Wp/tly/Portal coğrafiyə vıjniə məqalə/Arxıv

From Wikimedia Incubator
< Wp‎ | tly
Jump to navigation Jump to search
Zəminə planet

Təbiəti elmon (ing. Natural science, alm. Naturwissenschaften) — təbii hadison omutə elmi co-co sahon, komon ki, insonə cəmiyyəti omutə humahitar iyən sosial elmonsən fərqinin.

Umumi məlumat Təbiəti elmlon dınyo de naturalist nəzəri omutedən, cəmiyyətiku bə təbiəti munasibətədə bə əçey ğanunon hurmət karde tələb kardən. Naturalizm çe insoni ofəyə ğanunon bə təbii proseson şamil nıkardə, təbiəti ğanunon omutə bəpeşt oko doy əsosədə bastə sisteme. Təbiəti elmon bə əməl ome, bə elmi tədqiqaton de fəlsəfi nəzəri diə karde nəticəy.

Nom-termin - Təbiəti elmon həmən, çe humanitar elmon iyən ictimai elmon arədə fərqi nişon kay qoroş oko bedə. Elm Riyaziyot de mәntıği bə i vırə, bə formal elmon daxile, bə təbiəti elmon aid ni. Bəçey qoroş ki, əçəvon metodoloqiyə çe təbiəti elmon metodoloqiyəsən dırıst fərqine. Riyaziyot, statistikə iyən informasiyə texnoloqiyon təbiəti elmon hesob nıbunən, əvon bı sahədə bardə əksər tədqiqatonro bə muhum elmi əhəmiyyəti malikin. (bə dumo dəvard...)


Physical world.jpg

Dınyo okeani bə əməl ome

Zəmini planetar inkşof karde mərhələ oxoy-geoloji mərhələ isə sıftə hesob bedə.Təqribən 4,5-5mlrd sor çimiku bənav binonoə ım mərhələ sıftədə vey nozok bıbuən, əsosən bazalt tərkibiə dəbiə lavondə buə zəmini dim bəməl omə.Əv vey hosont barzə təzyiqi jinton zəmini dimisə ros buə dı maqma əloğədar ovkardəbedəbe qıləvolo kardəbedəbe.Tədricən, nisbətən panə inən sabit zəmini lu hisson bəməl ome.Əvon həni ovbuə maddon bədaşt beşe haştənıbin.Maqma jinə ğatədə təzyiqi nəticədə ğırışon bəməl omeydəbe.Zəmini lu nığılə vırədə bəməl omə ım maddon nığılə maqmatik suxuron (qranit i.c.q) bəməlış vardışe.Zəmini lu jığo sabit vırondə vulkanizm proseson qədə-qədə okşie.Dımiən erkən geoloji mərhələ (təqribən 12 mlrd sor bə nav) iminə sərt inən sobit zəmini lu hisson –platformon bəməl omin. (bə dumo dəvard...)


Guba irada15.JPG

Azərbaycani təbiət - Çı Azərbaycan Respublikə tarixi-coğrafi vırəş, relyef, ovə hevzon, florə inən faunə qırd kardedə.

Azərbaycani kəfşən xosə təbii- coğrafi muhit hələ ğədimədə bıvrə inosonon ome cəlbış kardə.

Azərbaycani təbiəti həxədə alimon fik, voteyon

Antik muəllifon Herodot(e.b. 5-nə əsr), Polibi(e.b. təq. 200-e.b. təq. 120), Strabon(e.b. 64/63- çəmə era 23/24), Klavdi Potolemey(təq. 90-təq. 160) inən c. ıştə əsərondə çı Azərbaycani coğrafi mevqeyi, marzon, ruon, jimonıə vıron, iyo bino buə tayfon, Kaspi dıyo, çəy hiç qıle dıyo əloğəş nıbe inən c şeyon həxədə məlumatış doə.(bə dumo dəvard...)