Wp/tly/Zulfuqar Əhmədzodə

From Wikimedia Incubator
< Wp‎ | tlyWp > tly > Zulfuqar Əhmədzodə
Jump to navigation Jump to search
Zulfuqar Əhmədzodə

Bəçəmə səy bəlo bıən ofəyemoni sıftəku Xıdo bəmə baxş doə ləjənə neməton, bə behişti mandə təbiət, həzo dardon dəvo-dəmon bıə həvosot. Hejo çəmə səyku bə şıkırə mandən çe imperiyon siyo sığon. Hunon, sakon, yunan-roma istilovonon, ərəbon, monqolon, tataron, tırkon, uruson ... poymol bıəmon çandi-çand qılə zolımə fatehon aspon nanqıri jiyo, conkənış kardəmone. Votışone, səvet omeydə, şura hukumət hərəbaxt bəka əməni, bebəka bə xəşə ruj, zılım əbıni, zolım əbıni... Məvotbən həmməysə betər zolımebən ım səveti imperiyə... Dumotə səon, ko vində kəşon, xəşə bədənon, milləti ğıryəti bıkəşon, bə eli dardi bımandon, bınıpeyə xəlğon, bitovə etnoson rığ-rığ bin, qululəbıyon bin, bə Sibir dəromə bin. De plani, de şuuri vində bıə ım koon (qenosid) torsınişone millət, sındınişone çəy qıron, çəşnıvində qıy bə qivbe həmişəynə ğısmətış be. Hejo esətən dəvom kardeydə həmonə sindrom...

Zulfuqar Əhmədzodə 1937

Çiçbe çe Zulfuqar Əhmədzodə qıno?

-Tolışi milliyə-mədəniyə hərəkoti lider, jurnalist, publisist, tərcuməvon, istedodinə pedaqoq-miəllim, ictimoiyə-siyosiyə xodim, ıştə devri nominə şair!.. Dəvardə əsri 20-30-nə soronədə çand qılə yolə vəzifonədə ko kardə ım dahiyə şəxsiyət boçi bəpe de du-təlbisə ittihomon həbs bıbu, çəy şəxsiyəti həxədə qəp jəyən ğədəğən bıbu? “Çumçıko tolışbe çəy milliyət! Əv talantbe! Ozodə fikbıkə, sərbəst qəpəjənbe! Betars-besiforiş bınıvıştbe!.. XX əsri 30-nə soronədə bəçəmə milliyə hərəkoti, bəçəmə tolışə zıvoni, mədəniyəti-hınəsənəti bınovonon jəşone jığo qıləy doğ ki, hələ esətən “tolış”sıxani bə zıvon vardeədə kam mandeydə cinoyət hisob bubu!..” (8, s. 4) Xıdo bətı rəhmət bıkə, Zulfuqar dədə! Bini çanə yolə vəzifonədə ko karde, pulən, kəən, boğən hestbe...“Fəğət milləti dardi kəşe harçiyku bənav zınəy, şəv-ruj çe tolışon, Tolışə məholi ımrujnəni, peşnəni fikfamı karde, bə tolışon aid 50-sə vey kitobon nıvışte...” (8, s.4) Həzo-həzo vəzifədə koəkə şəxson, behisobə məmuron, bahandon, alimon... hestin ki, milliyətışon tolışe, keşkə iştıku ibrətışon peqətəbəy, bə tolışon- bə dədə yurdi Tolışstoni anə tı mehıbbətışon bıəbəy, çı mehibbəti sırrışon ıştıku umutəbəy:

Tolışi məhol, hay xosə vətən,
Iştı umriku ve soron şedən.
Ijən zındənin ve kəson tıni,
Iştı devləti, ıştı heste-ni.
Dılbo çimənon, ıştı vənəşon,
Kəməkiə roon, ə yolə vişon,
Ə xosə boğçon, məhbubə vılon,
Əyo handedən ha ruj bılbılon... /“Tolışi jimon” 12, s. 11/

Z. Əhmədzodə ıştə devri yolə sənətkobe. Nənon hələm zandənişone jığo zoə! Ni çəy ədəbiyə-bədiiyə fəoliyəti sə-bın! Əv həm nıvıştedəbe, həmən devləti koonədə səy kardedəbe, vəzifə bardedəbe, ictimoiyə koonədə fəoliyət nişo doydəbe... Çand qılə şerə kitobon, çanədə poemon, “Tolışə kinə” nomədə pyesi, bo məktəbi əğılon nıvıştə bıə dərsəvonon, elmiyə məqolon, publisistə əsəron mıəllifbe!.. De yolə məhorəti iyən ustoəti bədiiyə əsəron nıvıştedəbe həm Ozorboyconi tırkiyədə, həmən tolışiyədə. Tərcumə kardedəbe urusə, tırkə, dınyoə ədəbiyotiku bəştə inə zıvon curbəcurə şedevrə kitobon. “Artikə daston” poemə çəy ofəyevonəti çilinqə hisob karde bəbe!.. ( 13, s. 12-13) 500 sətro iborət bıə “Arktikə daston” poemə nıvıştə bıə 1934-nə sori fevralə-martə manqonədə. Həmonə əsər bə Çelyuskinəvonon həsr bıə şerə mısabiğədə loyiğ vində bıə bə 5 həzo rubl pul mıkofoti. Mısobiğədə mıəllifon de nunəkıleyə imzo şirkət kardeydəbin. Mısobiğə səkıştədə elon kardə be ki, “Qoqərçin” (Kafte) ləğəbinə şair ğalibe, xahiş kardeydəmon bo beşu bə rəyosət heyəti tribunə. Zulfuqar Əhmədzodə beşeydə bə nav. Salon əşteydə səpo, dastkə jəydən bo ğalibi. Çə devri məşhurə şairon: S. Rustəm, S. Vurğun, H. Cavid, M. Rahim, M. Muşfiq i. c. bınıvışton Dədə Zulfuqari təbrik kardeydən. S. Vurğun əy dəkırneydə bəştə sinə, voteydə: “Tınən biş yolə nominə şair!” (6) Çand sor bənav: “Tolışdə şair nibəbe, bıbuyən mahir nibəbe”- votə Mikayil Muşfiq etirof kardeydə ıştə səhvi, ğalibiku uzrış piyeydə. Z. Əhmədzodə zumandə ğələmi soybbe. Məhz çəy mıborəkə ğələmi məhsule həm bə Ozorboyconi tırki, həmən bə tolışi nıvıştəyon! Şair de həmişəbəyjiyə əsəron de besəbınə ilhami zuy təsvir iyən tərənnum kardeydə ıştə xəlği ozodə rufi, şan-şohrətinə rujon, azizə vətəni - Ozorboyconi bemıslə təbiiyə mənzəron,.. De sıxtı-dıli vəsf kardeydə Tolışə məholi qəncinə tarıxi, ımrujnə şonə-şərofətinə dutemoni-soxtemoni, noiliyəton, əməni dınyoədə məşhur bıkə zəminijiyə-zəminipeyə nadirə neməton...

Itonı bande, itonı dıyoy,
Vəyşt ki votedən, əv ənə iyoy!
Maştə çe dıyo pemedə həşi,
Dəvətdə bə vılon, bə doon bəşi.
Livonsə şığon viriski doydən,
Handedən kijon, qılon o bedən.
Viriski doydə çəmə bandı-ku,
Çimənon, vişon, ovə dinqə cu… (“Davardə rujon”, 13, s.5)

Iştə ədəbiyə fəoliyətədə bə səvet devləti, bə kommunist partiyə, bəçəy rəhbəron dəfə-dəfə tarif nıvıştəşbe, bənə sodiqə şəhrvandi, bənə patriotə şairi, bənə ən bovəynə-sodiqə məmuri bə səvet hukuməti xıdmət kardəşbe. Jığo yolə dıləxıvand oxoyədə bə çı ruj mande? De ən ibtidoiyə, besəviyyə, saxtə ittihomon əvışon qəte- vığandeşone bə Sibir. 18 sor bə represiyə ğıbonşə lankonıj Yusif Qəribov nıvışteydə: “Hakimi handışe tolışə zıvonədə çap bıə “Sıə tolış” rujnoməo bə V.I. Lenini həsr bıə şeriku i poə: - Lenin çəmə rəhbəre, Bə dınyo bərobəre... Oqarde bə Zulfuqari votışe: “Tı nıvıştə? “ Əyən votışe: “Bəli.” Hakimi xəbə səşe çəyku: “Mənəş çiçe?” Zulfuqari votışe: -Lenin bizə rəhbərdir, O, dünyaya bərabərdir! Hakimi de məxsusi ləfzi handışe “O” sıxan, qordınişe dim bə prokurori, votışe: - Məlum be, həbs bıənine. Demiyən Zulfuqar Əhmədzodə həbskarde hıkm doə be.” (I) Z. Əhmədzodəku bıə istedod ıştəni har sahədə, haco bə buruz ədəy: hətto həbsxonədən, diyəroə Sibirədən! Çəy həyo-hurmət, çəy nıvıştəyon, çəy şəxsiyət bə nom bıə. Çəmə umumədəbiyoti qəncinbıkə ən barizə nımunonin çəy Sibiro həm de nəzmi, həm de nəsri nıvıştə bıə- bə curbəcurə unvonon vığandə bıə nomon, şeron . Bə I.V. Stalini unvan bıə “Şairin andı”(Şairi ğəssəm), bə S. Vurğuni vığandə bıə “And” (Ğəssəm) nominə əsəron memuarə janri ən çokə ərməğonon hisob karde bəbe. Çı əsəron hestışone məxsusə vırə Zulfuqar Əhmədzodə əzəmətinə şəxsiyəti, çəy ictimoiyə-ədəbiyə fəoliyəti umute roədə... Z. Əhmədzodə Ozorboyconi tolışə ədəbiyoti, mədəniyəti, hınəsənəti sahədə besəbınə xıdməton bıə ədəbiyə simoye. Çəy ən çokə sıfəton qıləyni əvəznıbə tər-cuməvon beye.Çəy həm urusiku bə tolışi (A.P. Çexov, A.S.Puşkin, Demyan Bednıy, N. Nekrasov,L.Andreyev,A. Yakovleviku peqordıniyəyon...),həmən tırkiku bə tolışi (M.F. Axundzodə, M. Ə. Sabir,S.S. Axundov, Mir Cəlaliku peqordıniyəyon ) esətən şin-şini handə beydən.Dınyo ədəbiyoti korifeyon (Cek London, A. Hikaş, Daniyel Defo, Conatan Svift...) deçəy tərcumə,deçəy redaktə bə tolışi qəp jəşone de xosə bahandon. ( 2) Təbiəti ğaydəye: Siyo avə vey cəhd bəka çe Həşi vəy qəteyro, əmma vey tov varde əzıni çe Həşi vəşə ruşnə, sutə otəşi vədə, zılmoti bənə moy ləvə bəka, bə huzur bebəşe Həşi! Z. Əhmədzodən tolışi poeziyə Həşiye! Tolışə xəlği xunə yodədə, Ozorboyconi dıləğıppədə əbədi bəvəşe Zulfuqar! Bovə bıkən, Z. Əhmədzodə bitovə şəxsiyəti, çəy qəncinə ictimoiyə-siyosiyə, ədəbiyə-bədiiyə fəoliyəti həxədə hələm jığoşə tədğiğoton bəbarden, kinofilmon bəkəşen, bədiiyə əsəron bənıvışten... Fəğət çəmə dıli sə bətəve har səfə Dədə Zulfuqarı nomi kəşeədə. Vəş bəqəte-bəsute çəmə dıl, əncəx biyon əbıni, ğavərən şəhlə bəje, ruşnə bədo bə hıtə dılon. Məşəl bəbe bo tolışə xəlği, bəçəy heste-niy, ehtişominə tarıxi, dəbəvəte bəçəy bəsə poysə əştə ruji, mıstəğilə peşonə jimoni , ruşin bəka əy bənə çordə şəvə Ovşumi... De Dədə Zulfuqari pekardə ruşnə bəçəy didor şə Tofiğ Ilhom, Şəkər Aslan, Əhəd Muxtar, S. Cavanşir, Huccətulla... haliyədə deçəy ruşnə nıvışteydə Vəlişah, Məsudi Devran, Əli Nasir, Xanəli Tolış, Rza Musa, Mirtəği Xilqət, Nəriman Əğəzodə, Əsğəri Fikrət, Malik Şərif, Talıbi Şahan, Əhmədi Sohrab, Şahmirzə Tolışəxun, Dıləsut, Səftər, Əbdul Rza, Bəxtiyar Ruşin, Mehman Ğərəxanizoə, Cəmal Lələzoə, Zabil Mədoj i. c. tolışə şairon, dəvom kardeydən Dədə Zulfuqari koy. Im çe Dədə Zulfuqari zəhməti təntənəye!


Oko doə bıə ədəbiyot[edit | edit source]

  1. A.A.Bayrami. Tolışi poeziyə lestı//Tolışi sədo. 22.06.1993.
  2. B.Həsənov., M. Talışlı. Acı xatirələr//Leninçi. 01.10.1998.
  3. C.Rəhmanov. Illəri qovuşduran körpü//Tolışi sədo. № 17, 18.05.1993; № 20, 01.06.1993.
  4. Ə.Ağalarov, Ə. Əlişoğlu. Lənkəranlı hümmətçi//Azərbaycan gəncləri. 17.08.1989.
  5. Əhəd Muxtar. Tərcümə mənəvi borcdur//Tolışi sədo. 08.06.1993.
  6. H.Məmmədzadə. Yaddan çıxaranlar//Sovet Astarası. 27.04.1989.
  7. H.Məmmədzadə. Zülfüqar Əhmədzadə kimdir?//Tolış, № 15, 2002.
  8. H.Tanqəruj. Zülfüqar Əhmədzadə//Tolışi sədo. №8,9. 1993.
  9. Oruczadə Ilqar. Zülfüqar Əhmədzadə//Tolışi sədo. № 29, 2003.
  10. Tarix hər kəsə öz qiymətini verəcəkdir. Z. Əhmədzadənin qızı Məriyət xanımla müsahibə//Tolışi sədo. 29.06.1993.
  11. Tehran Əlişanoğlu. Z. Əhmədzadənin şeir poetikasına dair//Tolışi sədo. №24.06.07.1993; № 25. 13.07.1993.
  12. Z.Əhmədzadə. Poemon iyən şeron. M.: 1990.
  13. Z.Əhmədzadə. Şeron, tərcumon, məktubon. M.: 1992.
  14. Z.Əhmədzadə (Pensəj). Vıjniyəbə əsəron. Sankt-Peterburq. 2002.