Wp/tly/Portal Coğrafiyə vıjniə məqalə/Arxıv

From Wikimedia Incubator
< Wp‎ | tly
Jump to navigation Jump to search

Çı Xristofor Kolumbi tojə bə miyon bekardə dıyoəkənon çame.

Coğrafiyadə oşemonon — XV-XVI əsronədə çı Avropəvıjon savdı kardeyro tojə roon pəydo kardeyro bə miyon bekardə tojə, Qıton (Kuəon), Vazə dıyonışon de jıqo-jıqoşon nomışon noşone. Avropadə jiə səyyoh iyən dıyovonon bı koy ve con sute bı koyış yolə zuş doşe. Co yano diə kardeydəy, bəvədə Avropadə kaxti eqınye bə odəmon tov omedəbe. Əve əvon bo jiyeyro, bə dast nun vardeyro bo tojə vıron nəvedəbin. Im lıskəyən bı koy tov dodəbe. İminə coğrafi oşemonon Atlantiki Vazədıyo iyən Afrikə dıyokənondə fransə dıyovonon binoşon kardeşone. Ğənovi nomon iyən Azori sərku bə miyon bekarde, jıqo nəvemoniku pəydo kardə bey. (bə dumo dəvard...)


PtolemyWorldMap.jpg

Coğrafiyə tarix
Bardə buə ekspedision iyən co-co səyyohon tərəfədə bə jimon dəvunə buə coğrafi kəşfon bəçəmə elmi gələcəkdə nəzəri iyən praktiki ümumiləşdirmon barde qorə lazim buə dıjdə həcımədə material qırdə karde imkon dodə.
Dıjdə coğrəfi kəşfon əsasə məqsədış saqılon səyohəton nəticədə dınyo fiziki xəritə müasir vindeyon bəməl ome səbəb buə.Çəmə zəmonədə dınyo xəritə “sipiə ləkon” vote bəbe mandəni.Isə coğrəfi kəşfon məqsəd tojə coğrafi qanunon iyən qanunəuyğunəti oşko kardeye.Jığo coğrafi kəşfon elmi funtamentəl sahə aid kardə bedə.Əvon zəmini hışkə kəfşəni iyən dınyo okeani bitov kəşf karde jimoni əhəmiyyət kəsb kardedə.Zəmini kəf karde iminci növbətə təbiəti müxtılif tipon qarşılıqli təsir mexanimzmi, insonon müəyyən tarixi zıneyon, təsərrüfati əlaqəti formon və s. zıne tələb kardedə.Nəzəri kəşfon iyən çəy tədbiq nıbuə coğrafiyə nüşodoəbuə mırəkkəb mexanizmi iyən çəy idarə karde əsos doe əzıni.
Hejo jığo, coğrafi kəşfon müasit tarıx, coğrafiyə tarixi oşko nez bedə, lokin bəy bitov nez bedəni.Jığo ki, coğrafiyə tarixi fəlsəfə , nəzəri coğrafiyə iyən bə co nəzəri elmon nez bedə, tikən vey metedoloji elm peqardedə.Zəmoni tələb ey bə co elmon inteqrasiyə zumand kardə.Lokin dımi ivrədə coğrafiyə tarixi ıştəni inkşof məntiqi iyən qanunəuyğunəti malike.(bə dumo dəvard...)


Political map of the World (November 2011).png

Çı Dınyo keşvəron aşmard.
Jintonədə bı tispirədə bə 245 qılə keşvər heste:

  • Jıntonədə 193 qılə keşvər beynəlxəlği fayədə səbəsoje.
    • Əmandəy 192 qılə keşvər Çı Milləton İconəti Onemoni dılədə bə keşvəronin.
    • 1 qılə keşvər-Beynəlxəlğ fayədə zınə bedə,mande çı MİO (millətonətiə iconəti onemon (BMT) koəkə ni ( MİO hejo jiçəşi oqətedə).Ə keşvər katolikə Vatikane-Vatikan şəhərə keşvəre.
  • 9 qılə keşvər-çı beynəlxəlği fayədə zınə bedə,mande çımonədə hiç qılə çı MİO daimi koəkə nin. Çı Montevideo ray omeku jıqo peştıpurbən ki, beynəlxəlğ huquqi çərçivədə bənəy keşvəri peqəte bəben:
    • 1 qılə keşvər-1971-nə soriku jıqo çı MİO koəkə nıbə bə MİO dənışə 22-qılə keşvər iyən Vatikani pape bə ,ısətən i-dı qılə de co keşvəron hampoəti kardə ÇİN .(bımi Tayvan votedə)...(bə dumo dəvard...)