Wp/tly/Tolışi zıvonədə əvəzəkə

From Wikimedia Incubator
< Wp‎ | tlyWp > tly > Tolışi zıvonədə əvəzəkə

Tolışi zıvonədə əvəzəkon hestışone əsasən 6 məno cur: şəxs, işarə, sıvol, təyin, oqardemon, mıəyənnıbə, həşə ... i. c. əvəzəkon


Şəxsə əvəzəkon 12 qılən[edit | edit source]

Potədə: (bə tolışi- bə urusi- bə tırki))

I şəxsədə (qəpbıjən) az, my- я - mən II şəxsədə (quşbıdə) ty- tı - sən III şəxsədə (qəpjənin) əv- on, ono, ona - o

ə- tot - o ı, ım, ın - эto - bu

Cəmədə: (bə tolışi- bə urusi- bə tırki)

I ş. (qəpbıjənon) əmə- mı- biz II ş. (quşbıdəon) šymə- vı- siz III ş. (qəpjəninon) əvon- oni- onlar

Imon- эti- bunlar

Şəxsə əvəzəkon vasitəynə holonədə (ğərəzi nominə (adlıq) holi) əmandə holonədə jıqo təsrif bedən:

Potədə: (bə tolışi- bə urusi- bə tırki)

Iş (qəpbıjən) : Mı, mıni (Tı mı vindedəş /Tı mıni vindedəş)- я, menя -məni IIş (quşbıdə): Tı, tıni (Az tı vindedəm/ Az tıni vindedəm)- tebя - səni IIIş(qəpjənin): əy// əviım (Az əy /əvi (ımi) vindedəm)- eqo, эtoqo- onu


Cəmədə: (bə tolışi- bə urusi- bə tırki)

I ş. (qəpbıjənon) əməni - nas- bizi II ş. (quşbıdəon) şıməni - vas - sizi III ş. (qəpjəninon) əvoni - ix - onları

Imoni - эtix- bunları

Şəxsə əvəzəkon holinbedən:

Potədə: (bə tolışi- bə urusi- bə tırki)

1. İmenitelьnıй // Nominə hol // adlıq: az, tı, əv -- я, tı, on // ona- mən, sən, o; 2. Roditelьnıй// Səyvonəti hol // yiyəlik: çımı, ıştı, çəy - moй, tvoй, eqo // ee-- mənim, sənin, onun; 3. Datelьnıй // Səmtə hol // yönlük; bəmı, bətı, bəy— mne, tebe, emu//eй -- mənə, sənə, ona; 4. Vinitelьnıй// Təsirinə hol // təsirlik: mıni, tıni, əy—menя, tebя, eqo// ee --məni, səni, onu; 5. Tvoritelьnıй// Vırəynə hol// yerlik:

a) bəmıku, bətıku, bəyku—u menя, u tebя, u neqo// ee—məndə, səndə, onda; b) bəmınədə, bətınədə, bəvədə-- u menя, u tebя, u neqo// nee—məndə, səndə, onda;

6. Predlojnıй// Beşemonə hol// çıxışlıq:

a) -Çımıno, ıştıno,çəvo; məndən, səndən, ondan; iz menя,iz tebя, ot eqo// nee; b) -Çımısə, ıştısə,çəysə; menя, tebя , iz neqo/ nee; məndən, səndən, ondan; c) -çımıku, ıştıku, çəyku; ot// s menя; ot// s tebя; iz neqo// nee; məndən, səndən, ondan;


Cəmədə: (bə tolışi- bə urusi- bə tırki)

1.İmenitelьnıй // Nominə hol // adlıq: əmə, şımə, əvon; mı, vı, oni; biz, siz, onlar 2.Roditelьnıй // Səyvonəti hol// yiyəlik: çəmə, şımə, çəvon; naş, vaş, ix: bizim, sizin, onlar; 3. Datelьnıй // Səmtə hol // yönlük: bəmə, bəşmə, bəvon; nam, vam, im; bizə, sizə, onlar; 4.Vinitelьnıй// Təsirinə hol // təsirlik: əməni, şıməni, əvoni; nas,vas, ix; bizi, sizi, onları; 5. Tvoritelьnıй // Vırəynə hol // yerlik:

a) bəməku, şıməku, bəvonku; u nas, u vas, u nix; bizdə, sizdə, onlarda; b) bəmənədə, bəşmənədə, bəvonədə; nas, u vas, u nix; bizdə, sizdə, onlarda;

6.Predlojnıй // Beşemonə hol // çıxışlıq:

a) çəməno, şıməno, çəvono; iz nas, iz vas, iz nix; bizdən, sizdən, onlardan; b) çəməsə, şıməsə, çıvonsə; nas, vas, nix; bizdən, sizdən, onlardan; c) çəməku, şıməku, çəvonku; ot// s nas//ot vas ot //s nix; bizdən, sizdən, onlardan;

İşarə əvəzəkonən 14 qılən[edit | edit source]

(bə tolışi- bə urusi- bə tırki) ı//ım//ın- эto, эtot- bu bı- эto, v эto, v эtom- bu çı - эto- bu jıqo- takoй- belə jıləvon- takoй- belə ə - to- o bə- v to- o çə- toqo- o jəqo- takoй- elə həmon(ə)- tot je , on- həmin ənə- skolьko- bir belə jələvon- takoй- elə


İşarə əvəzəkon ismin bıə bəpeştə holin bedən:

Potədə: (bə tolışi bə urusi- bə tırki)

1.İmenitelьnıй // Nominə hol// adlıq:

Im- эto- bu; ə - tot- o; jıqo // jəqo – takoй – belə// elə; jıləvon // jələvon- takoй- belə// elə;

2. Roditelьnıй // Səyvonəti hol// yiyəlik: Çımi – эtoqo –bunun;

Çə - toqo-onun; Çe- takoqo- belə(si)nin// elə(si)nin; jıqo// jəqo-takoqo-belə(si)nin// elə(si)nin; Jıləvoni // jələvoni- takoqo- belə(si)nin//elə(si)nin;

3. Datelьnıй // Səmt // yönlük:

Bımi - эtomu- buna; Bəy- tomu- ona; Bə jıqo // jəqo- takomu -beləsinə//eləsinə; Bə jıləvoni// jələvoni- takomu- beləsinə// eləsinə;

4. Vinitelьnıй // Təsirinə hol // təsirlik:

Imi -эtoqo –bunu; əy- toqo –onu; jıqo/jəqo(şə) – takoqo- belə// elə; jıləvoni// jələvoni -takoqo -belə(si)ni// elə(si)ni

5. Tvoritelьnıй // Vırəynə hol // yerlik:

Bımədə -u эtoqo –bunda; Bəvədə -u toqo- onda; Bımiku- u эtoqo- bunda; Bəyku- u toqo –onda; Jıqoədə//jəqoədə -u takoqo- belədə // elədə; Jıləvonədə//jələvonədə -u takoqo- belə(sin)də // elə(sin)də;

6. Predlojnıй // Beşemonə hol // çıxışlıq:

Çımiku- s// ot эtoqo- bundan; Çəyku -s// ot toqo- ondan; Çımio- iz эtoqo- bundan; Çəvo -iz toqo- ondan; Çımisə -эtoqo- bundan; Çəysə- toqo- ondan; Jıləvono//jələvono- takoqo- belə(sin)dən//elə(sin)dən; Jıləvoniku//jələvoniku -takoqo -belə(sin)dən//elə(sin)dən; Jıləvonisə//jələvonisə- takoqo -belə(sin)dən//elə(sin)dən;

Cəmədə: bə tolışi- bə urusi- bə tırki)

1. İmenitelьnıй // Nominə hol// adlıq:

Imon- эti -bunlar əvon -te -onlar jıqoon// jəqoon- - takie -belələri//elələri jıləvonon //jələvonon- takie -belələri//elələri

2. Roditelьnıй // Səyvonəti hol// yiyəlik:

Çıvon- эtix –bunların; Çəvon –tex- onların; Çe jıqoon// çe jəqoon –takix- belələr(in)in//elələr(in)in; jıləvononi//jələvononi – takix- belələr(in)in//elələr(in)in;

3. Datelьnıй // Səmt // yönlük:

Bımon- эtim- bunlara; Bəvon- tem –onlara; Bə jıqoon//bə jəqoon - takomu -belələr(in)ə// elələr(in)ə; Bə jıləvononi//bə jələvononi – takomu- belələr(in)ə// elələr(in)ə;

4. Vinitelьnıй // Təsirinə hol // təsirlik:

Imoni- эtix- bunları; əvoni- tex- onları; jıqoon// jəqoon- takix- belələr(in)i// elələr(in)i; jıləvononi// jələvononi –takie- belələrini // elələrini;

5. Tvoritelьnıй // Vırəynə hol // yerlik:

Bımonədə- v эtix –bunlarda; Bəvonədə- u tex- onlarda; Bımonku- u эtix –bunlarda; Bəvonku -u tex- onlarda; Jıqoonədə// jəqoonədə -u takix- belələr(in)də //elələr(in)də; Jıləvononədə// jələvononədə -u takix- belələr(in)də// elələr(in)də;

6. Predlojnıй // Beşemonə hol // çıxışlıq:

Çımonku- s/ /ot эtix- bunlardan; Çıvonku - ot tex- onlardan; Jıqoonku// jəqoonku -ot takix- belələr(in)dən// elələr(in)dən; Çımono- iz эtix – bunlardan; Çəvono- iz tex – onlardan; Jıqoono// jəqoono- takix - belələr(in)dən// elələr(in)dən; Çımonsə - эtix – bunlardan; Çəvonsə- tex – onlardan; Jıqoonsə// jəqoonsə- эtix, tex; belələr(in)dən// elələr(in)dən; Jıləvononku// jələvononku- takix; belələr(in)dən// elələr(in)dən


Təyinə əvəzəkon əsasən 6 qılən[edit | edit source]

Tolışiədə Urusiədə Tırkiədə

Iştə/ deştə/bəştə/…ıştən- svoй,svoя,svoe/… sam -öz/... mən özüm Həmə- vse bütün Ha//har- kajdıй- hər har qılə- kajdıй- hər bir Fılon- takoй/takoй-to - filan kali – nekotorıe- bəzi, bəziləri

Oqardemonə əvəzəkə: ıştən(özüm-sam)[edit | edit source]

Iştən(özüm-sam), ıştəni (özümün... sebя) de mənsubiyət şikilədon ğəbul bıkə şəxsə əvəzəkon iconə holin bedə:

Potədə: Holon - şəxson – bə tolışi – bə urusi – bə tırki

1.İmenitelьnıй// Nominə hol// adlıq:

I ş -az ıştən- Я sam - (Mən) özüm II ş-tı ıştən- Tı sam - (Sən) özün III ş-əv ıştən- Ot sam/ ona sama…- (O ) özü

2.Roditelьnıй// Səyvonəti hol// yiyəlik:

I ş -Çımı ıştəni - Menя samoqo- (Mənim) özümün II ş -Iştı ıştəni - Tebя samoqo- (Sənin) özünün III ş-Çəy ıştəni - Eqo samoqo -(Onun) özünün

3. Datelьnıй// Səmt // yönlük:

I ş -Bəçımı ıştəni - Mne samomu- (mənim) özümə II ş -Bəştı ıştəni -Tebe samomu - (sənin) özünə III ş- Bəçəy ıştəni - Emu samomu - (onun) özünə

4. Vinitelьnıй // Təsirinə hol // təsirlik:

I ş -Mıni ıştəni - Menя samomu - (mənim) özümü II ş -Iştı ıştəni - Tebя samomu - (sənin) özünü III ş -çəy ıştəni -Eqo samomu - (onun) özünü

5. Tvoritelьnıй //Vırəynə hol // yerlik:

I ş -Çımı ıştənədə - U menя samomu - (mənim) özümdə II ş -Iştı ıştənədə - U tebя samomu - (sənin) özündə III ş -Çəy ıştənədə - U neqo samomu - (onun) özündə

6. Predlojnıй// Beşemonə hol // çıxışlıq:

a) I ş -Çımı ıştəniku- - S menя samomu- ( mənim) özümdən II ş- ıştı ıştəniku - S tebя samomu - (sənin) özündən III ş- çəy ıştəniku - S neqo samomu - (onun) özündən

v) I ş - çımı ıştəno - İz menя samoqo - ( mənim) özümdən II ş - Iştı ıştəno - İz tebя samoqo - (sənin) özündən III ş- Çəy ıştəno - İz neqo samoqo - (onun) özündən

s) I ş- çımı ıştənisə - Menя samoqo - ( mənim) özümdən II ş- ıştı ıştənisə - Tebя samoqo - (sənin) özündən III ş- Çəy ıştənisə - Eqo samoqo - (onun) özündən

Cəmədə: Holon - şəxson – bə tolışi – bə urusi – bə tırki

1. İmenitelьnıй // Nominə hol// adlıq:

I ş -əmə ıştən- Mı sami - (biz) özümüz II ş- şımə ıştən - Vı sami - (siz) özünüz III ş- əvon ıştən - Oni sami - (onlar) özləri

2. Roditelьnıй // Səyvonəti hol// yiyəlik:

I ş - Çəmə ıştəni - Nas samix - (bizim) özümüzün II ş -Şəmə ıştəni - Vam samim - (sizin) özünüzün III ş- Çəvon ıştəni - İx samix - (onların) özlərinin

3. Datelьnıй // Səmt // yönlük:

I ş- Bəçəmə ıştəni - Nam samim - (bizim) özümüzə II ş - Bəşmə ıştəni - Vam samim - (sizin) özünüzə III ş - Bəçəvon ıştəni - İm samim - (onların) özlərinə

4. Vinitelьnıй // Təsirinə hol // təsirlik:

I ş - Çəmə ıştəni - Nas samix - (bizim) özümüzü II ş - Şımə ıştəni - Vam samix - (sizin) özünüzü III ş - Çəvon ıştəni - İx samix - (onların) özlərini

5. Tvoritelьnıй// Vırəynə hol // yerlik:

I ş - Çəmə ıştənədə - U nas samix - (bizim) özümüzdə; II ş - Şımə ıştənədə - U vas samix - (sizin) özünüzdə; III ş - Çəvon ıştənədə - U nix samix - (onların) özlərində;

6. Predlojnıй// Beşemonə hol // çıxışlıq:

a) I ş - Çəmə ıştəniku - S nas samix - (bizim) özümüzdən; II ş - Şımə ıştəniku - S vas samix - (sizin) özünüzdən; III ş - Çəvon ıştəni - S nix samix - (onların) özlərindən;

b) I ş - Çəmə ıştənisə - Nas samix- (bizim) özümüzdən; II ş - Şımə ıştənisə - Vas samix- (sizin) özünüzdən; III ş - Çəvon ıştənisə - İx samix - (onların) özlərindən;

c) I ş - Çəmə ıştəno - İz nas samix - (bizim) özümüzdən; II ş - Şımə ıştəno - İz vas samix - (sizin) özünüzdən; III ş - Çəvon ıştəno - İz nix samix- (onların) özlərindən;


"Iştən” fəal şirkət kardedə sıxansoxteədə:

-ıştən-ıştəni ) ( öz-özünü) ( sama sebя); ıştən-bəştə (öz-özünə) (sam po sebя); ıştənki (özününkü, doğma) (iz svoix); ıştənbəsə(öz-özlüyündə) (samoliçno)

Sıvolə əvəzəkon behisobin[edit | edit source]

bə tolışi – bə urusi – bə tırki

Ki? Kto? Kim? Kiye? Koqo? Çeй? Kimdir? kiyon? kakie? Kimlər? Çiç? Çto? Nə? çiyon? kakie? Nələr? Çı? Çto? Nə? Çiki? Çья? çeй? Kimin? Çiçi? Çeqo? çeй? Nəyin? Çikiye? koqo? Kimindir? Çiçiye? çeqo? Nəyindir? çoknə? Kak? Necə? çı curə? Kak? Nə cür?

Kom//kon? Kakoqo? kakoй? kotorıй? Hansı? Çune? Bəkovrə? Kuda? Haraya? Konco? Qde? Harada? çıkonco? Otkuda? Haradan? Boçi? Poçemu? zaçem? Niyə? Nə üçün? nəyə görə? Çanə? Skolьko? Neçə? nə qədər? Çanədə? Skolьko? Nə qədər?

Mıəyənnıbə əvəzəkon veyin[edit | edit source]

bə tolışi - bə tırki:

Kəsi -Kim / Ki -Kimsə, heç kim /Kimsənə Kimsə, kim isə, heç kim / Bəkisə/ Kiməsə / Bəçisə/ / Nəyəsə / Kiysə/ Kimsə, kim isə / Jıçiy Nəsə, nə isə/ / Jıkəsi/ Kim isə, / Çiysə/Nəsə, nə isə / çiçisə Nəyəsə / şəxsi/ / Kimsə, kim isə / ikəsə/ Kimsə, kim isə/ / xonəxo Kimsə/ / fılonkəs Filankəs/ / fisonkəs Kimsə / bəhmənkəs/ Kimsə/ / qıləy -Biri, birisi / harki/ Hər biri, hər kəs/ / hakəs Hər kəs / har kəs/ Hər kəs / harçi// har çiy/ Hər nə, hər şey/ / har cur- Hər cür // curi - Bir cür, hər hansı/ / həmməy-Hamı / kali// kaliyon/ / / Bəzisi, bəziləri/ koncosə// Hardasa/ hardansa/ konsə - Nə isə/ / çanədəsə Neçəsi/ // çoknəsə// çunəsə -Nə təhərsə // qıləyni//Necəsə, / har qıləyni - Biri, birisi /Hər kəs, hər biri/

bə urusi

Kto-to, nikto/ Kto / Nekto/ Komu-to/ Çemu-to/ Kto-to/ Çto-to/ Kto-to, kakoй-to/ Çto-to/ Çeqo-to/ Nekto/ odin, odna, odno/ kajdıй/ vsяkoe/ vsяkiй/ nekotorıй/ vse/ nekotorıй/ qde-to/ kakoй-to / skolьko-to/ kakim-to obrazom / kuda-to / kto-to /kajdıй...

Həşə əvəzəkon[edit | edit source]

bə tolışi - bə urusi- bə tırki:

Hiç //Nikakix, niskolьko// Heç Hiçki// Nikto // Heç kim, kimsə Hiçi// Niçeqo// Heç nə Hiç kəsi // Nikto // Heç kəs, kimsə Hiçunə //niçeqo // Heç necə Hiç qılə// niçto // Heç biri Hiç kəs// nekto // Heç kim, kimsə Kəsi // kto-to // Kimsə Kimsənə // Nekto, nikto// Kimsə

OKO DOƏ BIƏ ƏDƏBİYOT[edit | edit source]

1) B.B. Miller.Talışskiй яzık.M.1953 2) L.A.Pireйko.Talışsko-russkiй slovarь.M.1976 3) H.Əlizadə.N.Hatəmi. Fars dili.B.1961. 4) N.Səqəfi (Hatəmi) Fars dilinin qısa qrammatikası.( Farsca-azərbaycanca lüğət.2-cild.Tehran, 1999. 5) M. Hüseynzadə. Müasir Azərbaycan dili. (Morfologiya) III hissə. Ali məktəblər üçün dərslik. B.1973 6) Müasir Azərbaycan dili. I cild. Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun nəşri. B.1978 7) Şəvnışt N0 3-6,( 2006;)(Tolışə zıvoni qrəmatikə) N0 11=14, (2007-2008;)(Qrammatika talışskoqo yazıka) 8) Şiri Əvəz Sadıxzodə Talış dilinin qrammatikası. Sankt-Peterburq,2003.