Jump to content

Wp/sdn/Gaddura

From Wikimedia Incubator
< Wp | sdn
Wp > sdn > Gaddura

La Gaddura (/Template:Wp/sdn/IPA/ e Caddura in saldu) è una riggjoni storica e geografica di la Saldigna. S'agatta illa palti di supra di lianti di l'isula, s'estendi da lu riu Coghinas, passa pa' li monti di Limbara, chi li faci da laccana illa palti di ignò e pa' lu monti Nieddu, finz'a li cumuni di San Diadoru e Buduni.

L'ecunumia solida di la Gaddura si basa, a palti lu settori turisticu abbeddu mintuatu, innantu a l'industria di lu suaru e di lu granitu, ambiti undi è cunnotta a livellu mundiali.

Li centri più impultanti so Tarranoa, Tempiu. La linga salda, in chista zona di la Saldigna, si miscesi a la linga cossa pa' li migrazioni di la gjenti cossa: lu gadduresu, chi nasci da l'interazioni tra saldu logudoresu e linga cossa, è la linga locali più diffusa illi paesi di la Gaddura; lu saldu resisti oramai solu in Tarranoa, Lurisi, Buduni e Figari, ancora siddu chi in chista localitai abali s'agatta principalmenti illa toponomastica.

Estensioni tarritoriali e cumuni

[edit | edit source]

Li laccani di la Gaddura so signati a punenti da lu riu Coghinas, illa palti di suttu da lu monti Limbara e ill'ala di suttu a lianti da lu Monti Nieddu, finz'a lu cumunu di Budoni undi faci da laccani cun Punta Ottiolu.

La palti d'indrentu di li campagni di Tarranoa è signata da li laccani antichi di li Baronii montacutesi di Silvas de Intro e di Saltos de Giosso, di la riggjoni storica laccananti di lu Montiacutu. Pa' Silvas de Intro, da li monti di lu Limbara sighendi lu cunfini cumunali tra Caragnani e Bilchidda li limiti sighiani la localitai Pedra de campos, illi tempi passati tarritoriu bilchiddesu, e oggji locu di lu cumunu di Caragnani dittu Santa Catalina. Sighendi lu cussu di lu riu Pedru Nieddu andaggjia costa costa pa' tutta l'ala di Telti pa' falà veldi Enas e Su Canale, tarritorii di Silvas de Intro e dunca storicamenti no proppiu palti di la Gallura, maccari v'abitiggjini passoni gaddurofoni.

La laccana tra Gaddura e Montacutu passa dunca pa' la Conca di Zappalì, Monti Litu, Funtana Barattu, Punta Maruddu, Punta Santu Paulu, Punta Lacabatu, Punta La Cedda, Li Tre Puntitti, e Andriottu. Da chici si lia a li monti di Monti Nieddu finz'a la piana d'Oviddè. Tandu mitai di lu tarritoriu cumunali di Loiri Poltu Santu Paulu, maccari sia cunsidaratu gadduresu pa' lu fattu chi la gjenti faedda chissa linga, no è di cunsidarà che "Gaddura" sendi chi faci palti di la Baronia di Silvas de Intro, liata cumpletamenti a li tarritori di lu Montacutu appaltinenti, ill'epuca spagnola, a li Duchi di Gandia. Illu specificu, lu tarritoriu in tundu a li viddi di Loiri e Azzani, finz'a li chintorri di Monti Litu, Azzanidò, Santa Gjusta.

Puru illu 1873, la paltitura di lu mandamentu di la nascenti Terranova ingjittaa Enas illa localitai Silvas de intro, e un dicretu di lu mattessi mumentu di cuncissioni di tarreni boni a trattà pa' li Ferruvii Saldi, tancaa in manera cjara l'ala più più a lianti di Silvas de Intro, in tundu a la vidda al di Azzanì. Tarritorii dunca chi facini palti, storicamenti, amministrativamenti e fiscalmenti di lu Monteacuto e no di la Gallura, populati parò gja da lu 1600 da passoni chi arriesini dall'alta Gaddura, Caragnani in palticulari. Lu mattessi si po' dì pa' Saltos de Giosso, undi l'ala di supra s'agatta illa Vaddi di Olevà, la di oggji Berchiddeddu, chi maccari la linga faiddata da una palti di la populazioni, è di cunsidarà che palti di la regioni storica montacutesa e no di laccananti Gaddura, sendi chi era storicamenti illa Baronia di lu Monteacuto.

La Pruincia di la Gaddura (Nord-Est Sardegna) cunteni oggji 26 cumuni, chi so ulganizzati in unitai amministrativi diffarenti:

Comune In lingua gallurese/sarda Superficie Popolazione
Olbia Tarranoa/Terranoa 383,64 km² 61,323 ab.
Arzachena Alzachena/ Artzaghena 228,00 km² 13,815 ab.
Alà dei Sardi Alà di li saldi / Alà 197,99 km² 1745 ab.
Tempio Pausania Tèmpiu 210,82 km² 13,798 ab.
Berchidda Bilchidda / Berchidda 201,88 km² 2577 ab.
La Maddalena La Matalena/ Sa Maddalena 49,4 km² 11,221 ab.
Santa Teresa di Gallura Lungoni/Longone 101,19 km² 5,377 ab.
Budoni Buduni/Budune 55,90 km² 5,209 ab.
San Teodoro Santu Diadoru/Santu Tiadoru de Oviddè 104,87 km² 4,990 ab.
Palau Lu Palau/Parau 44,38 km² 4,224 ab.
Calangianus Caragnani/Calanzanos 126,35 km² 4,069 ab.
Loiri Porto San Paolo Lòiri Poltu Santu Pàulu/Lòeri e Portu de Santu Pàulu 117,80 km² 3,501 ab.
Luras Lùrisi/Luras 87,59 km² 2,509 ab.
Golfo Aranci Fìgari 37,97 km² 2,464 ab.
Telti Telti/Tertis 83,30 km² 2,304 ab.
Monti Monti/ Montes 123,44 km² 2361 ab.
Oschiri Oschiri/Oschiri 216,07 km² 2885 ab.
Trinità d'Agultu e Vignola La Trinitai e Vignola/Sa trinidade e Binzola 136,43 km² 2,206 ab.
Badesi Badesi/ Badesos 30, 71 km² 1,882 ab.
Buddusò Buddusò/ Buddusò 217, 97 km² 3609 ab.
Luogosanto Locusantu/ Logusantu 135,45 km² 1,854 ab.
Viddalba Viddaeccja/Biddalva 48,83 km² 1,683 ab.
Sant'Antonio di Gallura Sant'Antoni di Gaddura/Santu Antone de Caddura 81,27 km² 1,494 ab.
Padru Padru/Padru 130,00 km² 2130 ab.
Aggius Àggju/Azos 86,31 km² 1,482 ab.
Aglientu Santu Franciscu di l'aglientu/ Santu Frantziscu de s'alientu 148,56 km² 1,257 ab.
Bortigiadas Bultiggjata/Bortijàdas 76,76 km² 755 ab.