Wp/skr/قیس فریدی

From Wikimedia Incubator
< Wp‎ | skrWp > skr > قیس فریدی
Jump to navigation Jump to search

اِنہاں دا اصل ناں مرید حسین ہے ۔ آپ دسمبر1950ء اِچ جمے تے 3 اگست 2018ء کوں انہاں دا انتقال تھی ڳیا۔ اِنہاں شاعری دا آغاز ݙاہ سال دی عمر اِچ 1960ء اِچ کیتا ۔ ہک عرصے بعد ‘ اپنْے کیتے قلمی ناں ’’قیس فریدی‘‘ منتخب کیتا تے ایہو ناں اِی اُنہاں دی سُنجانْ بنْیا ۔اُنہاں دے مجموعے ’’آم شام‘ ’’ارداس‘‘ ۔ ’’تُوں سورج میں سورج مکھی ‘‘ تے’’ پرکھرا ‘‘ میݙے زیر مطالعہ ہِن۔

قیس فریدی سرائیکی شاعری کوں غزل دی صورت اِچ بہوں وݙا سرمایہ دان کیتے ۔ اُنہاں غزل توں علاوہ نظماں وی لکھین اَتے کئی نظماں بہوں جاندار وی ہِن ‘ پر اُنہاں دا مزاج غزل نال بہوں سوڑا نظردے ۔ فیض بلوچ دے مطابق ’’قیس فریدی‘ سرائیکی دے قادر الکلام شاعر ہن۔‘‘ آؤ وَت قیس فریدی دی سرائیکی شاعری دا تجزیہ کریندے ہیں۔

جیویں جو میں پہلے ڳزارش کیتی اے ‘ جو قیس فریدی سئیں دا مزاج غزل نال بہوں سوڑا ہے ۔ اُنہاں سرائیکی غزل اِچ بہوں سارے نویں مضامین متعارف کرائین ۔ اِنہاں مضامین اِچ جدید ذہن دے جدید شاعر دا مطالعہ تے مشاہدہ واضح نظردے ۔ قیس فریدی انہاں نویاں مضامین اِچ سرائیکی زبان تے اوندے سوہنْے لفظ ورتن ۔ اُنہاں لفظیں سرائیکی زبان کوں مزید متعبر بنْائے ۔

خلوص ہُنْ تاں ‘ تجارت دے وچ وی کینمی ریہا میں کیڑھی تݙ ‘ تے ‘ محبت دا کاروبار کراں

قیس فریدی غزل اِچ استعارتی زبان ورت تے سرائیکی شاعری کوں فنی خوبیاں نال سُنْہپ عطا کیتے ۔ اُنہاں سرائیکی شاعری اِچ حریت فکردی روایت کوں اگھاں ٹورے ۔ اُنہاں 1977ء دا مارشل لاء لڳدا ݙٹھا تے اُنوں توں بعد لوکاں دی زبان بندی دے مارشلائی ہتھکنݙے وی ݙٹھے ۔ پر ‘ ہوا تے سوجھلا وی بھلا قید کرنْ دیاں شئیاں ہِن ۔ قیس فریدی اظہار دے نویں رستے ڳولیے تے جبر دی اُنوں کیفیت کوں بیان کیتونے

جیندا وی منہ کھول تے ݙیکھو ‘ اوہو جبھ کپوائی بیٹھے

اللہ جانْے کیا منڳ بیٹھن ایں وستی دے راڑے لوڳ

اپنْے اڳوں میں آپ کھڑاں ‘ چور دی طرح

میکوں میݙا مقام ݙسایا ڳیا ہے کیوں؟

توں سچے بول میݙے سُنْ تے قیس منہ نہ وَٹا

میں زہر زہر ہاں ‘ تیکوں مِٹھاج کیا ݙیواں

سیاسی جبر دے ایں دور اِچ ‘ اصل سیاست دان گھراں اِچ بہہ ڳئے تے ایں سیاسی خلاء کوں پُر کرنْ سانگھے ‘ بنیادی جمہوری نظام‘‘ دے درجے دے بہوں سارے لوک اقتدار دے ایواناں اِچ ونج پُجے ۔ اِتھوں سیاسی لوٹ گھسوٹ دا اَنْ کُھٹ سلسلہ شروع تھیا ‘ جیڑھا اَح تئیں جاری ہے ۔ پر ‘ اختیارات سنبھال تے وی اُنہاں لوکیں کوں سکون نصیب نہ تھیا‘ کیوں جو ‘ اِنہاں دی اکثریت مادیت دی لوبھ اِچ پل تے جوان تھئی ہئی ۔ فلاح بشر ‘ عظمتِ بشر‘ قناعت ‘ رحم دلی ‘ صبر و تحمل ‘ وسیع القبلی ‘ وسیع النظری جھیں لفظ ‘ اِنہاں دی لُغت اِچ کائناں ہن ۔ اے لوک تکبر ‘ حرص ‘ منافقت تے بغض جھیں منفی قدراں نال لا ‘ تے ٹردے پئے ہَن ۔ لہٰذا اے لوک اطمینان توں محروم رہ ڳئے

کوئی وی اپنْے آپ کنوں مطمئن نہیں

ہر شخص تونْے ہے جو خدا دے لباس وچ

خود غرض کوں نہ عرض کریں قیس حالِ دل

تونْیں مِلے او ‘ لطف و عطا دے لباس وچ

قیس فریدی جئیں ویلھے ایں کھوکھلے سیاسی دور دا مشاہدہ کریندن ‘ تاں مشاہدہ ‘ ݙونڳا تھیونْ دے نال ‘ اُنہاں دے لہجے دی دھار وی تیز تھیندی ویندی اے ۔ کہیں ویلھے تاں او ‘ غریباں کیتے نبڑدے ‘ نویں قانون تے غریباں تے نافذ تھیندے ۔ نویں ٹیکساں

(Taxes)

تے پلدی حکمران اشرافیہ دے خلاف بغاوت دا اعلان کریندے ݙسدن

سنڳسار کرو ‘ پر جے کوئی عار نہ ہووے پتھر اوہو مارے ‘ جو ڳنہڳار نہ ہووے ہے شہر دیوچ کون ‘ جیندے سِر توں لتھی ہوئی خود آپنْے ہتھ ‘ آپنْی دستار نہ ہووے

کتھائیں کتھائیں تاں قیس فریدی براہ راست آپنْے جذبات دا اظہار کریندن‘ اَتے حکمراناں دا اصل رُخ ݙکھیندن

ٹھڳ دے روپ وچ میکوں ۔۔۔ قیس راہنما ملیئے

کوئی ݙاکو نی رہ ڳیا جیکر لانویں لہندی دا ݙاج کیݙے ڳیا

حقیقت اے ہے جو مسلسل سیاسی جبر تے قوماں کوں مایوسی ݙتی ہے ‘ یا انتہا پسندی ۔ قیس فریدی وی ایں ڳالھ دا ادراک رکھیندے ہَن اپنْے لوکیں دیاں خواہشاں کوں ساڑ ‘ تے بھاہ سکیندی اشرافیہ کوں کیا منیا ہا ‘ البتہ اُنہاں وسیب کوں بے چینی ‘ غیر یقینی تے مایویس اِچ مبتلا کر چھوڑیے۔

سوچاں دے دَر ‘ بند کر تے ‘ جو خوف دے جندرے لیندے پن رب جانْے ہِیں شہر دے واسو ‘ کیڑھے پاسے ویندے پن جئیں شخص دی کوڑی قسم وی ‘ ساکھ پت وانڳے لڳے کیوں نہ ڳمراہی اوندی ‘ واعظ کوں مت وانڳے لڳے

قیس ؔ فریدی ہک حوصلہ مند دانشور ہِن ‘ او ہر طرح دے جبر دا مقابلہ کرنْ لو ‘ تیار نظردے ‘ او سیاسی ‘ معاشی تے معاشرتی جبر دا شکار ہِن ۔ ایں دور اِچ باعزت زندڳی دے دَر ‘ بند تھیندے نظردے‘ پر ‘ قیس سئیں حریتِ فکر دی اُݙار جاری رکھیے ہوئین ۔

اساں تاں کھنبیں کُھتے تھی تے وی اُݙردے ودوں پریں تاں ناز ہا جیکوں او کیوں اُݙر نہ سڳا ترس آندے میکوں اُوں شخص دی محرومی تے جو میݙی راکھ کِنوں چندر ستارے منڳدے

قیس فریدی سئیں دی فکر ‘ رِیت ‘ اُنہاں دی شاعری فنی اعتبار نال وی بہوں معیاری ہے ۔اُنہاں دیاں مترنم بحراں تے جھانجھر وجیندے الفاظ ‘ قاری کوں دیر تئیں ‘ ہک سرور اِچ مست رکھیندن ۔ ایویں لڳدے جو بندہ صحرائی سفر کرتے ‘ کہیں بوہڑ دی چھاں تلے آ بیٹھے ۔ جتھاں ٹھالوں ہے ۔ ݙھیر سارے لوکی بیٹھن ‘ تے ہک قصولی مٹھڑی ‘ نرم تے چسولی آواز اِچ قصہ چھیڑی بیٹھے۔

ملاپ جیکر ڳوارا کئینی تاں دِل کوں دل توں نکھیڑ ݙیکھو

اساں تاں اپنْی نبیڑ بیٹھوں ‘ تساں وی اَپنْی نیبڑ ݙیکھو

میکوں دیس نکالا ݙے تے ‘ ویندی واری وَل وَل کیوں؟

بھاکل پا پا تے پئے مِلدن ‘ دل دے سخت کُراڑے لوک

ہک روز تیݙے وانڳ بدل ویسوں اساں وی

اخلاص دی دلدل توں نکل ویسوں اساں وی

جیونْ دی دُعا نہ ݙے ‘ مِٹھل کے تئیں جیسوں

سورج ہوں کہیں شام کوں ݙھل ویسوں اساں وی

’’توں سورج ‘ میں سورج مُکھی‘‘ اِچ موجود اُنہاں دیا ں غزلاں بہوں جاندار ہِن ۔ اُنہاں دا سیاسی ‘ سماجی تے ادبی شعور بہوں پختہ نظردے ۔ تہوں تاں اُنہاں دی شاعری اِچ موضوعات دے ودھارے دے نال نال ‘ اُنہاں دے فنی محاسن وی ودھدے نظردن۔

ایں شہر وچ تاں کُئی میݙا وارث نہ ہا‘ مڳر

قاتل توں میݙا خون بہا ‘ گھن ڳیا ہے کون؟

لوک جمہوری حکومتاں توں مایوس تھیندن تاں غیر جمہوری حکومتاں نال اُمیداں وابستہ کر گھندن ۔ پر اُتھوں وی سوڑے مایوسی دے کجھ ہتھ نئیں آندا ۔قیس فریدی 12؍اپریل 1981ء کوں لکھی ڳئی ہک غزل اِچ آہدن جو

ایہ سِجھ کجھ نی ݙیونْ جوڳا

ہتھ نہ مُفت ‘ پسارو یارو

غیر جمہوری قوتاں کوں سجھ تے خضر سمجھنْ آلے لوکاں کوں قیسؔ فریدی ݙسیندن جو

او سِجھ وی نئیں کھلیندا آ

میݙی راتیں دا دَر ‘ چُپ ءِ

ایں جڳ کوں قیسؔ کیا تھی ڳئے

مریندا پئے ‘ مڳر چُپ ءِ

پاکستان اِچ غیر جمہوری قوتاں چونکہ غیر آئینی تے غیر قانونی طریقے نال آندین ‘ لہٰذا اے غیر جمہوری قوتاں ہمیشہ ’’خفیہ ہتھاں‘‘ تے بیرونی قوتاں کولوں خوف زدہ رہ ویندین ۔ ایہا وجہ ہے جو ایجھاں حکومتاں ہمیشہ قومی مفاد دے وݙے کم کرنْ اِچ نکام راہندین ۔ اے ’’خفیہ ہتھ تے بیرونی قوتاں‘‘ عوامی فلاح دی راہ اِچ رکاوٹ ہوندین سو ہوندین ۔ پر جئیں ویلھے او غیر جمہوری قوتاں کولوں تھک ویندین ‘ اِنہاں کوں وی چلدا کریندین۔

ایں ساری صورتحال کوں واضح کریندے ہوئے ‘ قیس فریدی سئیں علامتی انداز اِچ آپنْی ڳالھ ٹُریندن

ݙُکھ دے سِوا ‘ اَسمان تُوں مِلدا ہے کیا‘ اَسمان تُوں سِر کپ تے میݙا آکھدے ہُنْ قد ودھا ‘ اسمان تُوں میݙا نہ کوئی ‘ فِکر کر خود کوں بچا ‘ اَسمان توں

اڳر کوئی شخص ماء دھرتی دے لعلوں کوں ‘اُنہاں دے ہوونْ دا احساس ݙیویندے ‘ اُنہاں کوں اُنہاں دی اہمیت ݙسیندے ‘ اَتے چندر بنْ تے مایوسی دی کالی رات اِچ سوجھلا کرنْ دا آہر کریندے تاں اوں قوت کوں کالیاں راتاں آپنْی ولھیٹ اِچ گھن گھندین۔

وݙے غرور دے نال اُبھریا ہا ‘ او چندر مڳر اندھاری رات دے جال ءِ چ ‘ وِلھڑ ڳیا چھیکڑ نتیجہ سِجھ توں کرنیں منڳنْ دا پاتے ‘ میں تمام شہر میݙے نال سڑ ‘ ڳیا چھیکڑ

پر‘ قیسؔ فریدی دی شاعری حوصلہ مند انسان دی شاعری ہے ۔ او انہاں ساریاں جابرانہ قوتاں نال ٹکراونْ دا عزم رکھیندن

تیں لتاں ‘ پیر ‘ میݙے تروڑ تے ݙس کیا پاتے

میں تاں سِر بھرنْے ‘ اجنْ ٹُر تے ہاں آونْ جوڳا

سر بھرنْے ٹُرنْ دا حوصلہ ‘ قیس فریدی کوں کتھوں ملیئے ؟ ۔ میݙا یقین ہے جو قیس فریدی ہک سالک عاشق ہے ۔ اوندا عشق اوکوں زندڳی ڳزارنْ تے زندڳی نال مقابلہ کرنْ دا ہنر سکھیندے

صحرابنْا ݙتے ‘ کہ سمندر بنْا ݙتے جو کجھ بنْا ݙتے ‘ تیݙی یاری بنْا ݙتے

قیسؔ فریدی دا عشق اتنا مِٹھا ‘ اتنا نویکلا ہے ‘ جو دنیا دیاں بہوں ساریاں حقیقتاں توں نہ صرف پردہ ہٹیندے ‘ بلکہ نویاں حقیقتاں توں آشنا وی کریندے۔

میں محبت کوں عقیدت نی بنْایا ‘ ہرڳز

لیکن او شخص میکوں لڳدا خدا وانڳے ہے لفظ ہُنْ آپنْے مفہوم توں مُنکر تھی ڳن ہُنْ پلوتا وی اوندا قیسؔ دُعا وانڳے لڳے

قیس فریدی سئیں دی شاعری اِچ ‘ علم بیان دیاں کئی خوبیاں موجود ہِن ۔ اے خوبیاں اُنہاں کوں نہ صرف آپنْے عہد دے بلکہ اپنْے توں پہلے شعراء توں الڳ تے نویکلا کریندن۔

بیشک ہر ڳالھ او ‘ کن وچ کرنْ دا ہے عادی

اوندا لہجہ مڳر آوارہ ہوا وانڳے ہے

او جتنے تیر مریندا ریہا ‘ میں کنݙ نہ ݙتی

میں اپنْے دُھر دے سجنْ کوں رنجاونْا‘ جو نہ ہا (صفت تضاد میں محتاج تے تو لکھ داتا ‘ کیوں نہ تئیں توں منڳاں تیکوں (صفت تضاد خشبو خشبو جھوکاں تیݙیاں ‘ وانڳ ہوا دے ڳولوں تیکوں (تکرار لفظی دُھپ چھاں تیݙے وعدے سارے ‘ سمجھاں تاں کیا سمجھاں تیکوں (تکرار لفظی ہک فرعون پیا آکھے کل ‘ کتھ ہے موسیٰ ؑ ‘ کیݙے ڳیا (استعارہ مانْ جوبن دا ہِس اتنا جو نِسی تک پمدی‘ ٹُردا دھرتی تے ہے‘ اَسمان تے پیرے لڳدن (روزمرہ ‘ صفت تضاد ایہہ وستی کیوں اُجڑ ڳئی ہے ‘ اِتھ وی کوئی سردار ہے بچڑا (روزمرہ اُچڑے سِر ‘ جھکے تھی ویندن ‘ جیون باری بار ہے بچڑا (روزمرہ میں تیکوں سب آریں پاریں جانْداں‘ ڳو تیݙے چہرے تے پردہ ‘ زر دا ہے (روزمرہ لوک تونْے جو کریندا ہے چبولے سئے سئے میکوں پر قیسؔ ‘ ایہہ کنویں دے کنویرے لڳدن (محاورہ

اُنہاں تکرار لفظی نال اپنْے شعراں اِچ شعریت تے تغزل پیدا کرنْ دی بھرویں کوشش کیتی اے تے او ایں کوشش اِچ کامیاب وی نظردن۔

جڳ دا میں اَنْ سونہاں تھی ڳیاں ‘ کرکے اپنْا سونہاں تیکوں قیسؔ اَنا دے بن وچ رُل ڳئے ‘ لاجاں والیا! لاجاں تیکوں (موسیقیت عجیب شخص ہے زاہد ‘ اساݙی وستی دا‘خود آدمی ہے ‘ مڳر آدمی تے کِھلدا ہے (تکرار لفظی نال موسیقیت

قیس فریدی سئیں دی شاعری دا ہک بیا وصف آفاقی حقیقتاں دا اِدراک تے اظہار ہے ۔ اُنہاں دی شاعری اِچ اے آفاقی مضامین اُنہاں کوں سرائیکی شاعری اِچ ہک نمایاں مقام عطا کریندین۔

خاک ہے رزق اساݙا ‘ تے اساں خاک دے ہُوں

اَنت آ خاک دیوچ ‘ خاک دے دیرے لڳدن

شئیت ایہہ وی ہے کوئی قُرب دی صورت یارو

ہر گھڑی نال جو وَسدن او ‘ پریرے لڳدن

جیندے ہتھ تلوار ہے بچڑا

اِتھ اوہو سردار ہے بچڑا

ساد مُرادے ہاسے ‘ تہوں تاں

دِل دی بازی ‘ ہردے ہاسے

قیسؔ ‘ خدثا اختیار ݙتا ہا

پھر تے وی نہ پھردے ہاسے

شاعری دیاں بہوں ساریاں خوبیاں دے نال نال قیس فریدی سئیں دی شاعری اِچ کجھ خامیاں وی نظردین‘ کجھ شعراں اِچ معنوی ربط نئیں نظردا ‘ کتھائیں کتھائیں غزلاں دے قافیے تے ردیفاں بالکل اُردو زدہ ہِن ۔ کہیں جاہ تے استعارتی زبان کوں ‘ حقیقی معنیاں اِچ استعمال کر ‘ تے ‘ شعر کوں پِھکا پِھکا کر ݙیندن ۔ کجھ شعر بے وزنے وی لڳدن تے کجھ ڳالھیں بہوں عجیب جھیاں محسوس تھیندین ۔ آؤ اِنہاں نکات دا جائزہ گھندے ہَیں

وقت اَج تانْی کہیں دے نال ‘ نی کیتی وفا کیجھے کیجھے لوک عمراں تئیں ‘ چھنْیندے چھانْ ڳن

وفا تاں سُنْے عمل تے اخلاق دے عوض مِلدی ہے ۔ اوندے واسطے چھانْے لاونْ دی ڳالھ بہوں بے ربط محسوس تھیندی اے ۔ خام شئے کوں صاف کرنْ لو ‘ چھانْا‘‘ ضرور لڳدے ‘ پر ‘ وفا ‘ جتھ وی مِلسی ‘ خالص ہوسی ‘ ورنہ او وفا نہ ہوسی۔

ایویں ہِک بئی جاہ تے او تلواریں دے پانْی نال پھل پُھل چانونْ دی خواہش رکھدن ۔ سمجھ نئیں آئی جو او کیڑھا تے کیجھاں پھل پُھل ہے جیکوں او ’’تلواریں دا پانْی‘‘ ݙیونْا چاہندن۔

تلواریں دا پانْی ݙیویں تاں میں وی پھل پُھل چانواں بیشک پیار دا وَنْ ہاں میں ‘ پر بِن پانْی دے پھاٹاں کیوں

شاعری اِچ ’’پلکاں وِچھاونْ‘‘ محبت دا اظہار ہے ۔ پلکاں وِچھاونْ محبت توں ودھ تے عقیدت دے دائرے وچ آ ویندے ۔ پر اے سمجھ گھننْاں جو واقعی کوئی شخص پلکاں کٹ تے کہیں دے پیریں وِچھیندے تے جئیں ویلھے ہک محبوب اِنہاں تے پیرو ننڳا ٹُرسی ‘ اوندے پیریں اِچ اے پلکاں چبھسن۔ دراصل استعارتی معنیاں کوں حقیقی معنیاں اِچ استعمال کرنْ دا ہک عمل ہے ۔ جیڑھا شاعری دی روح دے منافی وی ہے تے شعر کوں وی اصلوں پِھکا کر ݙیندے۔

پلک چُبھسن پیر تیݙے وچ

دڳ تے نین وِچھانواں کیویں؟

اُنہاں دی شاعری تے اُردو زبان تے شاعری دا بہوں سارا اثر نظردے ۔ جݙاں میں ایں بارے قیسؔ سئیں توں سوال کیتا ‘ تاں فرماونْ لڳے جو ’’اُنہاں دی شاعری تے ابتدائی دور اِچ جیڑھے لوک وی سرائیکی کریندے پئے ہَن ‘ او لوک اُردو شاعری توں سرائیکی آلے پاسے آئے ہَن تے اُنہاں خود وی ابتداء اِچ جئیں محترم توں شاعری توں اصلاح گھدی ‘ او اُردو زبان دے شاعر ہَن ۔ ایں سانگھے اُنہاں دی سرائیکی شاعری تے کئی جھئیں تے اُردو دے اثرات نظر آندن۔

کتھائیں کتھائیں روزمرہ دی غلطی نظر آندی اے‘ تاں کہیں کہیں جھاں تے شعر بے وزن تھیندا نظردے ۔ کجھ ڳالھیں ادبی زبان توں دور لڳدین تے کتھائیں کتھائیں ڳالھ سمجھ توں اُچی نظردی اے ۔ پر اے سارے اعتراضات تھوڑی تعداد اِچ ہِن ۔ اُنہاں دا باقی سارا کم اعلیٰ درجے تے اعلیٰ معیار دا ہے۔

تیݙے عشق دے ہے مہربانی نی رہ ڳئی جان تے ہک لیر ‘ واہ واہ (ارداس ۔ ص10)

ہو سڳدے جو اُنہاں دے علاقے ’’جان تے لیر‘‘ دا روزمرہ رائج ہووے ‘ پر اساݙے پاسے ‘ تن تے لیر‘‘ تاں بولیا ویندے ‘ جان تے لیر نئیں ۔

رڳیں اساݙیں دے وچ رواں ہِن لہو دی جا تے زہر دے شعلے مِلو نہ پاپا تے ڳلکڑیاں سئیں ایہہ ‘ بھا نہ ونجے وکیڑ ݙیکھو (ارداس ۔ص ۔15)

رڳیں وچ لہو دی روانی دی ڳالھ تاں درست اے ‘ پر رڳیں اِچ شعلے دی روانی وی سمجھ نئیں آئی ۔ ایکوں اساں روزمرہ غلط استعمال آکھ سڳدے ہَیں۔ ہُنْ کجھ ایجھیں شعر وی ݙیدھے ہَیں جنہاں اِچ ٹھہراؤ ‘ سکتہ یا لفظ گھٹ ؍ودھ (بے وزنی) نظر آندن۔

ایہہ تیݙے سونے دے کنڳنْ ‘ ہتھکڑیاں نہ بنْ ونجن وقت کہیں دا یار نی ‘ ایندی طرفداری نہ کر (ارداس۔ ص ۔11

توں آپنْی ساری عمر دا کلھہیپ میکوں چا ݙے متاں میں تیکوں کہیں وقت شرمسار کراں

منݙھوں وَنْ نکتے پِن سارے ایہہ کیجھا اَح ڳُھل پئے چھوہا (ارداس۔ ص ۔42)

ہک جاء تے اُنہاں دی ڳالھ بالکل مناسب نئیں لڳدی ۔ ملاحظہ فرماؤ۔ اے میݙی راہ پُھلاں نال سجاونْ والے تیݙے وی پیراں دے وچ کاش کہ چھالے ہوندے (ارداس۔ ص۔44)

سمجھ نئیں آئی جو قیسؔ سئیں ایجھیں شخص دے پیریں اِچ کیویں چھالے ݙیکھنْاں چاہندن ‘ جیڑھا اُنہاں دی راہ ‘ پھلاں نال سجاونْ دا آہر کریندا پئے۔

یا او وقت ہا جو رُک وی رڑک ویندا ہم

’’رڑک ویندا ہم‘‘ جھئیں الفاظ تے وی اساݙے شعراء کرام کوں توجہ ݙیونْی چاہیدی اے ۔ اڳر انہاں دے متبادل اساکوں نرم لہجہ تے الفاظ میسر آندن تاں اساݙی پہلی ترجیح اوہا ہوونْی چاہیدی اے۔

اے سارے چھوٹے موٹے اعتراضات آپنْی جاہ تے ۔ سچ اے ہے جو قیسؔ فریدی باکمال شعر ہِن ۔ اُنہاں دیاں غزلاں اُنہاں کوںآپنْے عہد دا ممتاز شاعر بنْیندین ۔ قیسؔ دی غزل آونْ آلے بہوں سارے شاعراں کوں غزل لکھنْ دی راہ ݙکھلائی اے ۔ پر ‘ بہوں سارے شاعر کوشش دے باوجود قیسؔ فریدی دے مقام تئیں نئیں پُج سڳے ‘ کیوں جو اوں مقام تئیں پُجنْاں ‘ ہر کہیں دے وَس وچ نئیں ۔25 دسمبر2011ء

کتاباں[edit]

  • گھاگھر
  • آم شام
  • ارداس
  • تُوں سورج میں سورج مکھی
  • پرکھرا

وفات[edit]

٣ اگست ٢٠١٨ء ماؤ مبارک رحیم یار خاں

نمونہ کلام[edit]

پڳ بدھنڑ دا رواج کیݙے ڳیا

سر توں عزت دا تاج کیݙے ڳیا

ساری دھرتی تے کھیت جئیں رادھن

اوندے گھر دا اناج کیݙے ڳیا

غزل[edit]

ڳناہیں دی عظمت دا شہکار بنڑ ڳیاں

میں آپ اپنڑیں بخشش دا معیار بنڑڳیاں

صلیبیں دے تن تے اسردا، اسردا

تیݙی شخصیت دامیں مینار بنڑڳیاں

چڑھاوو میکوں دار تے خوش نصیبو

کہ نادار تھی تے میں خود دار بنڑڳیاں

تیکوں بے وفا کیوں سݙیندی ہے دنیا

ایہو سوچ تے میں تیݙا یار بنڑڳیاں

بغاوت دے ہتھیار میں سٹ گھتیئے ہن

تیݙی بے رخی دا وفادار بنڑڳیاں

میݙے جسم دیاں چند لیراں ڳواہ ہن

میں خوشحال وستی دا سردار بنڑڳیاں

ملاں آپ کوں آپ تاں قیس کیویں

میں آپ اپنڑیں رستے دی دیوار بنڑڳیاں۔

حوالے[edit]

1: قیس فریدی ارداس ۔ روحانی آرٹ پریس ‘ ملتان ۔1980ء

2: قیس فریدی توں سورج میں سورج مکھی ‘ روہی رنڳ پبلی کیشنز ‘ خان پور۔ س؍ن

3: قیس فریدی پرکھرا ‘ سرائیکی ادبی مجلس ‘ بہاول پور ‘ 1995ء

4: فیض بلوچ سرائیکی شاعری اِچ غزل ڳوئی ‘ جھوک پبلشرز‘ ملتان ‘2003ء ص۔123

5: ݙاکٹر نصراللہ خان ناصرؔ سرائیکی شاعری دا ارتقاء ‘ سرائیکی ادبی بورݙ ‘ ملتان ‘2007ء ۔ ص771