Wp/tly/Tolyši zyvondə sifət

From Wikimedia Incubator
< Wp‎ | tlyWp > tly > Tolyši zyvondə sifət
Jump to navigation Jump to search

Tolyši zyvondə sifət əsosinə nytqə hissəj. Nišo dojdə ce čonəvə əloməti. Čəvob dojdə bə coknə? Čy čurə? Kom/kon? parson gyləjni.

Syfət nytqədə ismiku bənav omedə, cəjku bə šykrə bedə, bəj aid bedə. Syfət čumlədə vej vaxti təjin ijən xəbə bedə. Syfəti bedəše məno čuron: rang, fiziki əlomət, təm ijən lamisə, bitonə vindemon, dylətonə kejfijət. Syfəti bedəše soxtemonə čuron: sojəjnə, soxtəjnə ijən kaftəjnə syfəton. Syfəti bedəše mygojisə dərəčon: adijə, kaməkə, zijodəkə ...

SYFƏTİ MƏNO ČURON[edit]

Əvon čo bejdən bə 5 vyrə, nišo dojdən ismon ( čonəvon) žinə əloməton: ( Səkyrt: Misolon doə bedən bə tolyši, bə urusi, bə tyrki :)

Rang: Coknə? sipi, kavu, havz... Какой? белый, синий, зеленый... Nečə? aq, göj/mavi , jašyl...

fiziki əlomət: Coko? barz, rost, cəp, kanə, ož... Какой? высокий, правый, левый, старый, открытый… Nə čür? hündür, saq, sol, köhnə, acyg...

təm ijən lamisə Cy čürə? šin, tel, su, kyl, sardyn, tаt... Какой? сладкий, горький, соленый, тупой, холодный, теплый… Nə čür? širin, ačy, duzlu, küt, sojug, isti...

bitonə vindemon Kom // kon? syrafsun, dyroz, kyrt... Который? полный, длинный, короткий... Hansy? kök, uzun, gysa...

dylətonə kejfijət: Kon? zyrək, aqylmand, čomərd... Который? ловкий, умный, смелый… Hansy? zirək, aqylly, čəsur...

SOXTƏJNƏ SYFƏTON[edit]

Tolyšiədə syfət soxtə bedə de 2 roj: de prefikson ( navsyxanon) vasitə; de šikilədon (suffikson) koməgi;

SİFƏTSOXTƏ PREFİKSON (NAVSYXANON)[edit]

Be- Ko- beko; bəfo- bebəfo; xəbə- bexəbə; səjvon- besəjvon Безработный; неверный; неосведомленный; бесхозный; Yšsiz; vəfasyz; xəbərsiz; sahibsiz;

Bə- ži- bəjži; Живой; Čanly;

Ənə- hytej- ənəhyt; hardej-ənəhard; zynej- ənəzyn; бессонный; голодный ; несведущей; juxusuz; ač; čahil, biliksiz;

Ələ- təši- ələtəš; жаждущий ; susuz

no- xəš-noxəš; merd- nomerd; čins- nočins; больной; предатель; безродный; xəstə; nakiši, satgyn; načins, əsilsiz;


Hyr- hovuž-hyrhovuž; очень просторный; gepgeniš;

SYFƏTSOXTƏ ŠİKİLƏDON ( SUFFYKSON)[edit]

-in/ nin; -yn Gard- gardin; rang-rangin; rec-recin; sard-sardyn; Пыльный ; цветной; красивый ; прохладный; Tozlu; rəngli; gözəl; sərin;

-o Tars- tarso; трус; gorxag;

-on Erž- eržon; дешевой; učuz;

-onə Vəjə- vəjonə; žen- ženonə; kinə- kinonə; Кое-что для свадьба; дамский, дамский; Toja məxsus; gadyna xas ; gyza xas;

-xo Qarz- qarzxo; должник; borčlu;


-mand Aqyl-aqylmand; Bəfo- bəfomand; Hynə- hynəmand Разумный; Верный; Смелый; Aqylly ;Vəfaly; Hünərli;

-nok Qəzəbnok; гневный; gəzəbli;

-nə Pešo- pešonə; maštə- maštənə; syftə- syftənə; Следующий; Утренний ; Начальный; Sonraky; Səhərki; Ylkin;

-jn iddo-iddojn; nyqə- nyqəjn; ozo-ozojn; Чванный; Серебристый; Больной; Yddialy; Gümüšü; Azarly;

-kor gyno- gynokor; tamə- taməkor; Грешный; Корыстный; Günahkar; Tamahkar;

-žəli

tam- tamžəli; Молчаливый; Lal-dinməz;

-xor / -hor cəm-cəmxor; Способный; Bačarygly;

-gir fənd- fəndgir; Увертливый ; Diribaš, zirək;

-vonə mang-mangəvonə; Месячный; Ajlyg;

-ək dast-dastək; вспомогательный; Jardymcy;

-li təj-təjli; пустой; Boš

-hu kə- kəhu; myšt- myštəhu; беглый; кулачный; Gacag; Jumruqa öjrəšən;

-tok zəhlə- zəhlətok; надоведливый; Zəhlətökən;

-kok šək-šəkkok; подозрительный; Šübhəli;

-cəm tars- tarsəcəm; dust- dustəcəm; боязливый; дружественный; Gorxačag; Dostjana;

KAFTƏJNƏ ( myrəkkəbə) SYFƏTON[edit]

Ymon bə əməl omedən de 2-3 syxani ičonəku :

1) šin-šinə (hanon)- сладкие (сны)-širin-širin(juxular) dyroz-dyrozə(šəvon)- долгие (ночи)- uzun-uzun ( gečələr) dastə-dastə (odəmon) –колоннами стоящие (люди)-dəstə-dəstə (adamlar) sof-oškо--очевидный-acyg-aškar (fikir) də-dukinə- ухабистый-eniš-joxušlu( daq) xol-xycəjnə-ветвистый- gol-budagly(aqač) kanə-kulə -- čтарый-köhnə-möhnə( paltar) šat-šurə—извилистый-əjri-üjrü (jollar)

2) dyrozəmujinə- длинноволосый-uzunsacly (gyz) sipijəpašməjnə-белошерстный-aqjunlu (döšək) sijobəvə-чернобровый-garagašly (oqlan) kavujəcəšə-синеглазый –göjgözlü (ilan) teləzəfəjnə-злоязычный-(ačydil (gəlin) gylməjnəsə-кучерявый-burugsacly (bəj) sijocəšbəvə-чернобровый-черноглазый-garagözlü-garagašly (kəniz)

3) žengəvə (merd)-во всем потакающий жене мужчина- arvadaqyz (kiši) syqdylə- бессердечный-dašürəkli (düšmən) xejzondorə- семейственный- ailəčanly( ər) dastožə-щедрый-əliacyg ( aqa) moədəi- от одного отца- anadanbir ( gardašlar) pyədəčo- от разных отцов-atadanbir (gyzlar) arzunybə-нежелательный-arzuolunmaz ( gonaglar) aqylnomə- невообразимый-aqylagəlməz (išlər)

4) penčmərtəbəjnə(kə)-пятиэтажный ( дом)- bešmərtəbəli ( ev) šəšgušəjnə (qəb) - шестиконечной (гроб) –altygüšəli (gəbr) cocəšməjnə (bina)--четырехкомнатный ( здания)-dördgözlü (mənzil) šəšsininə (hyrdən)- шестилетний - (ребенок)- altyjašly (ušag)

5) žirujə (dijon)-ниже реки (села)- cajašaqy (kəndlər) žizəminə (tənxo)- подземное (добро)-jeralty(sərvətlər) idəvə (patpeš)-предпраздничные( приготовления)- bajramgabaqy (tədarüklər) pozəvə (vavaz)-предосенний (ветер)- pajyzgabaqy (külək) əqəjonə (hərəkət)-аристократический( поступок)- aqajana ( hərəkət) pešdəmoxə (sədo)- задненебных (звук)-damagarxasy (səs)

SYFƏTİ MYGOJİSƏ DƏRƏČON[edit]

Tolyšijədə syfəti hestyše 3 gylə mygojisə dərəčə:

adi dərəčə. Məsələn: sy- красный- gyrmyzy; o (ž)-открытый- acyg; geš-широкой- geniš; nu-новый- təzə; su-соленый- duzlu; pi-взрослый-goča; hiz-кривой-əjri; sipi-белый- aq; hovuž- просторный- enli; abi- голубой-mavi; sijo-черный-gara; nyqyl-глубокий- dərin;

kaməkə dərəčə… zijodəkə dərəčə…

Syfəti mygojisə dərəčon soxtə bejdən de žinə vasiton:

de morfoložiə vasiton (de žinə prefikson ijən šikilədon koməgi):

-əvun rang- rangəvun; Бледный ; Solqun;

-ləvun Zard- zardələvun; Sijo-sijoləvun; Желтоватый; Смуглый; Sarymtyl, ašyg-sary; garašyn

-lošə Mardə- mardəlošə; Sipi – sipilošə; Вялый; беловатый; Ölüvaj; Aqymtyl, aqymsov, aqymtrag, aq təhər;

-zuk Zard- zardyzuk; совсем желтый; Sapsary;

-ket Kavu- kavuket; совсем синий; gömgöj;

top- Tožə- toptožə; совсем новый ; təptəzə;

təm- Təj- təmtəj; совсем пустой; Bomboš; dym- Dymdyžd; совсем крупный ; ipiri;


B) de sintaktikə vasiton (de syxanon ičobə koməgi) :

ən Recin- ən recin; Cok- ən cok; Самый красивый; Самый хорощий; ən gözəl; ən jaxšy;

hənijən Barz- hənijən barz; Recin- hənijən recin; Еще высокий; Еще красивый; oldugča hündür; oldugča gözəl;

lap Cok- lap cok; Самый лучший; cox jaxšy;

tynd Kavu- tynd kavu; Темно-синий; tünd göj;

zil Tojki- zil tojki; Полная тьма; tam garanlyg;

egətə Sy- egətə sy; Темно-красный; Gypgyrmyzy;

vej Cok- vej cok; dyžd- vej dyžd; Очень хороший ; oчень крупный; cox jaxšy ; cox böjük;

sə Recin- həmməjsə recin; Самый красивый; hamydan gözəl;

barz Barz- barzijsə barz Выше высокого; hündürdən hündür

kyrt Kərtyjsə kyrt; Короче корочего; gysadan gysa;

İstinadon[edit]

http://www.talish.org/news/tolisi_zivond_sif_t/2011-11-30-762