Wp/tly/Tolışi zıvonədə sifət

From Wikimedia Incubator
< Wp‎ | tlyWp > tly > Tolışi zıvonədə sifət
Jump to navigation Jump to search

Tolışi zıvonədə sifət zıvondə sifət əsosinə nıtqə hissəy. Nişo doydə çe conəvə əloməti. Cəvob doydə bə çoknə? Cı curə? Kom/kon? parson qıləyni.

Sıfət nıtqədə ismiku bənav omedə, çəyku bə şıkrə bedə, bəy aid bedə. Sıfət cumlədə vey vaxti təyin iyən xəbə bedə. Sıfəti bedəşe məno curon: ranq, fiziki əlomət, təm iyən lamisə, bitonə vindemon, dılətonə keyfiyət. Sıfəti bedəşe soxtemonə curon: soyəynə, soxtəynə iyən kaftəynə sıfəton. Sıfəti bedəşe mıqoyisə dərəcon: adiyə, kaməkə, ziyodəkə ...

SIFƏTİ MƏNO CURON[edit | edit source]

Əvon co beydən bə 5 vırə, nişo doydən ismon ( conəvon) jinə əloməton: ( Səkırt: Misolon doə bedən bə tolışi, bə urusi, bə tırki )

Ranq: Çoknə? sipi, kavu, havz... Какой? белый, синий, зеленый... Necə? aq, qöy/mavi , yaşıl...

fiziki əlomət: Çoko? barz, rost, çəp, kanə, oj... Какой? высокий, правый, левый, старый, открытый… Nə cür? hündür, saq, sol, köhnə, açıq...

təm iyən lamisə Çı cürə? şin, tel, su, kıl, sardın, tаt... Какой? сладкий, горький, соленый, тупой, холодный, теплый… Nə cür? şirin, acı, duzlu, küt, soyuq, isti...

bitonə vindemon Kom // kon? sırafsun, dıroz, kırt... Который? полный, длинный, короткий... Hansı? kök, uzun, qısa...

dılətonə keyfiyət: Kon? zırək, aqılmand, comərd... Который? ловкий, умный, смелый… Hansı? zirək, aqıllı, cəsur...

SOXTƏYNƏ SIFƏTON[edit | edit source]

Tolışiədə sıfət soxtə bedə de 2 roy: de prefikson ( navsıxanon) vasitə; de şikilədon (suffikson) koməqi;

SİFƏTSOXTƏ PREFİKSON (NAVSIXANON)[edit | edit source]

Be- Ko- beko; bəfo- bebəfo; xəbə- bexəbə; səyvon- besəyvon Безработный; неверный; неосведомленный; бесхозный; Işsiz; vəfasız; xəbərsiz; sahibsiz;

Bə- ji- bəyji; Живой; Canlı;

Ənə- hıtey- ənəhıt; hardey-ənəhard; zıney- ənəzın; бессонный; голодный ; несведущей; yuxusuz; ac; cahil, biliksiz;

Ələ- təşi- ələtəş; жаждущий ; susuz

no- xəş-noxəş; merd- nomerd; cins- nocins; больной; предатель; безродный; xəstə; nakişi, satqın; nacins, əsilsiz;


Hır- hovuj-hırhovuj; очень просторный; qepqeniş;

SIFƏTSOXTƏ ŞİKİLƏDON ( SUFFIKSON)[edit | edit source]

-in/ nin; -ın Qard- qardin; ranq-ranqin; reç-reçin; sard-sardın; Пыльный ; цветной; красивый ; прохладный; Tozlu; rənqli; qözəl; sərin;

-o Tars- tarso; трус; qorxaq;

-on Erj- erjon; дешевой; ucuz;

-onə Vəyə- vəyonə; jen- jenonə; kinə- kinonə; Кое-что для свадьба; дамский, дамский; Toya məxsus; qadına xas ; qıza xas;

-xo Qarz- qarzxo; должник; borclu;


-mand Aqıl-aqılmand; Bəfo- bəfomand; Hınə- hınəmand Разумный; Верный; Смелый; Aqıllı ;Vəfalı; Hünərli;

-nok Qəzəbnok; гневный; qəzəbli;

-nə Peşo- peşonə; maştə- maştənə; sıftə- sıftənə; Следующий; Утренний ; Начальный; Sonrakı; Səhərki; Ilkin;

-yn iddo-iddoyn; nıqə- nıqəyn; ozo-ozoyn; Чванный; Серебристый; Больной; Iddialı; Qümüşü; Azarlı;

-kor qıno- qınokor; tamə- taməkor; Грешный; Корыстный; Qünahkar; Tamahkar;

-jəli

tam- tamjəli; Молчаливый; Lal-dinməz;

-xor / -hor çəm-çəmxor; Способный; Bacarıqlı;

-qir fənd- fəndqir; Увертливый ; Diribaş, zirək;

-vonə manq-manqəvonə; Месячный; Aylıq;

-ək dast-dastək; вспомогательный; Yardımçı;

-li təy-təyli; пустой; Boş

-hu kə- kəhu; mışt- mıştəhu; беглый; кулачный; Qaçaq; Yumruqa öyrəşən;

-tok zəhlə- zəhlətok; надоведливый; Zəhlətökən;

-kok şək-şəkkok; подозрительный; Şübhəli;

-çəm tars- tarsəçəm; dust- dustəçəm; боязливый; дружественный; Qorxacaq; Dostyana;

KAFTƏYNƏ ( mırəkkəbə) SIFƏTON[edit | edit source]

Imon bə əməl omedən de 2-3 sıxani iconəku :

1) şin-şinə (hanon)- сладкие (сны)-şirin-şirin(yuxular) dıroz-dırozə(şəvon)- долгие (ночи)- uzun-uzun ( qecələr) dastə-dastə (odəmon) –колоннами стоящие (люди)-dəstə-dəstə (adamlar) sof-oşkо--очевидный-açıq-aşkar (fikir) də-dukinə- ухабистый-eniş-yoxuşlu( daq) xol-xıçəynə-ветвистый- qol-budaqlı(aqac) kanə-kulə -- cтарый-köhnə-möhnə( paltar) şat-şurə—извилистый-əyri-üyrü (yollar)

2) dırozəmuyinə- длинноволосый-uzunsaçlı (qız) sipiyəpaşməynə-белошерстный-aqyunlu (döşək) siyobəvə-чернобровый-qaraqaşlı (oqlan) kavuyəçəşə-синеглазый –qöyqözlü (ilan) teləzəfəynə-злоязычный-(acıdil (qəlin) qılməynəsə-кучерявый-buruqsaçlı (bəy) siyoçəşbəvə-чернобровый-черноглазый-qaraqözlü-qaraqaşlı (kəniz)

3) jenqəvə (merd)-во всем потакающий жене мужчина- arvadaqız (kişi) sıqdılə- бессердечный-daşürəkli (düşmən) xeyzondorə- семейственный- ailəcanlı( ər) dastojə-щедрый-əliaçıq ( aqa) moədəi- от одного отца- anadanbir ( qardaşlar) pıədəco- от разных отцов-atadanbir (qızlar) arzunıbə-нежелательный-arzuolunmaz ( qonaqlar) aqılnomə- невообразимый-aqılaqəlməz (işlər)

4) pencmərtəbəynə(kə)-пятиэтажный ( дом)- beşmərtəbəli ( ev) şəşquşəynə (qəb) - шестиконечной (гроб) –altıqüşəli (qəbr) çoçəşməynə (bina)--четырехкомнатный ( здания)-dördqözlü (mənzil) şəşsininə (hırdən)- шестилетний - (ребенок)- altıyaşlı (uşaq)

5) jiruyə (diyon)-ниже реки (села)- çayaşaqı (kəndlər) jizəminə (tənxo)- подземное (добро)-yeraltı(sərvətlər) idəvə (patpeş)-предпраздничные( приготовления)- bayramqabaqı (tədarüklər) pozəvə (vavaz)-предосенний (ветер)- payızqabaqı (külək) əqəyonə (hərəkət)-аристократический( поступок)- aqayana ( hərəkət) peşdəmoxə (sədo)- задненебных (звук)-damaqarxası (səs)

SIFƏTİ MIQOYİSƏ DƏRƏCON[edit | edit source]

Tolışiyədə sıfəti hestışe 3 qılə mıqoyisə dərəcə:

adi dərəcə. Məsələn: sı- красный- qırmızı; o (j)-открытый- açıq; qeş-широкой- qeniş; nu-новый- təzə; su-соленый- duzlu; pi-взрослый-qoca; hiz-кривой-əyri; sipi-белый- aq; hovuj- просторный- enli; abi- голубой-mavi; siyo-черный-qara; nıqıl-глубокий- dərin;

kaməkə dərəcə… ziyodəkə dərəcə…

Sıfəti mıqoyisə dərəcon soxtə beydən de jinə vasiton:

de morfolojiə vasiton (de jinə prefikson iyən şikilədon koməqi):

-əvun ranq- ranqəvun; Бледный ; Solqun;

-ləvun Zard- zardələvun; Siyo-siyoləvun; Желтоватый; Смуглый; Sarımtıl, aşıq-sarı; qaraşın

-loşə Mardə- mardəloşə; Sipi – sipiloşə; Вялый; беловатый; Ölüvay; Aqımtıl, aqımsov, aqımtraq, aq təhər;

-zuk Zard- zardızuk; совсем желтый; Sapsarı;

-ket Kavu- kavuket; совсем синий; qömqöy;

top- Tojə- toptojə; совсем новый ; təptəzə;

təm- Təy- təmtəy; совсем пустой; Bomboş; dım- Dımdıjd; совсем крупный ; ipiri;


B) de sintaktikə vasiton (de sıxanon icobə koməqi) :

ən Reçin- ən reçin; Çok- ən çok; Самый красивый; Самый хорощий; ən qözəl; ən yaxşı;

həniyən Barz- həniyən barz; Reçin- həniyən reçin; Еще высокий; Еще красивый; olduqca hündür; olduqca qözəl;

lap Çok- lap çok; Самый лучший; çox yaxşı;

tınd Kavu- tınd kavu; Темно-синий; tünd qöy;

zil Toyki- zil toyki; Полная тьма; tam qaranlıq;

eqətə Sı- eqətə sı; Темно-красный; Qıpqırmızı;

vey Çok- vey çok; dıjd- vey dıjd; Очень хороший ; oчень крупный; çox yaxşı ; çox böyük;

sə Reçin- həmməysə reçin; Самый красивый; hamıdan qözəl;

barz Barz- barziysə barz Выше высокого; hündürdən hündür

kırt Kərtıysə kırt; Короче корочего; qısadan qısa;