Wp/tly/Şifahinə ədəbiyot

From Wikimedia Incubator
< Wp‎ | tlyWp > tly > Şifahinə ədəbiyot
Jump to navigation Jump to search

Şonəpəpu həxədə əfsonə[edit | edit source]


Tolışi Folklor

Qıləy hest be, qıləy ni be, ğədimə əyyomonədə iqlə Tolışə diko qıləy vəyu jiydəbe. In vəyü ham ıştə ğəşənğəti, haman ıştə ağli, əxlaqi-isməti ve məşhur be. Əyko əxtə məhbübəti, həyo-abur hest be ki, vindəkəson əy Xıdavandi-aləmi insoni simoədə bə Tolışə zəmin vığandə mələk hisob kardəbin.

Bə Tolışoston əvəsor oməbe. Kül-çoşanbə, Nəvüzə idon dəvone bəpeştə divojon hiyonədə, tükonədə deştə koon məşğul bin. Vəyü həsı, həsuə iyən şüə həmmə kəyko şəbin. Əv yali (cayli) mandəbe. Kə koonoş qırd oroxni. Hələ bə çoştə ve mandəbe. Vəyü fik kaşe ki, de tosə kəy odəmon oqarde ıştə səy bışıştı. Lozim bə şeyon hozoş ka, kəybəş edo, binoş karde ışta siyo müəxolon okarde. De şonə səy randedəbe.

Məzın, vəyu kəybə cəftə dıləko jəy yodiko bekardəbən. Əçey həsüə çiçirosə bə kə oqardedə. Kəybə okardəcəğın vəyü sə rost kardə həsüə vində. Ə vaxt şonə çəy səyko bedə. Həsuə rə bə peş şedə, kəybə edoydə. Əncəx bəbolə vəyü, jıqo bızın, hışk bəbe mandəbe. Əv çandibəçandi bəştə omdə. Xəcolətiko əçey ranq sı bəbe. Əv çok zındəbe ki, nə həsuə, nə həsı, nə şüə bəy hiççi nibəvoten, tohnə nibəjen. Vəyu fik kaşe ki, həni bə hiç kəsi çəşəvə beşe nibənə. Dastonoş rost ka bə Xıdo dərqoh, lovəş ka: - Ey Xıdo, tı mıni bə iqlə pərəndə peqordon, az bıpərım, çı məholiko düəro bıbüm.

Xıdo əv məsə. Vəyu bə qıləy ranqinə kijə peqardə, şonəən əçey səyko... Ərüjnəko ə kijə nüm - "Şonəpəpu”ye.


Şılə kaqi nəğl[edit | edit source]


Tolışi folklor:
Qıləy hest bı, qıləy ni bı, ve-ve vaxt çimiko bə na iqlə tolışə məholiko qıləy piə jen jiəydəbı. Əvi hiç kəsiş ni bı, hese-ni iqlə şılə kaq bı. Piə jen ışta kuməko əjiy, kaqiroş kumə puəsəko (eyvan) lonə tumo kardəbı. Piə jeni sin (yaş) veən bıbu, əv ham zirək, haman ki, koy çəmi əzinbəkəs bı.

Bəle, piə jenə nənə ha maşqədə kaqi noə uə (moğnə) peəqəti əşi bə vijor. Əvi həvate bə peştə lozim bə hardi-həşi əstəni. Imiən vote lozime ki, şılə kaqi noə uə (moğnə) yol be qoroş odəmon bəvi çokə pul ədəyn. Dıbı jıqo piə jen ışta quzərani bə ro ədəy, lozim beəydə bə hamsuənən koməkəti əkəy, yəni pul bə ğarz ədəy. İ rujən ve bic bə qılə vişə həyvon – rıvos piə jeni kəy paylo dəvardedəbı. Şanqovəsə bı, tori-mori eqınıdəbı. Rıvosi piə jeni kaqış vinde. Dı ruj be ki, bə çəy qəvi jiççi qıniyə nıbe, vəşyəniko rıvosi səy bə qij şedəbı. Rə-rə dəşı bə so. Vindeşe ki, kaq şıle. Şoy-şoy karde ki, kaqi rohət bəqatem.

Im vaxt piə jen kuməko bə benton beşı. Rıvosi vindəcəğin har şe bə sə dəşı. Bə ğəror omə ki, rıvosi bə dast biyə, peşo çəy səyko bıvaştı, yəni əy bıkıştı.
- Rıvosə boli, xəş oməyş, tı bəki, ığın bəki!

Rıvos rə-rə damə bı:
- Piə jen, az ıştı şılə kaqiro oməm.

Piə jeni vote:
- Rıvosə boli, çımı şılə kaq qıləy astə, qıləy puste. Əv tıni i kərəən fər-fəri si nibəkay. Tı boy dəmı bımand, az ıştı nəho, çoştə, şanqonə bədom. Hiç dardı-bəlo nibəbe, bəhə-bıhıt. Rıvos tikəy bə fik şı. Taməkorəti bəy zu omə. Bə piə jeni votə qəpon bovəbı.

Toyki bə zəmin emə. Şanqonə harde vaxt rəsə. Piə jenə nənə pılo-kuku patəşbı. Iştaroş
şişə nimçəko, rıvosiroş sığoləpoədə eka. Rıvosi vote:
- Bəmıro numçəko pılo ekə.

- Tı mırdoliş, ğabi vi bəkaş.

- Piə jen - piə jen, ıştı şılə kaqi bəbam ha!

Bəbolə piə jenrıvosi votəy bə vırə rosni. Çay peşoməydəənım koon təkrar bin. Rıvosi həni vote:
- Piə jen - piə jen, ıştı şılə kaqi bəbam ha!

Hıte vaxtomə rəsə. Piə jen bentoniko rıvosi jio cınd(cındır) oğande. Işta vırəş kumə dıləko lef-noliko duz ka. Rıvosi piə jeni lef-noli tələb ka.

- Tı bu dodəş, bə kumə dəməşi!

- Piə jen - piə jen, ıştı şılə kaqi bəbam ha!
Beəloc mandə piə jen bımiən rozi bı. Rıvosi hələ co fikonən hest bı.

Piə jeni lef bə rıvosi səy edo. Qirəvəş kay, kəy bə peştiko nin kardə amburə ləvoş peqate. Qədə-qədə lefiş rost ka, çəxtə zuş hest bı bə rıvosi səy təpə ləvo evarde. Piə jeni rıvos əxtə jə ki, çəvi con beşı.

Nəğl iyo orəxə. Həvoko se qlə sef eqıni; ilə çımı,, ilə nəğli handəkəsi, iləən bə handəkəsi quş doəkəsi. Ne, ne, sefon həmə bırəson bə nəğli quş doə hırdənon (əğılon)!

P.S. De tosə ısətnə vaxt tolışon arəko jıqo məsəl heste, votedən: "Mandə çə piə jeni şılə kaqi vırədə”.

Çəy lətifə bıdə bəməko durəo bıbu.