Wp/smn/Kuávská

From Wikimedia Incubator
< Wp‎ | smnWp > smn > Kuávská
Jump to navigation Jump to search
Kuávská
Perisoreus infaustus
(Linnaeus, 1758)
Perisoreus Infaustus Kittila 2007 03 07.JPG
Tile LC (eellimvuáimálâš)
Tile Suomâst NT (čalmeestanneem)
Tieđâlâš luokittâllâm
Doomeen Sellâvááimusliih Eucarya
Kodde Elleekodde Animalia
Uáiviráiđu Savosuonâsiih Chordata
Vyeliráiđu Čielgitávtáliih Vertebrata
Pajeluokka
Luokka Lodeh Aves
Vyeliluokka
Uásiluokka
Lahko Varbuslodeh Passeriformes
Vyelilahko Passeri
Paječerdâ
Čerdâ Vuorâččâsah Corvidae
Vyeličerdâ
Suuhâ Kuávskáh Perisoreus
Šlaajâ infaustus
Vyelišlaajâ

Kuávská lii loddešlaajâ, mii kulá varbusluudij lahkon. Tot lii Suomâ ucemus vuorâččâslodde. Kuávská lii Kainuu eennâmkoddelodde.[1]

Kuávská lii tobdos tast, ete tot lii uáli loje já puátá uuccâđ já kerjidiđ purrâmuš tullâsoojij já vandârdemkiäinui alda. Sämmilâžân kuávská lii luho lodde.

Stuárudâh já olgohäämi

Kuávská kukkodâh lii 26−29 cm, suájái njunekoskâ 40−45 cm já tiäddu 75−95 g. Ores lii stuárráb ko niŋálâs. Kuávská pajepottâ, poođâš robdâuási já uási suájáin láá oranseh. Uáivičokke lii tevkisruškâd. Mudoi kuávská ivne lii ruškisräänis. Nuorâ ohtâgâsâi olgohäämi lii aaibâs siämmáálágán ko niŋálâsâi-uv. Riegistum ohtâgâsâi ave puáhtá miäruštâllâđ olgosumos pođâštolge häämist.

Lavdâm já eellimpiirâs

Kuávská iälá EuroopAasia kuácceevyevdistielâsist Skandinaviast Mongolian, RuošânKiinan. Suomâst kuávskáh láá enâmustáá Tavenuorttiienâmist, Kainuust já Laapist, mut meid Ruošâ rääji alda ain Maadâ-Suomâ räi. Tuárnus-Kaajaan-Lieksa-linjá máddáápele lavdâm lii sierâlum, mut taavaapele viehâ ohtâlâs. Suomâ kuávskánäälih láá kiäppánâm aainâs-uv Maadâ-Suomâst ennuv meccičuopâttuvâi tiet. Eromâšávt jolgâdinčuoppâmeh já puáris meecij čuoppâm hevâtteh ton eellimpirrâs. Vala 1900-lovo aalgâst kuávská lavdâm lâi ohtâlâs, já tot lâi táválâš meid Maadâ-Suomâst.[2] Kuávlulii uhkevuálásâšvuotâáárvu mield kuávská lii lappum ollásávt Suomâ maadâviestâruásist, já Maadâ-Suomâst Tave-Tavepoođâeennâm räi tot lii uhkevuálásâš.[3] Meid Tave-Suomâ kuávskámereh láá kiäppánâm. Suomâst pessejeh 40 000–80 000 kuávskápaarrâd, mii lii suulân pele Euroop union já 10 % ubâ Euroop meereest.[2]

Kuávská lii päikkilodde já iälá reeviirstis ubâ ive pirrâ. Kuávská áásá mielâstis soojijn, moin láá puáris kuácceemeecih já ennuv šadolâšvuođâ rááhtuslâš molsom.[2]

Lasanem

Niŋálâs ráhtá njuhčâmáánust piervâl kuácceemuorân 2–10 meetter alodâhân. Piervâl lii rahtum oovsijn sehe jievjâst já skođâstum puzâiguin sehe poccuusoksâmijguin. Niŋálâs mannee njuhčâ-cuáŋuimáánust já láálá moonijd 19–20 peivid.[1] Uđâgááh vyelgih piervâlist kuulmâ oho keččin, mut oroh vaanhimij fáárust syeinimáánu räi. Ton maŋa muáddi uđâgáá uážžuh pääcciđ juávkun, já vaanhimeh ääjih iärásijd meddâl. Juávhu uđâgááh oroh tast parâttâllâm räi. Kuásnii kuávskáh adoptisteh "paijeelmiärálâš uđâgáid". Ko puáris lodde jáámá, te ennilodde parâttâl táválávt adoptiouđâgáin.

Raavâd

Kuávská lii puohporree. Tot porá táválávt muorjijd, siemânijd, tiivrijd já toi kiivsâid, haaškâid, eres luudij uđâgáid sehe vajâldeijei evvisijd. Kuávská norá ubâ keesi purrâmuš täälvi várás já čiähá tom páárhui loomijd já jievjâ siähán.

Käldeeh

Taan siijđo uási lii jurgâlum suomâkielâlâš Wikipediast.