Wp/sas/Wetu Telu
Wetu Telu ato Islam Wetu Telu ato Selam Wetu Telu no agame Sipisme haq berasal èlèq dengan suku Sasaq haq tedoq léq Lombok, khususn jaq léq Lombok Daye. Dengan haq percaye juq agame ni percaye éndah juq ruh dengan toaq laéq kance kekuatan gaip léq benda-benda.[1] Dengan beketuan agame ni araq siq penyebar Selam léq jaman laéq, no wali haq teutus siq Giri Kedaton[2] èlèq pulo Jawe haq berusahe kenalan Selam juq dengan Sasaq bertahap.
Setilah
[edit | edit source]Wetu Telu no bedoé beberape makne.[3] Makne kesekéq, artin Wetu Telu no telu ntan beranak mahluk irup. Haq ni no ngerujuk juq juq telu ntan mahluk irup no nganak: menganak, menteloq, kance mentioq. Kedue, artin Wetu Telu no telu sumber awiq-awiq Selam. Haq ni, ngerujuq juq Al-Quran, Al-Hadits, kance Ijma.[3] Ketelu, artin Wetu Telu no telu masa perkembangan siq manusie. Haq ni ngerujuq juq metu, irup, kance maté.[4]
Haq telu no jari dasar dengan haq nganut agame Wetu Telu ni pasn gawé upacare adat.[4] Bisaen jaq, upacare adat Selam Wetu Telu no baun tebagiq jari due, Gawé Urip kance Gawé Pati. Gawé Urip no upacare haq araq hubunganen kance keirupan dengan, maraq upacare metu ngurisang[5] kance nikah. Lamun Gawé Pati jaq upacare haq araq hubunganen kance kematéan.[4]
Pole ajahan
[edit | edit source]Umumen jaq dengan haq tegel agame Wetu Telu no muslim kance piaq kelapuq haq tewajiban juq muslim.[6] Kelapuq upacare adat ndéqn bau tegawé lamun ndéq araq pemangku ato penghulu, termasuk kiyai. Lamun araq haq ndéqn milu ape unin pemangku no baun mauq celake kance teasingan léq pertemuan sangkep adat ato upacare adat lain. Hukuman ni baun teangkat lamun dengan haq ngelanggarn wah bayah dedosan ato denda adat. Upacara ni jari maraq penebusan dose kance langkah pertame jari pembersiqan aranen léq masarakat. Baun éndah mace Al-Qur'an setiap araq upacara adat. Mace ato ngaji ni biasen tegawé pas magrib léq atasn berugaq kekelat trus telanjutan siq salat magrib.
Trus, Al-Qur'an kance kitab Hadis tesimpen léq balé beléq, balé haq tesucian siq nyimpen kelapuq benda haq tekawih léq upacara adat. Ukuranen dengan no wah jari suci no pasn wah jari kiyai ato guru.[6] Ntan ngangkat guru baru no tedasaran siq wasiat kiyai sebelumn, ndéqn tepiléq maraq demokrasi.[6]
Acare ritual
[edit | edit source]Agame Wetu Telu ni bedoé beberapa acare ritual haq biasen tegawé siq dengan haq percayen. Haq bawaq ni araq penjelasan beberape acare ritualn dengan Wetu Telu.
Rowah Wulan kance Sampet Jumat
[edit | edit source]Due upacare ni temaksudan jari sambutan dateng bulan puase ato Ramadan.[7] Rowah Wulan teselenggaraan pasn jelo kesekéq bulan Syaban, trus Sampet Jumat pasn jelo Jumat terakhir pasn bulan Syaban. Tujuannen upacare ni jari upacare pembersiqan diqn nyambut bulan puase kance tahen diqn adén tetep suci pasn bulan puase.
Maleman Qunut kance Maleman Likuran
[edit | edit source]Maleman Qunut no acare peringatan haq tandaq setenge bulan puase.[8] Upacare ni tegawé pasn malem ke enem olas bulan puase. Lamun tebandingan kance Islam Wetu Lime jaqn, pasn malem keenem olas no, pasn rakaat terakhir salat witir, pasn salat tarawih, harusn tesisipan doa qunut. Ni jari dasarn gawé Maleman Qunut.[8]
Lamun Maleman Likuran jaqn upacare pasn malem ke-21, 23, 25, 27, kance 29 bulan puase. Upacare ni bedoé setilah maleman selikur, telu likur, selaé, pitu likur, kance siwaq likur.[8] Pas ni, dengan Wetu Telu béng kakenan juq kiyai pas sembihn salat tarawih léq mesjid laéq. Trus, pasn malem ke 22, 24, 26, kance 28 jaq araq mangan kance kiyai. Acare ni tesebut éndah jari sedekah maleman likuran.
Maleman Pitrah kance Lebaran Tinggang
[edit | edit source]Maleman Pitrah no biasen jaq arah bebayah zakat pitrah léq dengan Wetu Lime. Tradisin Wetu Telu jaq pas ni, nie dengan-dengan no kumpulan pitrah juq kiyai haq wah selesé puase.[8] Lamun dengan Wetu Lime pitrah ni harusn kakenan kance tebéng juq dengan irup, léq Wetu Telu jaqn pitrah no baun kakenan, hasil kebun, képéng, ato képéng laéq kance tebéng juq dengan haq masih irup kance wah maté.[8] Pitrah haq tebéng juq dengan haq masih irup tearanan Pitrah Urip, trus pitrah haq tebéng juq dengan wah maté tearanen Pitrah Pati.
Lebaran Tinggang jaq maraq Idul Fitri. Laguq béden jaq, upacara Lebaran Tinggang ni araq acare kusus mangan kance kiyai kance mangku, pedande, kance kelapuq dengan Wetu Telu.[8]
Lebaran Topat
[edit | edit source]Lebaran Topat no tegawé seminggu sembihn upacare Lebaran Tinggang. Kelapuq kiyai haq tepimpin siq Penghulu gawé Sembahyang Qulhu Sataq ato salat empat rakaat haq tetandaq siq pembacean surat Al-Ikhlas satus kali. Lebaran Tobat ni teakhiran siq acare mangan bareng siq kiyai-kiyai.[8] Pasn ni, topat no jari kakenan utame.
Lebaran Kodéq
[edit | edit source]Lebaran Kodéq no biasen jaq pas Idul Adha lamun léq dengan Wetu Lime.[7] Biasen jaq tegawé due bulan sembihn Lebaran Topat. Acare ni dimulai siq salat berjamaah siq kiyai-kiyai kance teseléan siq mangan bareng trus potong bémbéq béreng.
Selametan Bubur Putéq kance Bubur Abang
[edit | edit source]Selametan bubur putéq kance bubur abang ato béaq biasen telaksanakan pasn 10 Muharram kance 8 Safar menurut tanggaln Wetu Telu.[7] Acare ni peringatan pasn dengan ato manusie mulai nganak siq merariq. Bubur putéq kance bubur béaq no jari kakenan utame haq tekaken léq upacare ni. Bubur putéq no lambangan aiq mani haq lambangan mame, trus bubur béaq no lambangan daraq hair haq lambangan nine.[7]
Mulud
[edit | edit source]Aranen jaq maraq upacare peringatan kelahiran Nabi Muhammad maraq dengan Wetu Lime, laguq léq Wetu Telu jaq, pas ni peringatan Adam kance Hawa merariq.[7] Upacare ni telaksanakan pasn Rabiul Awal. Maraq acare haq lain, araq biasen jaq doa kance mangan bareng pasn acare ni.
Awiq-awiq merariq
[edit | edit source]Dengan Wetu Telu lamunen mélé merariq no, araq due sistem haq tekadu: sistem laéq kance baru.[9] Sistem laéq no ndéqn kadu rukun merariq, jarin walaupun ndéqn araq akad, dengan haq merariq tetepn bau hubungan semame-senine, asaln wah seleséan prosés haq lain maraq tobat kakas. Penoq proses kance awiq-awiq sistem laéq no kadu budaye lokal lasing wahn araq sebelumn jaman Islam.
Lamun sistem baru jaqn wahn kadu syarat kance rukun merariq maraq Islam.[9] Léq sistem haq baru ni, akad no jari inti prosés merariq kance harusn tegawé sebelumn bau berhubungan semame-senine. Upacare ni langsung tepimpin siq Kepale Kantor Urusan Agame kance ngikut ntan merariq dengan Islam: araq kotbah kance ijab kabul haq tegawé siq walin calon senine léq julun calon semame. Kotbah no tebacaan siq base Arab, laguq ijab kabuln jaq kadu base Sasaq.
Sedangkan perkawinan menurut ajaran Wetu Telu sistem baru, telah menerapkan syarat dan rukun perkawinan sesuai ajaran Islam.[9] Pada sistem baru, akad nikah dijadikan sebagai proses inti dan harus dilaksanakan sebelum melakukan hubungan suami isteri.[9] Upacara perkawinan di Desa Bayan langsung dipimpin oleh Kepala Kantor Urusan Agama dengan mengikuti tata cara Islam yakni pembacaan khutbah nikah dan ijab kabul yang dilakukan langsung oleh wali dari mempelai wanita di hadapan calon pengantin laki-laki.[9] Khutbah nikah dibacakan dengan menggunakan bahasa Arab, sedangkan ijab dan kabul digunakan bahasa Sasak setempat.[9] Awiq-awiq ni jari akulturasi ajahan Islam, ajahan Siwa-Buddha haq jari agame aslin dengan Bayan sebelumn araq Islam, kance Hindu Bali haq jari ajahan Kerajaan Bali. Haq ni lasing araq telu ntan merariq: perondongan, mepadiq lamar, kance tepelaiq haq teseleséan siq prosési maraq menjojak, memulang, sejati, pemuput selabar, akad merariq, sorong serah, nyongkolan, kance balik osos naén.[9]
Rujukan
[edit | edit source]- ↑ Abid, Ahmad (2003). "Al Jamaah Al Selamiyah WETU TELU bi Jazirati Lombok". Millah: Journal of Religious Study (in Arabic). 3 (1). doi:10.20885/millah.vol3.iss1.art5.
- ↑ Prinada, Yuda. "Sejarah Giri Kedaton: Kerajaan Ulama Merdeka dari Majapahit". tirto.id (in Indonesian). Retrieved 2023-06-06.
- 1 2 Aziz, Ahmad Amir (2009). "ISLAM SASAK: POLA KEBERAGAMAAN KOMUNITAS ISLAM LOKAL DI LOMBOK". Millah: Journal of Religious Study (in Indonesian). 8 (2). doi:10.20885/millah.vol8.iss2.art3.
- 1 2 3 Budiwanti, Erni (2000). Islam Sasak: Wetu Telu Versus Waktu Lima. Yogyakarta: Lkis Pelangi Aksara.
- ↑ Kompasiana.com (2016-04-27). "Budaya "Ngurisan" Masyarakat Suku Sasak". KOMPASIANA (in Indonesian). Retrieved 2023-06-06.
- 1 2 3 Athhar, Zaki Yamani (2005). "KEARIFAN LOKAL DALAM AJARANISLAM WETU TELU DI LOMBOK". Ulumuna. 15 (1). Archived from the original on 2017-12-11.
- 1 2 3 4 5 Zuhdi, Muhammad Harfin (2012-10-24). "ISLAM WETU TELU DI BAYAN LOMBOK". AKADEMIKA: Jurnal Pemikiran Islam. 17 (2): 197–218. ISSN 2356-2420.
- 1 2 3 4 5 6 7 Sulaiman, Achmad (2017-06-23). "Tradisi Islam Wetu Telu: Dari Maleman Qunut Hingga Lebaran Tinggi". NUSANTARANEWS. Retrieved 2019-04-02.
- 1 2 3 4 5 6 7 Rachmadhani, Arnis (2011-06-03). "Perkawinan Islam Wetu Telu Masyarakat Bayan Lombok Utara". Analisa: Journal of Social Science and Religion (in Indonesian). 18 (1): 59–74. doi:10.18784/analisis.v18i1.124. ISSN 2621-7120. Archived from the original on 2019-03-21. Retrieved 2019-03-21.