ꔞꔤ ꗏꘋꕡ ꔧ ꗏꘋ ꔌꘋ ꔰ ꔇꔀ ꕉꖸꕊ ꖏꕎ.[22]

ꕉꖸꔧ ꔌꘋ ꖷ ꗏꘋ ꗞ ꖸ ꕞꕌꖸ ꔬꕩꔒꔀ [ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ | ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ ꖏꔀ ꖸꕊ ꗃꕯꕊ ꖸ ꕮ] ꗞ ꖷ ꖸꔧ ꕿꔳ ꖸ ꔬꕩ ꗓ ꖏꕎ, ꕉꖸꕩꕌ ꖸ ꗛ ꔌꘋ ꖸ ꕎ ꗚ ꘆꘉ ꖸ, ꗋꖺꗟꖻ ꖸ, ꕈꘊ ꘈꗻ ꖸ, ꕿꕞ ꖸ, ꔧ ꗛꘋ ꗅ ꔻꔻ ꖸ.[23] ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꖴꘋꔕ ꖸ ꖴꘋ ꕒꕢ ꔇꔀꕩ ꕉꖸꔧ ꖇꔤꖇꔤ ꕀꔤꕪꕌ ꖸ ꕮ ꕀꔤ ꗷꔤ ꖷ ꕉꖸ ꔳꕩ ꕉꖸ ꖃꔤꘂ ꖸ ꖴꖨꘋ ꕒ ꗏꘋꕯ.[24]

ꕦꔀꔿꔷꘂꘋꗣ ꖸꔧ ꖨꕮ ꗋꖺꗠꖻꗢ ꖸ ꗏꘋ, ꔧ ꕃꔻ ꖸ, ꔧ ꔵꔵ ꖤꖞ ꖸ ꗚ ꗓꗓ, ꔧ ꗏ ꔒꕞ ꘈꗻ ꖸ.[25]p31 ꕦꔀꔿꔷꘂꘋꗣ ꖸ ꕙꕌ ꕉꖸꕊ ꔌꘋ ꖴꘊ ꕃꔤꘂ ꕎ ꕮ ꕉꖸꔧ ꗏꘋ ꔌꘋ ꕔꕴ. ꕉꕡꕌ ꔷꕩ ꕉꖸꔧ ꖨꕮ ꗋꖺꗠꖻꗢ ꖸ ꕎ ꗏꘋ ꕉꖷ ꕉꖸꕩꕌ ꖸ ꗱꗡꕩ ꕒꕡ ꕉꖸꕩꕌ ꖸ ꕮꔧ ꕔꔺꘂ ꖸ ꖴꘊꕰ. ꕢꕞꕮꕡꕌ ꖸ ꗪ ꕇꖳꔳꘂ ꖸ ꔌꘋ ꗏꘋ ꖴꖨꘋ ꕒ ꗋꖺꗟꖻ ꕗ ꕗ ꖸ ꕎ ꕼꕱ ꗱ. ꕉꖸ ꗳ, ꕸꖃ ꗏ ꕇꔳ ꖸ ꖸ ꔧ ꖨꕮ ꗋꖺꗠꖻꗢ ꖸ. ꕉꖸ ꖴꘋ ꕈꘊ ꘈꗻ ꖸ ꗏꘋꕡ ꗚ ꖑꕱ ꕈꘊ, ꕈꘊ ꖴꘋ ꗲꗲꗡ, ꔧ ꖶꔪ ꖸ. ꕢꕞꕮꕡ ꖸꔧ ꘆꘉ ꗏꘋ ꕎ ꘃ ꔧ ꔪꘋꕃ ꖸ, ꕉ ꘃ ꖷ ꖸ ꔳꕩ ꕿꕞ ꖃꖆꔤ ꖸ ꖏ.[20]p771

ꕉꖸꕊ ꖴꕮ ꗱꗡ [ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ | ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ ꖏꔀ ꖸꕊ ꗃꕯꕊ ꖸ ꕮ] ꖑꕱ ꕿꔳ ꕮꔧ ꕪꕩ ꖷ ꗪ ꖒꘋꔎꗲꔐ, ꖏꔻꕚ ꔸꕪ, ꗞ ꖸ ꕞꕊ ꕉ ꗱꗡꕩ 1989

ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꖸ ꕀꔤꕪꕌ ꕮ ꗪ ꕀꔤꕯꕊ ꕎ ꕪꘋꗣ ꖸ ꔰ ꖦꖕꕰꕊ ꕮ.[4] ꕢꗢꔎꔀ ꖸ ꗏ ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꖸ ꕮ ꕀꔤꘂ ꔳꕩ ꕆꔧꕰꕊ ꖏ ꔋꘋ ꔋꘋꗣ ꕒꕌ ꖸ ꗏꗒ ꕎ ꖏ ꕉ ꕞ ꗓꔒ ꘃꗺ ꔌꘋ ꘆꗡꗦꗡ ꖸꕊ ꕿ ꕞ ꖦꖕꕰ.[4] ꗞ ꖸ ꕢꕌ ꕉ ꕞ ꘃ ꕢꖝ ꕀꔤꕪ ꖸ ꕎ ꗪ ꕉ ꘃ ꕞ ꖏꕎ. ꕉꖸ ꗳ, ꗞ ꖸ ꗪ ꕉꖸꕊ ꕿꕯꕊ ꖸ ꕧꕴꕯ, ꗞ ꖸ ꗪ ꕉꖸ ꔬꕩꕯꕊ ꖴꖨꘋ ꕒ, ꕪꘋ ꗟꖻꔒ ꖸ, ꔻꔪꔻ ꕮꔕ ꖸꕊ ꔳ, ꗏ ꕘꕞꘋ ꕎꕌꔳꘂ ꖸ ꕮ, ꕱꖮꘋ ꕐꔈꔀ ꕞ ꕧꕴ, ꔧ ꕃꕩ ꖸ ꗚ, ꔿꖤꔸꔵꖎꕮꔧꖏꔖ. ꖦꖕꕰ ꕞ ꕔꔤ ꕢꕌ ꗞ ꖸ ꕞ, ꔎꔒꔀ ꕞ ꕭꕯꕊꔧ ꕺꖃ ꕮꔧ ꕧꕴ ꕎ ꘃ, ꔧ ꕧꗅꗡ ꖸ, ꔧ ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꖸꕊ ꔞꔤꘂ ꖸ. ꘃ, ꕉ ꗷꔤ ꗏ ꗬꗡ ꗞ ꖸ ꕮ ꕉ ꕧ ꔛ ꗦ ꗯꗷꘋ ꕢꖝ ꗏꔤ ꖷ ꕞ ꖏꕎ ꕉꘋꔱꔬꘂꘋ ꕀꔤꕪꕌ ꖸ ꕮ ꗪ ꕀꔤꕯꕊ.[26]

ꘈꔧ ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꖸꕊ ꖴꕮ ꗱꗡ ꖏ (ꗡꔻꕉꔪ) ꕞ ꕸꖃ ꕪ ꘈꔧ ꕞ ꖦꖕꕰꕊ ꕞ ꖏꕎ ꕉꔤ ꕒꕢ ꔇꔀ ꕉ ꕞ ꗓꔒ ꗪ ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꖸ ꕀꔤꕪꕌ ꖸ ꕞ. ꗞ ꖸ ꔳ ꕎ ꕉ ꔇꔀꕩ ꖏ ꗓ ꗞꖻ 80 ꖸ ꕞ ꕉꖸꕊꖸ ꖷ ꖸ ꕞ ꗓ ꘃ ꘈꔧ ꘈꗢ ꕮ.[27] ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꗓ ꗞꗢ ꖸꕊ ꖴꗷ ꗏꗒꗡ ꖦꖕꕰ ꖴꕮ ꗱꗡ ꕞꖇꘋꗣ ꗏ (ꕉꖳꔻꗡꕇ) ꗪ ꗓ ꘃꕯ ꖦꖕꕰ ꘈꔧ ꕮꔕ ꕮ ꘃꖷ ꕉꖸ ꖴꘋ ꕉꘋꔱꔬꘂꘋ ꕀꔤꕪꕌ ꖸ ꕔꔤ ꕢꕌ.[27] ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꕒꕌ (ꔀꔀ) ꔳꕩ ꖺꕭꕇꔘꗔꘋ ꕎ ꖏ ꗞ ꖸ ꕞꕌ ꔳ ꕉꔤ ꕒꕢ ꔇꔀ ꘃꖷ ꗏꗆꗡ ꖴꘋ ꕉ ꕧ ꔛꕩ ꘃ ꕉꘋꔱꔬꘂꘋ ꕀꔤꕪꕌ ꕮ ꗪ ꕀꔤꕯꕊ ꕎ. ꕉꕡ ꗓ ꘃ ꖮꖕ ꖸ ꗱ ꔧ ꕪꘋ ꖷ ꖸ ꗞ ꖸꔧ ꘃꗺ ꔌꘋ ꖸ ꖴꕮ ꗱꗡ ꕀ ꗛꖺ ꖦꖕꕰꕊ ꕮ. ꕉ ꗪ ꕉ ꖬꕮꕯ ꕉꖸꔧ ꕸꖃ ꗻꗡ ꗞ ꖸ ꕞ ꕉꖸ ꕪꘋ ꗏꔤ ꖸ ꕈꕰ ꕉꘋꔱꔬꘂꘋ ꖸꕊ ꖏꕎ, ꕉ ꘃ ꖷ ꖸꕊ ꖏ ꗪ ꕪꕯ.[27] ꗓ ꘃꗡ ꕮꔕ ꗨꗡ ꔳꘂ ꕐꕯꕮ ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꖴꕮ ꔳꔷꘋ ꘃ ꗪ ꖴꕮ ꗱꗡ Sɛ ꘃꗡ ꕎ ꖏ. (ꔪꔀꕉꗐꔻꔪ), ꕉꖸꕊꖸ ꖷ ꖸ ꗪ ꕉ ꖬꕮꕯ ꕉꖸꔧ ꖏꕎꔀ ꖴꗷ ꘊꘊ ꕉ ꕞ ꗓꔒ ꗪ ꔿꔸꔵꖎꕮꔧꖏꔖ ꕃꕩꕌ ꕞ. ꕃꕩꕌ ꗪ ꘊꘊꕯ ꕐꕯꕮ ꔎꔒ ꗃ ꕃꕞ ꕉꖷ ꕉ ꗪ ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꖸ ꔰ ꗋꖺꕯ ꕪꘋ ꔫꔤ.[28]

ꘀꕇꖿꔒ 21, 2008, ꗏ ꕘꕞꘋ ꖏ ꘃꗺ ꔌꘋ ꖸꕊ ꖏꕎ ꔧ ꘃꗺ ꔌꘋ ꖷ ꖸꕊ ꖏ ꗪ ꕪꕯ ꖦꖕꕰ (ꔤꔵꕀꕉ) ꕸꖃ ꕪꕌ ꖏꕎꔀ ꖴꗷ ꕞ ꗏꗆꗡ ꕒꕌ ꖏꕎ.[29] ꗥꔷꘋ ꘈꔓꔵꔳ ꕏꕊ ꘊꔧ, ꕪꘋ ꖷ ꕉꕌ ꖦꖕꕰ ꕞ ꔻꔪꔻꘂ ꖸ ꕀꕩ, ꕉ ꘃ ꖷ ꖸꕊ ꖏ ꗪ ꕪꕯ. ꘈꔓꔵꔳ ꕞꕌ ꗏ ꔖꘋ ꘃ ꕉꘋꔱꔬꘂꘋ ꔋꘋ ꔋꘋ 85% ꖷ ꖸꕊ ꖏ ꗪ ꕪꕯ ꕉꖷ ꕉꖸ ꗋꖺ ꖸ ꕢꔒ ꗪ ꕺꖃ ꕮ, ꕉ ꗏ ꘃ ꖏ ꔒꘋ ꖺ ꖏ ꔰ ꔇꔀ ꕮꕯ ꕉꖸꕊ ꖴꕮ ꗱꗡ ꖏꕎ.

ꗞ ꘃꗺ ꖸ ꕩꕌꖸ ꘃ ꕔꔤ ꗏ ꗷꔤ ꖷ [ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ | ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ ꖏꔀ ꖸꕊ ꗃꕯꕊ ꖸ ꕮ] ꗚ ꗏꘋ ꔌꘋ [ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ | ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ ꖏꔀ ꖸꕊ ꗃꕯꕊ ꖸ ꕮ] ꕿꔳ ꕢꕔ ꖸ ꗪ ꖬꖿ ꕉꖸ ꗠꖻ ꖸ ꔎꕬ ꕽꘋꕽꕱ ꖜꘋꔕ ꗏ, ꕧꕌ tɔ ꖜꘋꔕ ꗪ ꕉꖸ ꖴꕮ ꗞ ꖸ ꗪ ꕿꔳ ꕪꔤꕮꕊ ꕪꕯ ꕺꔀ ꖬꗁꕮꔞ ꗏ ꕦꔤꕯ.

ꕿꔳ ꕒ ꕴꖃ ꗋꘋ ꗏꘋ ꔌꘋ ꗛꔤ ꔒꘋꗣ ꘈꗢꕃꘋ ꕸꖃꔀ ꖸ ꗏ ꔧ ꕸꖃꔀ ꗳ ꘈꗢꕃꘋ ꕸꖃꔀ ꖸ ꗏ.[30] ꗞ ꖸꔧ ꕿꔳ ꕒ ꕔꔤ ꘃ ꕎ ꘃ ꔷꔱ ꗏ ꕀ ꖸ ꕮꔧ. ꕉꖸꔧ ꕿꔳ ꕒ ꕴꖃꔀ ꖸ ꕚꕌ ꕎ ꘃ, ꕒꕡ ꖷ ꕉꖸꕩꕌ ꗛꗳꗡ ꔛꕞ.[31]pp9 ꕦꔤꕯ, ꗞ ꖸꔧ ꕿꔳ ꕒ ꖸ ꕪ ꕎ ꘃ ꕉꖸ ꘃꗺ ꗏꘋ ꖏꕎ. ꘃ ꕎꕌꔳ ꕪꘋꗜꖺ, ꗞ ꖸ ꕩꕌ ꕘꕌꔒ ꕚꕌ ꕃꔤ ꔌꘋ ꖸ ꕞ. ꕪꔒꕽꕇꕰ ꕸꖃꔀ ꗏ, ꗞ ꖸꔧ ꕺꖃ ꗃ ꕎ ꘃ ꕿꔳ ꕒ ꖸꕊ ꔬꕩ ꖏꕎ ꗏꘋ ꔌꘋ ꕞ.[32]p256 ꖬꖴꖕ ꔞꘋ ꖸ ꗏ, ꗞ ꖸꔧ ꕿꔳ ꕒ ꖸ ꖝ ꔎ ꕎ ꘃ ꕑꖺꗏꔛ ꕪꕌ ꘃ ꖃꕱꖷ ꖸ ꗏ. ꕎꕌꔳ ꖴꖨꘋ ꕒ, ꗞ ꖸꔧ ꕉ ꘃ ꕮ ꕶꕱ ꕪꕌ ꘃ ꖬꖴꖕ ꗏ ꕎ.[33]p85 ꕉꖸꕊ ꖝ ꔎꔀ ꔳꕩ ꕃꕞ ꕎ ꖏ ꗞ ꖸ ꕩꕌ ꕀꕩ ꕪꕌꘋꔔꘋ ꖸ ꕞ ꗷꔤ ꖷ ꕿꔳ ꕒ ꗓꕯꕊ ꖸꕊ ꔻꔤ ꕃꔤ ꗪ (ꕉꕯꗋꔈ).[33]p85 ꗞ ꖸꔧ ꕮꕨ ꕇꖳꔳ ꕔꔤ ꘃ ꕎ ꘃ ꕦꔤꕯ ꗏꘋ ꖏꕎ. ꗞ ꖸ ꕩꕌ ꘃ ꕎ ꘃ ꗏ ꕔꔤ ꗏ ꕸꔤ ꖏ ꗏ. ꕿꔳ ꖷ ꖸꔧ ꖇꕱ ꔖꘋ ꕉꖸ ꖃꘋ ꖸ, ꕉꖸ ꖴꘋ ꕀ ꔬꕩꕌ ꕉꖸ sɛi ꔠꔀ ꗏ, ꗪꔤꕮꕊ ꖺꔻꖤꔃꔷꕩ ꗛꔕ ꗞꗢ ꖸ ꕩꕌꖸ ꘃ ꕎ ꘃ ꕔꔤ ꗏ ꕉꖸꔧ ꕀ ꕀ.[15]p13

ꗚ ꗋꗄ ꘃ ꔌꘋ [ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ | ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ ꖏꔀ ꖸꕊ ꗃꕯꕊ ꖸ ꕮ] ꗞ ꖸꔧ ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꖸ ꔬ ꕎ ꘃ ꗏ ꗚ ꗋꗄ ꘃ ꔌꘋ ꖸ.[34]p4 ꕉꖸꔧ ꕀ ꕎ ꘃ ꕽꘋꕽꕱ ꗏ ꕉꖸꕩꕌ ꖸ ꘃ ꖸ ꖺ ꗛꔤ ꖬꕮꔒ ꗏ. ꗛꔤ ꖬꕮꔒ ꘈꗢ ꔳꕩ ꖦꕮꔀ ꗏ ꕎꕌ ꕉ ꕰꕴꔒ ꕃꔤ ꔌꘋ ꖸ ꕞ ꔧ ꖝꖕ ꖨꕮ ꕉ ꕏꕊ ꗏꗒ ꕮ. ꕉ ꕎꕌ ꘃꖸ ꕮ, ꕀ ꗪ ꕢꕌ. ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꖸ ꖴꖨꘋ ꕒ ꕔꔤꔒꔤ ꔳ ꕪꘋ ꗏꗒ ꕞ ꖏꕎ ꕉ ꘃ ꖷ ꔳꕩ ꖨꕮ ꖏ ꔧ ꕪꘋ ꕮꔕ ꕉ ꘃ ꖷ ꔳꕩ ꕀ ꖏ.[34]p8 ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꔽꔤ ꗏꗒ ꔰ ꕚ ꕘꕞ ꕮꔧ ꕔꔤ ꔌꘋ ꖸ ꗪ ꕉꕌ ꗪꗡꕯꕧꕌ ꕞ ꖏꕎ. ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꖷ ꖸ ꕞ ꖨꕮ ꗪ ꕀ ꔷꕩ ꕎꕌꔳ ꗏꗒꗡ ꕮ, ꕔ ꖷ ꖦꕮꔀ ꔳ, ꕪꘋ ꖷ ꖨꕮ ꕔꕌꔒ ꗪ ꕀ ꗳ ꕪꔒ ꗪ. ꖇꕯ ꖨꕮ ꕿꔳ ꖸ ꕔꔤꔒꔤ ꔳ ꖨꖕ ꕞ ꖏꕎ ꔧ ꖢꕏꖢꕏ ꕒ ꕉꖸꕊ ꕿꕯꕊ ꖸ.[35]p7 ꕕ ꖷ ꗞꔧ ꖴꖃꔸꘋ ꗃ ꕀ ꗏ ꕉꘋꔱꔬꘂꘋ ꖸꕊ ꖏꕎ. ꖴꖃꔸꘋ ꖷ ꗪ ꗁꘋꔪ ꕀ ꗏ, ꕉ ꖴꘋ ꕉꘋꔱꔬꘂꘋ ꕘꕌ. ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꗃꖺ ꖸ ꔳꕩ ꗞ ꖸꕊ ꔷꕩ ꗋꗄ ꔌꘋ ꖸ ꕎ ꖏ, ꕉꖷ ꗞ ꖴꘋ ꕉꖸ ꗱꗡꕩ ꗋꗄ ꘃ ꘃꗺ ꔌꘋ ꕪ ꕪꘋ ꖸ, ꕪꘋ ꖷ ꖸ ꗞ ꖸꔧ ꗸꔪꕚꗡ ꖸ ꕪ.[34[p22

ꕺꖃ ꕧꕓ ꖷ ꖸ ꔻꔭꔤꔒ ꗪ [ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ | ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ ꖏꔀ ꖸꕊ ꗃꕯꕊ ꖸ ꕮ] • ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꖸ ꗋꖺ ꕺꖃ ꕮ • ꕿꔳ ꖸ ꗚ ꗋꗄ ꘃ ꔌꘋ ꖸ

ꖏ ꘈꗢꖸ ꖸ ꗃꕎ ꕪꘋ ꖷ ꖸ [ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ | ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ ꖏꔀ ꖸꕊ ꗃꕯꕊ ꖸ] 1. ꕃꕞꕃ, ꘀꕇꗉ ꔀ. 2002. ꕸꖃ ꗪ ꖴꘋꕯ: ꔞꘋ ꕯꕊꕇꘊ ꖸꕊ ꕔꕌ ꗓꕯꕊ ꗪ ꕉꖸ ꗏ ꕘꕞꘋꗣ. ꔤꔺꕩꕯ ꖳꕙꔖꔎ ꕺꖃ ꘊꔧ ꕪꘋꗣ, ꖜꗏꕆꘋꗋꘋ. ꕉꗡꕇ. ISBN 0-253-34054-3 2. 2.0 2.1 ꕪꖄꔷ, ꕟꗃ. 2009. ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꗋꖺꕰꕊꕯꕊ ꖸ: ꕉꖸꕊ ꗏ ꕘꕞꘋꗣ ꕢꘋ ꔈꔷꗚꘋ 365 ꖝ ꗏ. ꕑꔳꕹꕱ: ꗘꘋ ꖽꔪꕃꘋꔻ ꖳꕙꔖꔎ ꕺꖃ ꘊꔧ ꕪꘋꗣ. ISBN 978-0-8018-9140-3 3. ꖛꖕꕅ ꗡꔱ ꔀꔿ; ꗪ ꕉ ꗃꗡ ꖸ. (2003). ꗥꗨꗋꗏꔛ (ꕪꕌ ꘃ ꖷ ꕞ ꗓꔒ ꗪ ꗸꔪꕚꗡ ꖸ ꗪ ꕉꘋꔱꔬꘂꘋ ꖸ ꕞ). ꕺꖃ ꕢꔒ 3ꕯꕊ. ꗩꕁꕮꔧ ꗛꕆꘋꔻ ISBN 0131008498. 4. 4.0 4.1 4.2 ꕮꔧꕃꕪꖨꕆ, ꗡꕆꗡꗷ (2007). “ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꖸꕊ ꕮ ꕀꔤ ꖺ ꕉꖸꕊ ꖏ ꕪ? ꕉꖸꕊ ꕮ ꕀꔤ ꕎꕌꔳ ꘈꗢ ꖏ ꖴꖫ ꕉ ꕞ ꗓꔒ ꕉꖸꕊ ꕒꘋ ꕃꔤꘂ ꕞ”. (ꔪꔵꗡꔱ). ꔎꔒ ꔰ ꕺꖃꔀ ꗸꔪꕚꗡ ꗪ ꕉꘋꔱꔬꘂꘋ ꖸꕊ ꕪꕌ ꖏ ꗏ. 41 (3): 483–491. doi:10.1670/0022-1511(2007)41[483:ADOECD]2.0.CO;2. S2CID 30162903. ꕉ ꗃꕎ ꕉ ꕢꕯ ꕈꕰꔒ -ꗋꖺꕰꕊꕯꕊ ꗏ (ꔪꔵꗡꔱ) 2008-12-17. ꕸꖃ ꔞꕩ ꕉ ꕞ 2012-22. 5. ꖦꔷꕮꕇ, ꗡꕆ ꔃꔷꕩꘋ ꔤ. ꔫ ꔷꕡ ꖤꖩꔫ 1994. ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꕑꖺꗏꔛ. ꗘꘋ ꖽꔪꘋꔻ ꖳꕙꔖꔎ ꕺꖃ ꘊꔧ ꕪꘋꗣ. ISBN 978-0-8018-4780-6 6. ꔎꔒ ꔰ ꕢꗢꔻ ꖏ 7. ꖴꘋꗒ ꕪ ꖏ ꔠꔀꕚ ꕪꕞꕌ ꕞ ꖏꕎ 8. ꔠꔌꔕ, ꕣꕯ ꗡꗷ. | ꖏ ꕧ ꕀꕩ ꕺꖃ ꘊꔧ ꗞꖻ = ꗪ ꕉ ꗃꗡ ꖸ 2005. ꗏ ꕘꕞꘋ ꕗ ꕗ ꔳꔳꗡꔻꔳ-ꔳꔷꘋ ꗓ ꖇꔵꗚꘋ ꔇꔀ ꕃꕞ ꖸ ꕔꔤ ꘃ ꘃꗺ ꔌꘋ ꗪ ꕉ ꔬꕩꕌ ꗳꕮꕊ ꗏ ꖏ. ꖦꖕꕰ ꖏ. 434: 759–763. 9. 9.0 9.1 ꖮꔀꔤꔌꔷ, ꔓꔚ ꕀ, ꖏꗝ ꔀꔿ. ꕀ. ꔧ ꖮꔀꔤꔌꔷ ꕉꗐ ꕀ. 1998 ꗡꘋꕢꖴꖃꔪꔵꕩ ꗸꔪꕚꗡ ꖸ ꔧ ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꖸꕊ ꖏꕎ. ꕢꘋ ꔵꔝꖑ. ꗡꕪꗵꔈ ꕺꖃ ꘊꔧ ꕪꘋꗣ ꕺꖃ ꕧꕓ. 91–92. ISBN 0-12-178560-2 10. 10.0 10.1 ꖏꗝ, ꕌꖄꔷꔵ ꕀ. ꕚꕌ 1998. ꗡꘋꕢꖴꖃꔪꔵꕩ ꗸꔪꕚꗡ ꖸ ꔧ ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꖸꕊ ꖏꕎ. ꕢꘋ ꔵꔝꖑ. ꗡꕪꗵꔈ ꕺꖃ ꘊꔧ ꕪꘋꗣ. ISBN 0-12-178560-2. 11. 11.0 11.1 11.2 11.3 11.4 11.5 ꔻꔎꔫꘋꔻ, ꕟꗃ ꔻꗐꖺ 2003. ꕃꕞ ꕀꕩ ꔎꔒ ꕀꔤ ꗸꔪꕚꗡ ꖸ ꔧ ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꖸ ꕒꕌ ꖏꕎ. ꖗꗝꘋ ꕆꔱꔷꘋ ꕌꗛꔳ. ISBN 0395982723 12. ꖸꔻꕷꕆ, ꖄꕯꔷꔵ ꔀ; ꖏꗝ ꔀꔿ. ꕀ ꔧ ꖮꔨꔀꔌꔷ ꕉꗐ ꕀ ꖸ ꕚꕌ ꖸ 1998. ꗡꘋꕢꖴꖃꔪꔵꕩ ꗸꔪꕚꗡ ꖸ ꔧ ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꖸꕊ ꖏꕎ. ꕢꘋ ꔵꔝꖑ. ꗡꕪꗵꔈ ꕺꖃ ꘊꔧ ꕪꘋꗣ ꕺꖃ ꕧꕓ 52–59. ISBN 0-12-178560-2 13. ꖳꕚ ꕸꖃꔀ ꖳꕇꕙꔖꔎꔀ (ꖱꕞꔤ 3, 2020). “ꖏ ꕈꕰꔒ ꕒ: ꖏ ꕔ ꗱ ꗓꖺ ꗞꖻ ꖸ ꕞ ꖴꗷ ꗃꘋ ꕉ ꕞ ꗓꔒ ꗪ ꕉꘋꔱꔬꘂꘋ ꖷ ꖸ ꕈꘋ ꗏ ꕀ ꔌꘋ ꗃꕎ ꕪꕞ ꕚ ꕞ”. (ꖴꘋꗒ ꕪ ꕺꖃ). ꖳꔓꕪꗷꔳ. ꕉ ꗃꕎ ꕉ ꕢꕯ ꕈꕰꔒ ꗋꖺꕰꕊꕯ ꗏ ꖱꕞꔤ 6, 2020. ꕸꖃ ꔞꕩ ꕉ ꕞ ꖱꕞꔤ 7, 2020. 14. ꔅꖦꖄ ꖨꔨꔽ ꕮꔧꕳ-ꕽꘋꕚꕯ; ꕮꕊꕚ ꕮꔸꕩ ꕉꘋꕿꕇꕩꔽ; ꔖꕤꕌ ꕉꔒꕤꕡ; ꕜꕰ ꕪꕙꖃ ꔪꘈꘋꕚ; ꖱꔷꕩꕯ ꖒꗽꗡ ꔻꕃꕩꕇ; ꗡꖦꗞ ꔵ. ꖜꖄꔵ, ꖱꗠ, ꕪꗏꔻ ꕧꗸꔵ (ꖱꕞꔤ 3, 2020. “ꕧꕌ ꕔꔺ ꗏ ꕘꕞꘋ ꔖꔤꕧ ꕉ ꕞ ꗓꔒ ꗪ ꗷꔤ ꕰꕊꕮ ꗪ ꕃꔤ ꕞ ꕦꔀꔿꔷꘂꘋ ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꖸꕊ ꖏꕎ” (ꔪꔵꗡꔱ). ꕉꕢꗢꔻ. 23 (7). Cell Press: 101234. Bibcode:2020iSci...23j1234M. doi:10.1016/j.isci.2020.101234. MC 7385905. PMID 32621800. 15. 15.0 15.1 15.2 15.3 15.4 15.5 15.6 15.7 15.8 15.9 15.10 15.11 ꗞꘆꘋ, ꕢꔒ 2004. ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꖸ. ꗥꔤꘉꕮꕇ-ꖄꘋꖤꔸ. ISBN 1410910466 16. 16.0 16.1 16.2 ꗐꔻꗋꘋ, ꕉꔜꕞ 2004. ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꖸ. ꕿꖃ ꔱꔤꕮ. ISBN 1932333339p7 17. 17.0 17.1 17.2 ꖦꕓꔚ ꔛ.ꔪ ꗪ ꕉ ꗃꗡ ꖸ (ꗟꗲꕓ 2004). “ꘈꔷꔸꔵ ꔵꔵꘂ (ꖋꔓꔻꘋ): ꗞ ꖸ ꕢꕌ ꕉ ꕞ ꘃ ꕸꔤ ꕰꕊꕮ ꖏꕯꔒ ꖷ ꗪ ꕿꔳ ꕺꖃ ꘊꔧꔒꔀ ꗏ ꕉ ꕎ ꗪ ꕐꗻꔸꘋ ꖏꔕꔀ ꖸ ꗏ”. ꕢꗢꔻ ꗡꕪꗵꔈꔀ ꕶꕱ ꕸꖃꔀ ꖸ ꗏ. 101 (45): 15857–60. Bibcode:2004PNAS..10115857D. doi:10.1073/pnas.0407197101. PMC 528779. PMID 15520388. 18. ꖦꔃꔷꕮꔧ, ꔃꔷꕩꘋ ꔤ; ꖮꕅ, ꗘꕀ ꕉꗐ (2012). “ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ”. ꗡꘋꕢꖴꖃꔪꔵꕩ ꖜꕟꕚꕇꕪ. ꕸꖃ ꔞꕩ ꕉ ꕞ 2012-03-27. 19. ꕮꕅꔷꕩ ꔀꗡꕆ; ꗪ ꕉ ꗃꗡ ꖸ. (2007). “ꕉꘋꔱꕑꔸꕩꔳ”. ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꕉꕯꗋꔈ ꔤꘋꗳꘉꔳ ꗓ ꘃꗡ. ꕉ ꗃꕎ ꕉ ꕢꕯ ꕈꕰꔒ ꗋꖺꕰꕊꕯꕊ ꗏ 2012-01-16. ꕸꖃ ꔞꕩ ꕉ ꕞ 2012-03-25. 20. 20.0 20.1 20.2 ꗦꔷꔻ, ꘃꘋꖙꖕ ꔐꔍ 2007. ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꖸꕊ ꔒꔟꕩꕌ ꗪ ꕉꖸꕊ ꖏ ꕚꕌꘂ ꕃꔤ. ꔿꕪꖑ ꖳꕇꕙꔖꔎꔀ ꕞ ꕺꖃ ꘊꔧ ꕪꘋꗣ, ISBN 0226893340 21. “ꘈꗢꕃꘋ ꕿꔳ ꕒꕌ” Shastaherps.org. ꕸꖃ ꔞꕩ ꕉ ꕞ 11 ꖱꕞꔤ 2012.[ꕞꕊꕯꕊ ꕪ ꘋꗣ ꔻꔭꔤꕯ] 22. ꕞꖆꕱ, ꕮꔧꗛ 2005. ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꖸ ꕀꔤꕪꕌ ꕞ ꕮ ꕀꔤꘂ: ꕉꖸꕊ ꖴꕮ ꗱꗡ ꖏꔀ ꕞ ꗓꕯꕊ ꕉ ꕞ ꗓꔒ ꘈꗢꕃꘋ ꕸꖃꔀ ꕞ ꔻꔪꔻꘂ ꖸ ꕞ. ꕪꔒꕽꕇꕰ ꖳꕇꕙꔖꔎꔀ ꕞ ꕺꖃ ꘊꔧ ꕪꘋꗣ, 543. ISBN 978-0-520-23592-2 23. ꔻꕚꖄꔻꕚ, ꗁꖺ ꗪ ꖒꘋꖴꔤꔳ, ꗳꔵ 2006. ꕿꔳ ꖸ ꔧ ꕉꘋꔱꔬꘂꘋ ꕮꔕꔀ ꖸ. ꔀꔻꔻ ꔌꘋ ꗳꖨꘋ, 122. ISBN 978-1-905377-05-3 24. ꖛꗻꗡ, ꔌꔒ 2006. ꕿꔳ ꖃꔤ ꖸꕊ ꖴꕮ ꗱꗡ. ꔳꗡꔱꔀꔿ ꕺꖃ ꕢ ꕪꘋꗣ, 34. ISBN 978-0-7938-1035-2 25. ꕃꕩꘋꗩꗡ ꗘꔕꕚꘋ ꔀ. 1999. ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꖸ ꗪ ꗸꔪꕚꗡ ꖸ ꖶꖿꗳꕮꕞ ꗛꔤ ꕪꘋꗒ, ꖳꕪꕚꘋ, ꗪ ꔆꔷꔽ. ꕱꖴꕞꕳꕮ ꖳꕙꔖꔎ ꕺꖃ ꘊꔧ ꕪꘋꗣ, ISBN 0806130660 26. “ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꗓ ꗞꖻ ꖸꕊ ꖴꗷ ꗏꗒ”. ꕸꖃ ꔞꕩ ꕉ ꕞ 2012-03-20. 27. 27.0 27.1 27.2 “ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꖴꕮ ꗱꗡ ꖏꔀ ꕞ ꕚꕌꘂꗡ”. ꕉꖳꔻꗡꕇ. ꕉ ꗃꕎ ꕉ ꕢꕯ ꕈꕰꔒ ꗋꖺꕰꕊꕯꕊ ꗏ 2012-04-27. ꕸꖃ ꔞꕩ ꕉ ꕞ 2012-03-30. 28. “ꕐꕯꕮ ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꖴꕮ ꕔꔤ ꗪ ꖴꕮ ꗱꗡ ꗓ ꘃꗡ”. ꕉ ꗃꕎ ꕉ ꕢꕯ ꕈꕰꔒ ꗋꖺꕰꕊꕯꕊ ꗏ 2010-06-14. ꕸꖃ ꔞꕩ ꕉ ꕞ 2012-03-30. 29. “ꕉꖸꕊ ꗃ ꕉ ꗏ ꕃꔤ ꗏꔤ ꔧ ꕉꖸꕊ ꖏ ꕪꕌ”. ꕸꖃ ꔞꕩ ꕉ ꕞ 2012-03-30. 30. ꗡꘋꕢꖴꖃꔪꔵꕩ ꗋꖺꕮ ꔖꔤꔒꔀ ꕉꘈꗢꕪ ꗛꔤ ꕪꘋꗒ ꗸꔪꕚꗡ ꖸ ꔧ ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꖸꕊ ꖏꕎ: ꘈꔧ ꔋꘋ ꔋꘋ ꕉ ꕞ ꗓꔒ ꗪ ꗸꔪꕚꗡ ꖸ ꔧ ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꖸꕊ ꖏꕎ ꖳꗡꔻꔀ, ꕪꕯꕜ, ꔧ ꘈꔻꖏ, MobileReference, 2008, ISBN 978-1-60501-459-3 31. ꕭꔓ ꖬꕤꘋ 2009. ꕿꔳ ꕒꕌ (ꘃꗺ ꔌꘋ ꖸꕊ ꖨꕮ ꕔꔤ). ꗿꔓ ꕀꘂ ꕞ ꕺꖃ ꕢꔒ ꖸ. ISBN 978-1-60279-327-9 32. ꔻꕿꗐ, ꕮꔷꗛꘋ 2004. ꖏ ꗏ ꖬꕮ ꖏ ꔬꕩ ꕃꔤ ꖴꕮ ꗱꗡ ꕑꖺꗏꔛ ꕞ ꖏꕎ. ꕪꔒꕽꕇꕰ ꖳꕇꕙꔖꔎꔀ ꕞ ꕺꖃ ꘊꔧ ꕪꘋꗣ. ISBN 978-0-520-24024-7 33. 33.0 33.1 ꖶꖃꕣꕌꗩ, ꕟꗃ 1973. ꕿꔳ ꕒꕌ ꕩꕌ ꔱꕩ ꗃꗡ ꗏ ꔳꘂ ꗷꔤ ꖷ. ꔔꘋ ꖸꕊ ꕺꖃ ꘊꔧ ꕪꘋꗣ. ISBN 978-0-87191-233-6 34. 34.0 34.1 34.2 ꖶꔓꕯꔵ, ꔻꔳꔲ 2007. ꕿꔳ ꕮꔧ ꗅꖺꔤꔒꔀ ꖸ ꔧ ꕿꔳ ꕮꔧ ꕪꕩꕌ ꖸ. ꔤ ꕘꕞ ꕮꔧ ꗓ ꔌꘋ ꕺꖃ ꗏ ꔳꘂꔒꔀ. Wile ISBN 0470165103 35. ꘉꔷꔻꘋ, ꗐꔫꘋ 2002. ꕿꔳ ꗚ ꗋꗄ ꘃ ꔌꘋ. ꗷꗡꘉ. ISBN 0822512718

ꖏ ꘈꗢꖸ ꖸ ꗃꕎ ꕺꖃ ꖜꖴ ꖷ ꖸ ꗏ [ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ | ꗏ ꕘꕞꘋ ꕮ ꖏꔀ ꖸꕊ ꗃꕯꕊ ꖸ ꕮ] • ꗞꘆꘋ, ꕢꔒ (2004), ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꖸ, ꗥꔤꕇꕮꔧ-ꔸꘋꖤꔓꔀ ꕺꖃ ꕢꕯ ꕈꕰ ꕪꘋꗣ, ISBN 1410910466 • ꔓꔚꔻꘋ, ꕉꔐꔒ (2006). ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꖸ, ꕪꔪꔻꖤꘋ ꕺꖃ ꘊꔧ ꕪꘋꗣ, ISBN 0736849416 • ꕪꖄꔷ, ꕟꗃ ꗡꗷ (2009), ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꖸꕊ ꕪꕌꕮꕊ: ꕢꘋ 365 ꔈꔷꗚꘋ ꔇꔀꔒ ꕉꖸꕊ ꗏ ꕘꕞꘋꗣ ꗏ, ꗘꘋ ꖽꔪꘋꔻ ꖳꕙꔖꔎ ꕺꖃ ꘊꔧ ꕪꘋꗣ, ISBN 978-0-8018-9140-3 • ꔻꔎꕽꔱ, ꔸꗩꕪ (2007), ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꕃꕞꔻꘂ, ꕮꕊꕣ ꕪꔍꘋꔵꔼ, ISBN 978-0761426929 • ꖦꔃꔷꕮꔧ, ꔃꔷꕩꘋ ꗡꖦꖿ (1999), ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꖸꕊ ꘊꘊ ꕃꔤꘂ: ꖦꖕꕰ ꖏ ꘀꗫ ꕃꔤ, ꔛꔀꔿꖳ ꕺꖃ ꘊꔧ ꕪꘋꗣ, ISBN 0801861152 • ꗦꔷꔻ, ꘃꘋꖙꖕ (2007). ꕉꘋꔱꔫꘂꘋꗣ ꖸꕊ ꔒꔟꕩꕌ ꗪ ꕉꖸꕊ ꖏ ꕚꕌꘂ ꕃꔤ. ꖄꔻꘋ ꕺꖃ ꕢ ꗞꗢ ꖸ, ISBN 978-0-226-89334-1

ꖏ ꗳ ꕪꔒ ꖸ ꔽꔤ ꕮ • ꕉꘋꔱꔫꘂꘋ ꖸ