Wp/smn/Jesi

From Wikimedia Incubator
< Wp‎ | smnWp > smn > Jesi
Jump to navigation Jump to search
Jesi
Jesi centro storico.JPG
Map of comune of Jesi (province of Ancona, region Marche, Italy).svg
Staatâ Flag of Italy.svg Italia
Kuávlu Marche
Eennâmkodde Ancona
Vijđodâh 108,90[1] km²
Alodâh 97 m
Ässeeloho 39 996[2] (30.11.2019)
Ässeesaahâdvuotâ 373,63 ässed/km²
Äigi UTC+1
– kesiäigi UTC+2
Postânummeer 60035
Sundenummeer 0731
Map of province of Ancona (region Marche, Italy).svg Ancona in Italy.svg

Jesi lii kaavpug[3] Koskâ-Italiast, Marche kuávlust, suulân 20 km keččin Adria-meerâ riddoost. Kaavpugist láá ässeeh suulân 40 000. Ton vijdodâh lii 108,90 km², já alodâh 97 m. Jesi naaburkieldah láá Agugliano, Camerata Picena, Castelbellino, Chiaravalle, Cingoli, Filottrano, Maiolati Spontini, Monsano, Monte Roberto, Monte San Vito, Polverigi, San Marcello, San Paolo di Jesi, Santa Maria NuovaStaffolo.

Jesi kuávlu lii peeggâlm viini puovtâdâsâst. Tobbeen puovtâdeh eromâšávt Verdicchio nommâsii vielgisviini, mut meiddei motomijd ruopsisviinijd tegu Lacrima di Morro d’Alba. Čohčuv Jesist já ton pirrâsist leijee siijdâin láá ennuv viinijuhleh, main ulmuuh poreh njaalgâ purrâmâš, juheh viini já tánssájeh.

Historjá[edit | edit source]

Jesist lii tuođâi kuhes historjá. Jesi vuáđudui ive 768 oKr., ađai masa 2 800 ihheed tassaaš, já lâi Rooma vääldi vyelni ivveest 295 oKr. ihán 476 mKr. Tastmaŋa aalgij vaigâdis paje, mon ääigi maaŋgah aalmugeh Koskâ- já Nuorttâ-Euroopast väldidii já tuššâdii kaavpug. Ive 773 Frankkilij väldikodde väldidij Jesi já ton kuávlu. Frankkilij väldi piištij ive 999 räi, ko Paavi staatâ oostij kaavpug. Ive 1130 Jesist šoodâi jiečânâs kieldâ, já kaavpug pisoi jiečânâssân paijeel 300 ihheed. Talle ive 1447 Paavi staatâ väldidij Jesi uđđâsist já haldâšij tom ive 1861 räi, ko Italia šoodâi. Onnáá peeivi Jesi kulá Marche-leenâst leijee Ancona-eennâmkoodán.

Uáinámušah[edit | edit source]

Jesist lii puáris kuávdáš, mon pirrâ láá uđđâsuboh kaavpuguásih. Puáris kuávdáá tehálumos tori lii "Piazza Federico II". Kaavpug kuhes historjá čuávumuššân puáris kuávdáást láá ennuv historjáliih rakânâsah, tegu "San Pietro Apostolo" -kirkko já "Santuario delle Grazie" -kirkko.

Jesist lii meiddei 14. čyeti-ive huksejum muvrâ puáris kuávdáá pirrâ. Muvrâ lii šiev oornigist vala onnáá peeivi já ton alne láá motomeh aassâmviäsuh, main ääsih ulmuuh.

Valastâllâm[edit | edit source]

Jesist lii pegâlmâs miähástâllâmškovlâ, mon miähástilleeh láá vuáittám ohtsis 23 mitalid Olympialijn: 14 kollemitalid, 3 silbâmiitaal já 6 pronssimiitaal[4]. Ive 2004 uárnejum Olympialijn kyehti Jesist meddâl leijee nissoon (Valentina VezzaliGiovanna Trillini) peesáin finaalin já vuoittijn sehe kollemiitaal já silbâmiitaal.

Šoŋŋâdâh[edit | edit source]

Keessiv lii ain kume Jesist. Lii távjá paijeel +35 cekkid já motomin joba paijeel +40 cekkid. Ulâttâs lii +43 cekkid. Tälviv puáhtá myettiđ ennuv. Ennuv muotâ lâi ovdâmerkkân juovlâmáánust 1996 (paijeel 50 cm), uđđâivemáánust 2005 (paijeel 50 cm) já kuovâmáánust 2012 (masa 1 meetter). Puurgah iä kuittâgin tábáhtuu jyehi ive. Šoŋŋâdâhnubástus keežild onnáá peeivi täälvih láá merhâšitteht pivvâluboh ko moonnâmääigist, já motomeh täälvih láá ollásávt muottuuttemeh.

Käldeeh[edit | edit source]

  1. istat.it - Vijđodâh Čujottum 13.7.2020 (italiakielân)
  2. demo.istat.it - Ässeeloho Čujottum 13.7.2020 (italiakielân)
  3. Italiakielâlâš Wikipedia Čujottum 14.7.2020 (italiakielân)
  4. https://www.schermajesi.it/medaglie-olimpiche/ (italiakielân)


Ancona eennâmkode kieldah

AguglianoAnconaArceviaBarbaraBelvedere OstrenseCameranoCamerata PicenaCastelbellinoCastelfidardoCastelleone di SuasaCastelplanioCerreto d'EsiChiaravalleCorinaldoCupramontanaFabrianoFalconara MarittimaFilottranoGengaJesiLoretoMaiolati SpontiniMergoMonsanoMontecarottoMontemarcianoMonte RobertoMonte San VitoMorro d'AlbaNumanaOffagnaOsimoOstraOstra VeterePoggio San MarcelloPolverigiRosoraSan MarcelloSan Paolo di JesiSanta Maria NuovaSassoferratoSenigalliaSerra de' ContiSerra San QuiricoSiroloStaffoloTrecastelli