Wp/smn/Suomâ

From Wikimedia Incubator
< Wp‎ | smnWp > smn > Suomâ
Jump to navigation Jump to search
Suomâ täsiväldi
Suomen tasavalta (suomâkielân)
Republiken Finland
(ruotâkielân)
lippu
lippu
vaakun
vaakun
Suomâ sajadâh Euroopâst
Suomâ sajadâh Euroopâst
Staatâhäämi parlamentaarlâš täsiväldi
President Sauli Niinistö
Uáiviminister Sanna Marin
Uáivikaavpug Helsig
Eres kaavpugeh Espoo, Tampere, Vantaa, Oulu, Turku, Jyväskylä, Lahti
Vijđodâh 338 454,61 km²
– sisčääci 10,2 %
Ässeeloho (2020) 5 528 008[1]
– ässeesaahâdvuotâ 16,3 ässed/km²
– aalmugstuárrum 0,30 %[2] % (2020)
Virgáliih kielah suomâkielâ, ruotâkielâ
Vaaluut euro (EUR)
BAP
– ohtsis 277 miljard[3] USD
– per ässee 50 068[3] USD
Äigi UTC+2
– kesiäigi UTC+3
Uánádâs FI, FIN
– fiävruin FIN
– kirdemmašinijn OH
Sundenummeer +358
Internet TLD .fi
Aalmuglaavlâ Maamme

Suomâ teikkâ Suomâ täsiväldi (orjâlâškielân Suopma teikkâ Suoma dásseváldi, nuorttâlâškielân Lääʹddjânnam teikkâ Lääʹddjânnam tääʹssväʹldd, suomâkielân Suomi teikkâ Suomen tasavalta, ruotâkielân Finland teikkâ Republiken Finland) lii jiečânâs täsiväldi tave-Euroopâst Nuorttâmeerâ tavenuorttiibeln. Ive 1995 Suomâ seervâi Euroop union jesânin.[4] Suomâst láá suulân 5,5 miljovn ässed.

Aalmuglâškielah já eres kielah

Suomâ vuáđulaavâ mield Suomâ aalmuglâškielah láá suomâ- já ruotâkielâ. Kuittâg vuáđulaavâ 17 § 3 moomeent mield sämmilijn algâaalmugijn, romanijn já eres ucceeblovoin lii vuoigâdvuotâ paijeentoollâđ já ovdediđ jieijâs kielâ já kulttuur.[5]

Haldâttâh já politiik

Suomâ staatâhäämi lii täsiväldi.[4] Suomâ staatâhovdâ lii täsivääldi president, kiän virgepaje pištá kuttâ ive, kuittâg enâmustáá kyehti virgepaje maŋaluvâi.[6] Aalmug väljee president njuolgâ valjâiguin.[6]

Presidentist lii vala-uv formaallâš kieldimvuoigâdvuotâ vuáđulaavâ mield ađai ko ovdâskodde lii tuhhiittâm laavâ já adelâm tom presidentân nanodemnáál, te president puáhtá kyeđđiđ laavâ naanoodhánnáá teikâ piettâl naanoodmist tom. Jis taat tábáhtuvá, te laahâ máccá ovdâskoodán, mii puáhtá val nanodiđ laavâ president naanoodhánnáá-uv. President noomât alemus virgealmaid ja joođeet oovtâst staatâraađijn Suomâ olgopolitiik.[7][8] Táválávt Euroop union kyeskee aašijd hoittáá uáiviminister.[9]

Presidentin väljejui ive 2012 Sauli Niinistö, kii väljejui uđđâsist presidentin ive 2024 räi ive 2018 presidentvaaljâin.[10]

Virgálávt uáiviminister, eres ministerehriehtikansler taheh staatârääđi. Taat kočoduvvoo távjá meid haldâttâssân.[11] Tááláš uáiviminister lii Sanna Marin já staatâvarijminister Matti Vanhanen.[12]

Haldâttâh

Suomâ vuáđulaavâ mield Suomâst staatâväldi kulá aalmugân já haldâttâsvääldi kevttih täsivääldi presidentstaatârääđi, mon jesâneh kalgeh navdâšiđ ovdâskode luáttámuš.[13] Suomâ ovdâskode lii oovtkáámmársâš parlament. Ovdâskoddeest láá 200 aalmugovdâsteijed, kiäh väljejuvvojeh koskâvuođâlâš ovdâskoddevaaljâin. Taah vaaljah tuállojeh neelji ive kooskâi.

Kuávlujuáhu

Suomâ eennâmkodeh ive 2009 rääjist

Ive 2009 rääjist Suomâst láá lamaš 19 eennâmkodded, main ohtâ ađai Åland lii jiešhaaldâtlâš.[14] Historjáliih eennâmkodeh Suomâst láá 9.

Käldeeh

  1. pxnet2.stat.fi - Ässeeloho Čujottum 8.7.2020 (suomâkielân)
  2. www.cia.gov - Aalmugstuárrum Čujottum 8.7.2020 (eŋgâlâskielân)
  3. 3.0 3.1 www.imf.org - Bruttoaalmugpyevtittâs Čujottum 8.7.2020 (eŋgâlâskielân)
  4. 4.0 4.1 Suomâ vuáđulaavâ algâttâs
  5. Suomâ vuáđulaavâ 17. loho
  6. 6.0 6.1 Suomâ vuáđulaavâ 5. loho
  7. Suomâ vuáđulaavâ 7. loho
  8. Suomâ vuáđulaavâ 8. loho
  9. EU-asioiden käsittely valtioneuvostossa. Staatârääđi. Čujottum 26.7.2020 (suomâkielân)
  10. Hara, Jyrki. Näin sujui Sauli Niinistön ensimmäinen kausi: Vaikeat ajat siivittivät presidentin suosiota. yle.fi, 1.2.2018. Čujottum 26.7.2020 (suomâkielân)
  11. Valtioneuvoston toiminta Staatârääđi. Čujottum 26.7.2020 (suomâkielân)
  12. Pääministeri Sanna Marinin hallitus. Staatârääđi. Čujottum 26.7.2020 (suomâkielân)
  13. Suomâ vuáđulaavâ 1. loho
  14. Suomâ vuáđulaavâ 11. loho

Uási taan siijđost lii jurgâlum suomâkielâlâš Wikipediast


Euroop staatah

AlbaniaAndorraArmeniaAzerbaidžanBelgiaBosnia-HertsegovinaBulgariaEestieennâmEspanjaIrlandIslandItaliaKazakstanKosovoKroatiaGeorgiaKreikkaKyprosLatviaLiechtensteinLiettuaLuxemburgMaltaMoldovaMonacoMontenegroNuorttâriijkâOvtâstum kunâgâskoddePortugaliPuolaRanskaRomaniaRuotâRuoššâSaksaSan MarinoSerbiaSlovakiaSloveniaSuomâSveicciTaažâTanskaTave-MakedoniaTšekkiTurkkiUkrainaUŋgarVatikaaniväldikoddeVielgis-RuoššâVuáládâhenâmeh


Euroop union

BelgiaBulgariaEestieennâmEspanjaIrlandItaliaKroatiaKreikkaKyprosLatviaLiettuaLuxemburgMaltaNuorttâriijkâPortugaliPuolaRanskaRomaniaRuotâSaksaSlovakiaSloveniaSuomâTanskaTšekkiUŋgarVuáládâhenâmeh