Wp/ses/Mongo Park Rene Kaye nda Henrie Bart

Lawrakey kan kaa Suudan waynakaŋay heroo ra kan ti hõ Maali. Jiiri zanguboŋ woy cindi yaggantoo ra Angelewey nda Faransawey lawrakey yaara Afiriki kul ra . Waati din Maali se i ga nee Niižer-Suudan, a duu lawrakawyaŋ kaŋ ti Mongo Park, Rene Kaye nda Henrie Bart. Ngey lawrayanoo addaliley kul mana ti kala haya hinka : duuray fondo nda bayray fondo, zama Erop borey baa ngi ma duu yoobu taagayaŋ kaŋ ra ngi jinaa ga neere, ngi ma duu hayayaŋ kaŋ sii i se : sanda wura, kafe, haabulanbu, maatiga ... I na Afiriki willi-ka-bere bayray fondo ra, amma gundoo heroo t'i se kunfa. I mana hin ka dii Tunbutu kaŋ i maa maaɲoo zanzaŋ tiira booboyaŋ ra.

Mongo Park, lotokor no kaŋ hun ganda foo ra kaŋ s'i ga nee Ekos ; a sintin za Ganbi 1795 jiire. A cebe kaŋ isa beeroo kaŋ ti Niižer mennaa si koy kala waynahunay. A na taka kul tee nga ma too Tunbutu a jaŋ. Nga diray hinkantoo, 1806 jiire a baa nga ma too isaa bendogoo ga, amma nga hiyoo mun Busa (Nayjeriya) hari kaŋandi dogey ra, a buu.

Ihinkantoo kaŋ ti Rene Kaye, soogo no kaŋ hun Farans, haya kul mana ti nga anniyaa kala nga ma dii Tunbutu. A taŋa Lagine ka fatta Suudan Gurma kanboo here ka deŋ hawsa ga, a too Tunbutu 1818 jiire a na nga bon tee laarab, woo din ra koyraa borey n'a kubay nda anniya. Rene Kaye na nga muraadey kul tee jina a yee Farans.

Ihinzantoo, Henric Bart, Almaŋ no kaŋ si goy kala Angelewey se. A tun 1850 jiire, a koy Ayir, Hawsancey ganda,Bornu, Isa beeroo koloo ra nda Adamawa. A too Tunbutu a na handu yaaha tee noo din, jina a duu ka fatta nda Tripoli ganda mullaa heroo ka koy Angeleter 1855 jiire. A na nongey kaŋ a n'i dira alhaaley, nda Tunbutu misawey nda nga duuraa fondawey fillawey tee. Lawrakey wey, kaŋ hin ka dii Tunbutu yee ngi gandawey ra nda filla nafanteyaŋ.