Wp/tly/Mәntığ

From Wikimedia Incubator
< Wp‎ | tlyWp > tly > Mәntığ
Jump to navigation Jump to search
Aristotel

Mәntığ (yunan. λογική) — «mılohizon hәxәdә elm», «fikironәdә iyәn fәoliyyәtәdә pebemonon hәxәdә elm» — mәntığiyә zıvoni de intellektә fame ğanunon, metodon iyәn formon hәxәdә elm. Mәntıği hәxәdә zınәyon ki de tәfәkkuri sә beydәn, әve әy ğәbul karde bәbe bәnә sәrostә tәfәkkuri hәxәdә elmi ğәzinәn. Eyni zәmonәdә mәntıği hisob karde bәbe tәsdığ iyәn tәkzibi metodon hәxәdә elmi ğәzinә. Mәntıği de ğәzәnc kardә bıә tәcrubә iyәn fame vositә hәğiğәti bә dast varde elm hisob kardәkәsonәn hestin.

Mәntıği ovcәdә Aristotel iyәn Qottlob Freqeni rol yole. Mәntığ әsosәn baxş beydә bә dı vırә. Әnәnәvi mәntıği sәpe soxtә bıә Formal mәntığ iyәn formal mәntıği sәpe soxtә bıә riyozi mәntığ.

Mәntığ hisob beydә hәmә elmon instrument.

Mәntıği mәzmun[edit]

Klassik mәntıği nәzәriyә izoh kardә beydә de xısusi zıvoni, mılohizә bә nav doә beydә de de maddi nımunon. Sәhvon sәpe nәzorәt hәlә soxtә bıәni әyo, hәlә qırd formәyn bıәni mığyosinә şın, hozı kardә bıәni çe tәsviron mәhdudiyәt i.c.ç.

Әncәx, demiyәn bә ico, sәrost mılohizә karde mәdәniyәt ofәye zınәbe detobә mәntıği elmi bә mәydon beşe. Mıәyyәnkarde, tәsnifot, tәsdığ, tәkzib iyәn co mәntıği әmәliyoton bә mәydon beşeydәn har qılә odәmi tәrәfo fikiri dınyoәdә çәy ıştәku vәbastә nıbıә iyәn de mıvofiğә sәhvon. Әve kali kәson jıqo hisob kardeydәn ki, şәxsi tәfәkkur tәbii qılәy prosese iyәn çәy nişe ehtiyoc bә analizi. Jıqo hisob kardә beydә ki, qәpjemon – tәfәkkuri ıştәne ki heste.

Әmma ki, tәfәkkur ıştәn-bәştә mәntıği dumoyәndıәti ni. Har qılә mәsәlә hәllәdә vocib be zıneydә har çiy: dumoyәndıәti, tәsoduf, intuisiyә, emosiyә, şәxsi tәcrubә, dınyo fame mığyos i.c.ç.

Mәntıği әsos vәzifә eyni bıә hәmә dovronәdә: nәticә bekardey mımkun bıә harçi tәdğığ iyәn tәhlil kardey. Demiyәn bә ico, jıqo hisob kardeydәn ki, nәticә bә isә bande obyekti mәzmuniku ne, çәy tәdğıği metodonku. Әve piyәnin bıә çiy ıme ki, tәdğığoti metodon ranqbәranq iyәn subyektivә nәzәron vey bıbun.

Tarıxi dırozi hejo de fatxәşi dәqiş bıәn mәntıği konkret sahon.

Bә co elmon çәy mınosibәt[edit]

Tarıxәn mәntığ umutә bıә çe fәlsәfә qılәy tәrkibi poә ğәzinә.Haliyәdә әv ğәbul kardә beydә bәnә qılәy mıstәğilә elmi. Hәmçinin simvolik mәntıği umuteydәn hәmәn bәnә riyoziyoti iyәn informatikә qılәy tәrkibә poә ğәzinә.


Mәntıği elmi әsosә famon[edit]

  • Abstraksiyә
  • Analoqiyә
  • Antinomiyә
  • Arqument
  • Çe zınәy curon
  • Hipotez
  • Deduksiyә
  • Tәsdığ
  • Mәntıği ğanunon
  • Hәğığәt
  • Tәsnifot
  • Mışohidә
  • Elmi eksperiment
  • Umumikarde
  • Mıәyyәnkarde
  • Tәkzib
  • Paradoks
  • Paraloqiyә
  • Fam
  • Әlomәt
  • Semantikә
  • Sofizm
  • Sofistikә
  • Fame usulon
  • Fәrziyә
  • Taftaloqiyә
  • Nәzәriyә
  • Nәticә
  • Fakt
  • Formal zıvon
  • Formalizm

Xarici dәvardemonon[edit]