Wp/smn/Burundi

From Wikimedia Incubator
< Wp‎ | smnWp > smn > Burundi
Jump to navigation Jump to search
Burundi täsiväldi
Republika y'Uburundi (kirundikielân)
République du Burundi
(ranskakielân)
lippu
lippu
vaakun
vaakun
Location Burundi AU Africa.svg
Staatâhäämi täsiväldi
President Évariste Ndayishimiye
Uáiviminister Alain-Guillaume Bunyoni
Uáivikaavpug Gitega
Eres kaavpugeh Bujumbura
Ngozi
Rumonge
Vijđodâh 27 834 km²
Ässeeloho (2020) 11 901 542
– ässeesaahâdvuotâ 401,6 ässed/km²
– aalmugstuárrum 3,12 % (2020)
Virgáliih kielah kirundikielâ
ranskakielâ
eŋgâlâskielâ
Vaaluut Burundlâš frangi (BIF)
Äigi UTC+2
– kesiäigi ij kiävtust
Jiečânâsvuotâ
Belgiast 1.7.1962
Uánádâs BI
Sundenummeer +257
Aalmuglaavlâ Burundi bwacu

Burundi, virgálávt Burundi täsiväldi, lii staatâ Afrikâst. Ton uáivikaavpug lii tááláá ääigi Gitega. Oovdiš uáivikaavpug lâi Bujumbura, mii lii vala-uv staatâ stuárráámus kaavpug.

Historjá[edit | edit source]

Eresnáál ko maaŋgâin Afrik staatâin, Burundi raajijd iä lah euroopliih meridâm, peic toh láá burundlâš monarkia rááhtus. Burundist aasâi vuosmužžân twah, ovdilgo suulân ive 1000 hutuh varrii tohon. Hutuh láá tááláá ääigi stuárráámus juávkku Burundist. Maŋeláá vala tutsih-uv värrejii Burundi kuávlun.[1]

Ive 1890 saksaliih väldidii Burundi já haldâšij tom ton räi, ko ive 1916, vuosmuu maailmsuáđi ääigi, belgialiih finnejii kuávlu olssis. Burundi šoodâi talle uásin Ruanda-Urundi.[2] Ko Burundi finnij jiečânâsvuođâs syeinimáánu 1. peeivi 1962, lâi suátiviehâ tutsij haldâšem já sij haaldâšškuottii meid Burundi. Hutui já tutsij kooskân šoodâi etnisâš konflikt já ton tááhust Burundist lâi stuorrâ siskáldâssuáti iivij 1993-94 ääigi.[3][2]

Eennâmtiätu[edit | edit source]

By-map.png

Burundi lii sisenâmist Nuorttâ-Afrikâst. Ton maadâviestâr uási jotá kuittâg Tanganjikajäävri rido.

Burundi ránnjástaatah láá mäddin já nuorttân Tansania, tavveen Ruanda já viestârist Kongo demokraatlâš täsiväldi. Kongo demokraatlâš täsiväldi já Burundi kooskâst jotá Rusizi juuhâ.[1]

Šoŋŋâdâh Burundist lii trooppisâš, mutâ várádâh- já pajoskuávluin liegâsvuotâ lii vyeligub.[3]

Viehâdâh[edit | edit source]

Burundist ääsih ohtsis suulân 11,9 miljovn olmožid.[4][5] Tot lii ohtâ sahâdâmosávt asâiduttum staatâin Afrikâst.[3]

Kulttuur[edit | edit source]

Käldeeh[edit | edit source]

  1. 1.0 1.1 Burundi Britannica
  2. 2.0 2.1 Burundi country profile BBC News
  3. 3.0 3.1 3.2 Burundi Globalis
  4. Burundi Population Worldometer
  5. Burundi Population 2020 World Population Review


Afrik staatah

AlgeriaAngolaBeninBotswanaBurkina FasoBurundiDjiboutiEgyptiElefanttähtiriddoEritreaEswatiniEtiopiaGabonGambiaGhanaGuineaGuinea-BissauKamerunKap VerdeKeniaKomorehKongo demokraatlâš täsiväldiKongo täsiväldiKoskâ-Afrik täsiväldiLesothoLiberiaLibyaMaadâ-AfrikMaadâ-SudanMadagaskarMalawiMaliMarokkoMauritaniaMauritiusMosambikNamibiaNigerNigeriaPeeivitäsideijee GuineaRuandaSambiaSenegalSeychellehSierra LeoneSomaliaSudanSão Tomé já PríncipeTansaniaTogoTšadTunisiaUgandaZimbabwe