Wp/tly/Portal:Həmmə portalon

From Wikimedia Incubator
< Wp‎ | tlyWp > tly > Portal:Həmmə portalon
Jump to navigation Jump to search


Portal.svg Həmmə portalon


P Talysh gerb icon.svg Tolış

Tolışon - Azərbaycani nıso-xəşəxuni inən İroni Gilon ostanədə jimon kardə xəlğe. Çı Kaspi dıyo nıso-kobəson marzi dırozi zəminon inən Tolışə bandon çı xəlği tarixi məskəne. Tolışon Azərbaycanədə Lankon, Ostoro, Lik, Masal (Az), Vərqədiz, Biləsıvo, Həmoşəru, Səlyon, Natəçolə, Saatlı, Sabirabad; İronədə isə Masal, Ostoro (İr), Rezvanşəhr, Həştpər (Taleş), Nəmin, Şəft, Fumən, Some-e-Səra, Rəşt. Rudbar, Biləsıvo (İr), Parsabad, Xəlxal(Heroabad), şəhərondə kompakt jimon kardən. Tolışon zıvon Hind-Avropə zıvoni qrup aid bıə Tolışə zıvone. Tolışon veyni bə İslom dini Şiə, kami isə bə Sünni məzhəbi etiqad kardeydən. Əcdadon Kadusion hesob kardə buə ım xəlği həxədə tarixədə antik muəllifon əsərondə rast oməydə.

P culture.svg Mədəniyət

Mədəniyət – çı insoni iyən cəmiyyəti inkişafi müasir səviyyəye, insoni ofəyə kardə və nəsliku bə nəsl dəvardə maddi iyən mənəvi dəyəronin.
"Mədəniyət" sıxani latini zıvonədə tərcüməş "julture" – kaşte, perosnie, çok kardeye. Im sıxanon navko mənaş – zəmini kaşte, zəminədə ko karde be. Tədricən insonon fəaliyyət dairə hovuj be və “mədəniyyət” sıxanən məna dəmande co mənaonənən ıştə dılədə ehtiva karde: maarifpərvərəti, səvod, tərbiyə.
Məşhur urusə zıvonşunas Vladimir Dal ıştə “İzahinə lüğət”ədə nıvıştedə: “Mədəniyyət –kaşte, çiçisə səpe ko kardeye, ım əqli iyən əxlaği səvode”. Mədəniyyət – çı sivilizasiyaon iyən etnoson əsas cəhətonku qıləyniye. Çəmə planetədə çı mədəniyyəton müxtəlifəti inson ibemonon ən yolə dəyəre; bımi kali vaxton inteqral mədəniyyətən votedən. İnson de mədəniyyəti vasitə ıştəmustəqil fərd, çı cəmiyyəti uzv be dərk kardedə.

P literature.svg Ədəbiyot

Ədəbiyot ərəbi sıxane. Ədəbiyot-insonon, cəmiyyəti hisson, fikon, orzuon inən piətion de obrazi əks kardə sıxanə sənəte. Ədəbiyot de dı ro bəməl omə, perəsə: Şifahi inən dı nıvışte. Həm şifahi həmən nıvışteon bə se vırə co bedən: Lirik, Epik, Dramatik. Ədəbiyoti bəştə məxsusi qanunəuyğunətiş heste. Im qanunəuyğunəti, prinsipon omutə elm ədəbiyotşunasəti votedən.

P religion.png Fəlsəfə

Fəlsəfə - ğədimə yunanon zıvonədə filo-piye, sofiya-mudrikəti sıxanədə peqətə bə. Fəlsəfə 2 formədə bedə materialist, idealist. Materialist fəlsəfə Xıdo ğəbul kardəni, idealist fəlsəfə həmmə ofayə kardəkəs Xıdoy votedə. Materialist fəlsəfə Darvinizmi, təkamül nəzəriyyə əsas peqətedə.

P history.svg Tarıx

Tarıx - Ğədimədə insonon çoko jimon karde, çəvon jimonədə kon hodison bəsə ome, jimonondə çoko inən çoknəy dəqiş be bə şikil eqınie omutə ictimai elme.

P countries.png Coğrafiyə

Coğrafiyə yunan sıxani bə geo-zəmin, qrafo-nıvıştəm, təsvir kardəm. Coğrafiyə elmi bani Erotosfen hesob bedə. Çəmə planetədə bıə proseson umutedə. Im elm çəmə erasə 2 həzo sor bə nav bino bıə. Miyonə sasoron bəpeştə ım elm ve inkiuşaf kardışe. Əv coğrafiyə elmi bə dı vırəş coş kardə. Qıleni nomış “ivodə(ümumi) coğrafiyə”, dıminə poə nomış “ölkəşünasəti” noəşe. Nüə coğrəfiən elmi eyni ğaydədə iyən bə dı vırə co bedə. Əmma, nomnoş dəqiş buə.İminə poə nom fiziki coğrəfiyə, dıminə poə nom iqtisadi coğrəfiyə. Dı coğrəfiyə elmi əvlod buə elmonən heste ımon geomorfologiyə, paleocoğrəfiyə, iqlimşünasəti, zəmini coğrəfiyə, hidrologiyə iyən siyasi coğrəfiyə. Çivonku co bə texniki elmon aid kardəbuə karteqrafiən bı elmi aide.Bə corəfiyə elmi kamişi nez buə elmondə Tibb coğrəfiyə inən hərbi(canqə) coğrəfiyən heste.

P social sciences.png Cəmyət

Cəmyət. Çe ərəbon sıxani çe cəm sıxaniku ofayə bıə. Cəmiyət har vırə hisob karde bəbe. Cəmiyyət çe insonon i vırədə qırdə bıə vırəye. Çe cəmiyyəti kəşon, məktəbi, Ailə hisob karde bəbe. Cəmiyyətədə ıştəni barde ğanunon Etiket votedən.

P vip.svg Şəxsiyəton

Kali odəmon çe dınyo tarixədə ve yolə koşon kardəşone. Im koon hejo çokə ko bıə nin. Ve vaxton canq kardəşone. Dınyo, bə inson jimoni ve təsir kardə odəmon jimoni həxədə iyo məlumaton hestin.

P Architecture.png Memarəti

Memarəti çı odəmon binomoniku jıqo çı jimoni kıçbəkıç həmə vırədə de rujıqari nırəsəyon olığne koy ğale. Kə ejəne,kəybə-pencə peğandey iyən bə soxtemoni dair kom ko hestebu,əvon həmə bəçəvon kardəyon dairin. Hələ ğədimə Roma memar həmən çe memarəti bino ənəyondə qıləyni, Viruvi jıqo votedəbe: Memarəti çı seqlə suni səpeye. 1.Durum varde. 2.Ovand (xəyr) 3.Reçinəti. Ədəbiyatonədə “ Virtuvi sequl” nomədə bə ım ray XV əsrdə Alberti qıləyışən sunış ziyodəş kardışe. Im sunən de -məqsəddairəti nomi memarətiədə cər bey.

P satellite dish.svg Texnikə

Texnikə (çe yunanon zıvonədə karde zıne məhnə doydə). Elmi kəşfonku istifadə karde dəy jimoni rohət karde ro aləton istehsal kardeye. Isət texnika çe jimoni har sferadə istifadə karde bedə. Isətnə zəmonədə ən ve komputer texnikon, mikro elektronikonku ve istifadə kardə bedə. Çe texnika inkişaf çe elmi tərəqqiku mıtiye.

P biology.svg Bioloqiyə

Bioloqiyə -ə elme ki, əv bəyjiyə cınəvon de əçəvon bə təbiəti təsiri umutedə. Bioloqiyə jimoni həmmə tərəfon, əçəy rişə, yol be, funksiya, zəminədə bə bəyjiyə orqanizmon umutedə. Bəyjiyə cınəvon, əçəvon de təbiəti bəyəndı təsiron co kardedə. Bioloqiya çı təbiət elmiku 1800-inə soronədə co be bə vaxtnə alimon bəyjiyə cınəvon bəyəndı nezyəti pəydo kaşone. Bənə ozodə termin Bioloqiya sıxani kali alimon ofayə kardşone. Fridrix Burdax 1800-inə, Qotfild Reynxold de Jan Batist Lamarki 1802-inə sorədə Bioloqiyə sıxani nıvıştşone. Isətnə Bioloqiyə 5 qılə əsos prinsipış heste: çı əzəlon teoriya, çı genetika yol be, qomoestaz de enerqiya.

P medicine.svg Tibb

Nuvola apps package favorite.png

Tibb. Çe insoni noxəşiyon səbəbi umutə elme. Tibb noxəşiyon səbəbi umeteku ziyodə həmən çe noxəşiyon təyin karde, əçəyku ıştəni çko noğo doy bəbe əvoniyən umutedə. Tibb həmən noxəşon çok karde roon umutə elme. Çetibbi tarix ve ğədime. İnson bə dınyo omə rujiku de noxəşiyon canq kardəşe. Çəməku bə xəlqi təbabəti tırkəçarə votedən.

P Discobolus.png Vərzış

Vərzış. Çe insoni jimonədə ve əsosə vırə qətedə. Çe vərzışi tarix ve ğədime. Ğədimə soronədə sığ rost karde, dəçke, mıştə dave co vərzışon bıən. Vərzışon 2 formadə bedən olimpiya vərzışon, qıləyən, olimpiya nıbə vərzışonin. İminə olimpiya hənəkon 1896-inə sorədə çe Yunanistoni Afina şəhərədə bıə. Çe vərzışi dılədə hənək bıə, betonədə hənək bıə, pot-əpot vərzışon, komanda vərzışon, canq vərzışon kəşonış heste.

P linguistics.svg Zıvonon

Zıvon - ünsiyyət vasitəye və insoni jimonədə ən əhəmiyyətinə çionədə qıəye.
Imruj dınyodə 6000-ko detobə 7000 zıvon oko doə bedə co-co xəlğon tərəfo. Çı zıvonon kali qılon rəsmi statusşon heste, kali qılon nişone. Kali zıvonon gin be təhlükəşon heste. Bı barədə UNESCO "Təhlükədə bıə zıvonon" siyahi dərcış kardə. Bı zıvonon qayği lazime. Vikipediyə Proyektədə müxtəlif zıvonon təmsil bıən.

P culture.svg Elm

Həmmə elmon iyo aidin