Wp/tly/Mir Mustafa Xon Tolışi

From Wikimedia Incubator
< Wp‎ | tlyWp > tly > Mir Mustafa Xon Tolışi
Jump to navigation Jump to search

Ozobiçon iyən Tolışi torixədə yolə riz noə Tolışi xon Mir Mustafa Xon Tolışiye.

Mir Mustafa xon Tolışi xonəti (boni) Siyoəli xoni zoəye.

Çəy təvəludi barədə bəməku sərostə zınemon ni. "Əxbərnomə" hande bəpeşt vote bəbe ki, Mir Mustafa Xon 1747 sorədə Lankonədə bə dınyo omə. Mir Mustafa xoni hıkmruməti hinqomədə Tolışi xonəti ve yol bəbe. Mir Mustafa ıştə pə siyosəti dumoş doə. Çəy pə Tolışi poytaxt Ostoroku be Lankon kuç kardajbe. Yola iyen qədə vijor Siyoəli xoni vaxtədə bə.Mayak iyən Lankoni ğalə çəy vaxtədə dutə bə.

Tolışa balon Siyoəli xoni (vəsaiti) hesobi Ironədə,Iroqədə iyən Bombeyədə (təhsil) səydəbin. Mir Mustafa xon iştə pə ro dəvom kardabe.Iştə pə vaxtədə beə ğoşuni soy ve kardabe. Xonəti saroy bə dıyo kəno vardajbe. Esos strateji zəmin beə Tolışa xonəti qəte piə dı Ironi şahon canq kardabe. Mir Mustafa xoni hakimiyəti vaxtədə se kərə Ağa Məhəmməd Şoh Qacar (1779-1797), se kərə Fətəli şoh (Bobo şoh) Qacari Tolışa xonəti hucum kardajbe. Əmo har dı qıla şohi huçumi Mir Mustafa xoni dasqirəti nətiçədə dəboxtə be.

Mir Mustafo xoni torixədə iminə yola ğələbə Qəzvinədə bino bə.

Qiloni zəminon Siyoəli vaxtədə ta Mir Mustafa xoni vaxti Tolışi (tabe) be. Şaıət Qiloni işqol kardə Qacaron əvrə Ironi (tərkib) əlovə kardin. Bımi ğeyzin bə Mir Mustafa xon Qiloni qaçaoroku dumo seıro dı tolışonədə beə 3 həzo ğoşuni Ironi huçum karde iıən Qəzvinədə Qacari qoşuni dim be dim omedə. Im canqədə Tolışon nuşo doə şuçaət, iıən Mir Mustafa xoni pandə fənd Qacari (ordu) pərən-pərən kardə iyən Mir Mustafa xon həmən canğədə Şoh Qocori (orduon)ğalib omedə. Ğələbədə şo beə Mir Mustafa xon Qacaron poytəx Tehroni qəte pidə iyən ğoşuni bə Tehroni tərəf bardedə. Im xəbə səı Ağa Məhəmməd şoh Tolışi (ordu) nav səyro 7 həzo ğoşuni Mir Mustafa xani ğoşuni səpe viğandə.Ironi ğoşun veən bıbu Mir Mustafa xoni dəboxte zindanin. Peşo varda qəp jəmoni Mir Mustafa xon Işta (ordu) Ironiku bekardə, Ağa Məhəmməd şoh Qacarən Ğiloni Tolışi zemin be ğebul karda.


Im dəboxtə peşo Ağa Məhəmməd şoh Qacar Mir Mustfa xoni nıvışte namede, dəy i be, co xonəti işğol karde, Ironi (tərkib) əlavə karde təklif kardə. Mir Mustafa xon ım teklifi rədd kardə. Ağa Məhəmməd ım petımeku ve ğeyzin bedə iyən Tolışi huçum karda. Əmo ijən Mir Mustafa xon ğalib omedə. Şaıət Ğacar ım dəboxtəku sust bedəni, ıştə (ordu) soı ruj bə ruj ve kardə. Imi zınə Mir Mustafa xon Uruson meıl kardə iyən 1795 nə sorədə ışta boə Kərbəlayi Əsədulla Urusiyə imperatriça tuni viğandə. Kərbəlayi Əsədulla dı imperatriçə qəp jəmon çok dəvardə, hətta Imperatriçə Mir Mustafa xoni Urusi (hərbi rutbə) beə qeneral-mayor (rutbə) iyən çəy rutbə oləton, co əşyon doyda. Tolışi xanətı Ironiku (ğorumaq) ro Urusiyə ışta hərbi quvvon bə Tolış viğandə.

1796-nə sor 17 noıabrədə Iekaterina vefat karda. Çəy zoə 2-nə pavel çəy vıra beşedə. Əv Fransa ku omə xeto hiss karda, Tolışiku ışta ğoşunon dumo vankarda. 1797 sorədə Ağa Məhəmməd şoh iyən Tolışi huçum karda iyən dəboxtedə.

Mir Mustafa xon mustəqil siıosət oko doı həşi kardabe. Ev pidanibe ki, Tolışa xonəti nə Qacaron nəən Uruson tərkibədə bıbu.

Ağa Məhəmməd şoh Qacar 1797-nə sor 4-iyuli sui-qəsd nəticədə mardə. Ironədə hikmruəti Aqa Məhəmməd şohi boə zoə Baba xon nomi cər beə Fətəli şoh omedə. 1809-nə sor 16 sentyabrədə 11 həzo ğoşun Fətəli şohi əmri Tolışi hucum kardə. Im hucumi navədə xəbə beə Mir Mustafa xon 3 hezo xıyzon, iyən iştə xıyzoni sentiyabri 1-ədə Lankoni Sara ada kuç karda. Təıli zəminədə dı ğıla yola ğoşun, Talış-Qaçar ğoşuni dı yəndı canq karda ijən Mir Mustafa xoni ğoşun ğalib omedə.

İstinadon[edit]

1. Mir Mustafa xan Talışi