Wp/pwn/ngat

From Wikimedia Incubator
< Wp‎ | pwnWp > pwn > ngat
ngat
ngat
sinivecikan na kisanvenaruvarung
Alpinia zerumbet
(Pers.) B.L.Burtt & R.M.Sm.
zumanga a ngadan
kinakaian na amerika shell ginger
pinairangan goe̍h-thô
ciniukuan 月桃

aicua makaveljeluan a calisilisi a maka indadan amaka qeljuqeljuan, mapacun sakamaya a namezangal a ngat. aza vangalj kudresulesul dradripudrupudruan, aza vuciar maru cinusu a natikadradray, liljualjuas a namelava saka ladruq a kinasavan, maljiyan a saluman naicua ngat.

azua a ngat (月桃), avan a ljevavawvavaw tacavilj (多年生) a cemecemel, izuazua i chuku, ripun, 琉球, 關島, 海南島, 馬來半島, 爪哇 kata taiwan. izua a liaw a ngat i ljemavigan, paljaljavak kata i dangadangas tua qemumanga a gaduan, mavananga a cinakaw a masanliawliaw nua paywan. azua a tjaljaliaw tua cemekaw a kacalisiyan a azua a asaw nua ngat. sicuayananga, nu ini a puvaljaw a kacalisiyan, sa ini a maqati a cempu ta ngat, uri padjeli tjaimadju tua taqedanga i careqil, ljaljeqel kata ini a mavatj a qaw a qarengan. azua a asaw nua ngat, maqati a seman tua sekam, vakal, haku kata viljic.

tjaljapazangal a sengsengan tua cempu a sekam, sa uri semeqas ta tjanguaq kata tjaqaca a ngat nu inia venuciar i gugacu. qaw mayanan a pensis ta asaw, masa maqati a azua a asaw a pusaladj tua metad. sa, papetad tau kasiw i pasazeleman, qaw pensis ta asaw nua ngat a ljemita a qadaw. qadjaw a pitju kata alu a qadaw sa qemacuvunganga a aicu a sengsengan.

azua a tjeza a asaw, uri lemutlut a asaw tua lipurupuru avan a tapuluq kata lima a a marutaljudjuqan, sa papetad tau aza asaw i pasazeleman, qaw remasi i teku ta paliljiljinng. nu kuletjanga aza asaw, sa alap tua cempu ta sekam kata sicukaw taqadavanga.

masa a liaw rusuku i ngat a asaw, ini a madjulu a mated, sa avananga a nguanguaq a ceqalj tua malang ta lingay. sa avan a rualap tua cinavu uta. saka, masa nguljingulj aravac aza vuljangaw na ngat, qaw sinitalem tua qemapaz, maqati a alap tua papucemecemel a azua a ljedjeledje a asaw kata cuqus uta, sa rupacun i kacasavan nua kacalisiyan.

patjara sikudakudan nua tjava[edit | edit source]

sicepucepu[edit | edit source]

tja piliqan aza nanguaq a cepuyin. a seman sekam tja kataqedan, kata sika na dradruy na qaqiladjan, kata papizuana a kavatjes kata katjecaqevan a tjaljev.

sicavucavu[edit | edit source]

kemasicuay tja sicavu ta kinpel a vaqu. katucuanga kisaselanganga itjen tua pairang a sicavu ta djuadjuay a paday a penaqecang.

sivulivulitj[edit | edit source]

nu qemavay ta kinpel tja djinukul sedjaljep a tja sivulivulitj auta.

siqapaqapaz[edit | edit source]

sitalem a siqapaz makasalingaungal papenguanguaq tua tja kinaizuanan.

sirarasiyan[edit | edit source]

mavan nu dradrasiyan na sicuayan tua lami a tjalav a aradj a vaqu a djulis, a rinirarir/kuljus katua nemannga.

sinipapungadanan[edit | edit source]

katalu ka kalja zipungan, izuaza se Kaviangan(佳平村) a tja sikataqaljan, na malivu a mamaza i (turungat月桃部落遺址) , ljakua macunucunuq aza kadjunangan sa setavat tua kinaizuanan a mamazai sadap, siljezaya i maruljinay(水泉山上方).

semalji/zemalji[edit | edit source]

1. semqas kemasi ta cuqus i vavav patje qapulu a semqas

2. suasavan tja suasavan sa quyulji, a pasa umaq


3. kematjekatj rasiyin aman taitaita, patje nu rumeljak anga makaya kematjekatj


4. venulitjuku nu qemacuvung tua kematjkatj,tja veliden a (venulitjuku) anga, nu makayanga, tja sadayjn a remasi


5. semaljuv nu macayanga semaljuv. sa azua semaljuv nuaya, semuvengetj tua linitjuku, sa seveci a dremaluq.


6. cempu nu namazululjanga, sakamasusalimananga tua qaqumayin, kipucuganga patagilj a cempu.


pacunu uta[edit | edit source]

kasizuan[edit | edit source]

鄭漢文等,2004,《排灣族民族植物》。臺北:行政院農業委員會林業試驗所