Wp/pwn/Ruisui

From Wikimedia Incubator
< Wp‎ | pwnWp > pwn > Ruisui
lisuy guan
Group of people rafting on the Xiuguluan River near Qimei.jpg
lisuy imaza (qudjidji a pinakeljang)
na tjaivavaw a sihu a kinapangaljan a paljavak kalingu king
sicuayanga a ngadan suywi(水尾)
sepaljavak puluq sa ita a mula, itaiday sa pitju puluq sa ita a talingan
sihu

-guciu

-remasudj a kilalaing takakudan a pacaqan

-qinati a hulic a sihu

-陳進光(pacun ta guciu na lisuy)

-naselisuy a gukusiu

-daihiyukay na lisuy

pulingetjan nua kadjunangan 135.5862 km²
kinamamamawan tua vavavan nua gadu drusaiday sa sepatj puluq sa pitju a maru vavavan tadjekuacan (247m)
caucau

-pipenuljatan na caucau-papu ngadan tjai sangasangas

-paljingan

-ita kudrav sa ita kuzulj sa drusaiday sa pitju puluq sa unem a caucau (11,276)(2021 a cavilj sepatj a qiljas)

-masansivalulj (8)

-sepatj kuzulj sa pitju taiday sa alu puluq sa siva a  paljingan (4,789)

sasupuan na yubinkiuku/yuzeng 978
pukeljang a venecikan na takakudan a umaq a sihu 10015090
tjuljivar ta guan kuangvu,wanrung, zusi, yuli, vungbin


lisuy guan (’inamizukuan:Kohkoh;sinacilayagan: Kuhkuh;nginaingayngan:Sṳ̀n-kûng-chṳ́n) imaza i vecekadan a navalj tua kalingu king, i viri nakidjekec tua kuangvu, a i kaledep nakidjekec tua i wangrung kata zusi, a i kacedas nakidjekec tua vungbin, a i navalj kicaing tua i yuli, izua avan za vecekadan nua i pasanavalj a kalingu king, izua peihuikuisiyen pakamaza. sedjelj a pairang, haka kata kacalisian. au tjuruvuan ta amizuku, izuanan ca sakiraya zuku i maliyun(馬立雲) a qinaljan.

a kai ’inamizukuan kata nginaingayngan.

lisuy guan ka sicuayan a qivu “suywi” (nginaingayngan:shuiˊmuiˋ ), tjaljavililjan ta siukuluan a pana a imi, au lja za ripun qivu ta “mizuo”, aicu a zaing matu ta “mizuho”(lisuy). izua tu 135 km² a pulingetjan nua kadjunangan. izua tu ita kudrav sa ita kuzulj a caucau, au avan ca kiqaljudj tua varukur i siukuluan a pana saka masan tjalja pungadan.

pakata racev sipungadan ta tienhe(天鶴) ucia (qudjidjilj salum alju a ucia) kata buntan(tjalja qacavan a putalem ta kadjunangan). na malingu. aza hungye ungesing kata lisuy ungesing na pasamaza i wanrung, ljakua cadjavan a ceviq madadut lisuy guan, saka izuanan za atalashi a kariari ungesing nua i vuyan kuka pukasikasivan a kivanvangan, aza mareka caucau tjengelay semamaza kivangvang. Izuanan tungyi(統一) a kuba na lemindjelj tua lisuy papagungan a paveli tua miluku kata tjuzuma na kipusengsengan imaza seman siubay, avan nu sike ligu a miluku i lisuy tauta.  

lja izua kiqaljudj tua varukur, ungesing kata ucia aicu babulayan, lisuy guan masan ta tjalja pungadangadan a kadjunangan pakata nugiu pinatevelj ta riuku.

kadjunangan[edit | edit source]

lisuy guan i kalingu a sema taitu sevesevec a lizulizuk, izua vecekadan gadugaduan i kaledep, izua ljavek a gadugaduan i pasacemedas, a i navalj izua wuhe na lja vavaw a kadjunangan, i vecekadan avan nu siukuluan a pana kata kakedrian a pana seqaljutj a qipu kata vudas masan lizulizu, aicu kadjunangan avan ca kazatjan, avan nu pazangal a kilamian a kadjunangan. au wuhe na lja vavaw a kadjunangan kata cymei maruqalu tja nanguwaq a calisian. izua ucia, kudamunu aza kinsic a racev.    

kalevelevan[edit | edit source]

a kalevelevan semezan tu kemaledeledev. pakata cungyancisiyangcy a ziriu patekuteku. aza sezaman mamaw ta cenkung cen, ljakua lisuy imaza i kalingu a sema taitu sevesevec a lizulizuk, tjaljaqacavan ta cenkung pakata a namaretimalji a sezaman i qadaw kata salilim:

lisuy(kemasi 1991 a cavilj mata 2020 a cavilj)pakata kalevelevan penapamapamaw ziriu
qiljas icigac nigac sangac sigac gugac lukugac sicigac hacigac kugac ziugac ziuicigac ziunigac itacavilj
a tjaljaqacavan a sezaman ℃(℉) 22.4

(72.3)

22.9

(73.2)

24.3

(75.7)

26.7

(80.1)

29.0

(84.2)

30.7

(87.3)

31.8

(89.2)

31.6

(88.9)

30.7

(87.3)

28.8

(83.8)

26.4

(79.5)

23.5

(74.3)

27.4

(81.3)

a ljemita qadaw papamaw a sezaman

℃(℉)

16.5

(61.7)

16.9

(62.4)

18.3

(64.9)

20.6

(69.1)

22.8

(73)

24.6

(76.3)

25.2

(77.4)

25.0

(77)

24.2

(75.6)

22.6

(72.7)

20.4

(68.7)

17.8

(64)

21.2

(70.2)

a sikudjaljan ​mm 84.2

(3.315)

74.4

(2.929)

85.1

(3.35)

116.9

(4.602)

214.1

(8.429)

231.8

(9.126)

276.7

(10.894)

293.1

(11.539)

366.3

(14.421)

333.4

(13.126)

139.7

(5.5)

77.1

(3.035)

2,292.6

(90.26)

lemita ta qiljas a sikudjaljan a milingan​(≥ 0.1 mm) 16 16 17 16 18 14 19 12 16 16 17 15 184
lemita ta qiljas a setjevengan​(%) 78 80 82 84 86 86 83 83 82 79 78 76 81

cinalivatan[edit | edit source]

kaljasangasangasan izua caucau imaza a sikac, au sicuayan a kakaizuanan, saka inadjuqan ta sawba (’inamizukuan:Satokoay) a qaciljay a sicuayan a kakaizuanan. pakata kinkiuin a kinkiu, aicu a sicuayan a kakaizuanan avan nu atalasi a qaciljay nemanga a djiday, izua tu tjelu kuzulj a cavilj, au pazangal a kakudan avan ta binan bunka kata cilin bunka.

kacalisian a kakaizuanan, sedjelj amizuku. pakata kemaucikel ta sicuayan a likishi a sirabiru, kasicuayan a qinaljan izua cymei(奇美), muluzang(莫魯漲), lanasan(蘭阿散), adulan(阿多蘭), wuyali(烏鴉立), cysan(青山), wulaw(梧繞) kata tjanana(加納納).   

ka 1812 a cavilj, izuanga ta pairang patje i djian guan a qemuma a vecik. ka 1825 a cavilj kata 1851 a cavilj sezuljuzulju ta pairang patje i zuvung guan zesie(志學) mula, hualien hici vungcuan(豐川) aza kuyu(國裕), kuciang(國強) kata kucing(國慶) li aza tineveljan a kadjunangan) a qemuma, ka 1853 a cavilj, izua zuma mapulju a pairang patje i puseke(tucu yuli cen kerencen) a qemuma. lja mata 1874 a cavilj, izua makaqeci kata ljukiu(琉球) a sikataqalljan a rikishi, neka a vecik pakata pairang semamaza i yuli a kadjunangan.  

pitjaivililjanga ka puaming a mutan a maqaqeci, aza citing sihu sa pazangal kanri ta pasakacedasan, avan za kamakama ti沈葆楨 a mangetjez sema taiwan djemadjas sa kanri. djemulung tua “qemulic ta kadjunangan semasa ta kacalisian” aicu sivitay kata sikataqaljan a qemuma a kinsic, seman djalan izua viri, vecekadan kata navalj aicu tjelu pasakacedas a djalan. ka 1875 a cavilj ita qiljas, ti kamakama wukuangljang(吳光亮) nua vecekadan a djalan a taiwan cen patagilj seman djalan. kemasi lincipu(林杞埔) a qinaljan pasa dasuyku(大水窟) kata kentu(坑頭) patje i puseke. au mumalj pasaviri a seman djalan patje i suywi. aicu avan nu tjaisangas a likisi pakata pairang patagilj qemuma imaza. au ka vililjan aza na qemuma a sivitay taqaljaqaljan masasa imaza, masan na pairang a qinaljan.   

ka citing a djiday, i tua drusa puluq a cavilj, lja aza sipuvarung a “qemulic ta kadjunangan semasa ta kacalisian” puliaw kilivu a kacalisian imaza. ka 1877 a cavilj izua cymi qinaljan(奇密社) a livulivu, ka 1878 a cavilj izua tjaliwan(加禮宛) a livulivu kata ka 1888 a cavilj izua dazuang(大庄) livulivu, sedjelja seman djalang kata qemuma ta kadjunangan, kikiyam a munday.

ka ripun a djiday, lja izua tjaliavan ta paday aza racav imaza, sa ripun sihu qivu ta “suywi” kemasi ripun biu nua vecik “vungweiyan a lisuyku(豐葦原之瑞穗國)”, au aza suywi pavalitan ta suywi.

ka 1930 a cavilj, ti kutiencenadjyang(國田正二將) kemacu ta kafi a pasa i lisuy wuhe na lja vavaw a kadjunangan, sa mapusaladj tjai mayuye(馬有岳).

ka 1937 a cavilj, pavalitan lemintje ta lisuy zuang(庄), au aza zuangyican(庄役場) i lisuy qinaljan, sipavecik pakalingukangting vunglindjin sa kanrivi. izua dahe(djaliwan, kancensiang, danuncang, alulang a qinaljan), baycuan, lisuy(suywi, djusuywi, damayansandjaw a qinaljan), hekang(wulu, wulali, cinsan a qinaljan), cymey(sicuayan a qivu huzesan), wuhe(hansawbadin, djanana, maliyun) aicu a kadjunangan.

ka 1945 a cavilj, kapuamin a maqaqeci, aza kumin sihu djemadjas ta i taiwan, ka 1946 a cavilj icigac puluq sa ita qadaw lemindjel tua kalingu kingsihu, pakata sincency izua djin(郡), si(市), dje(街) kata zuang(庄) pavalitan ta cy(區), si(市), cen(鎮), guan(鄉). sa aza lisuy zuang masan ta lisuy guan, sipatevel kalinguking vunglincy, au mumaljem a cineviqe ca kadjunangan, aza dahe pavalitan ta dahe, davung kata danung aicu tjelu a mula, aza baycuan pavalitan ta mayuan, vuyan, vumin kata vusin aicu sepatj a mula, aza lisuy pavalitan ta lisuy, rimei, riljang, risi(risiang), ribei kata hungye aicu unem a mula. izuanan sicuayan a hekang, cymey kata wuhe penuljat a puluq sa unem a mula. mamaw a cavilj sa lima qiljas puluq sa lima a qadaw, aza hungye kata mayuan sipatevelj ta i wanli au lemindjelj ta wanli guan (tucu wanrung guan). ka 1947 a cavilj sangac ita qadaw, aza dahe, davung kata danung sipatevelj sa lemindjelj ta atalashi a kuangvu guan patjeljatucu. mamaw a cavilj ziunigac tjelu puluq sa ita qadaw sualapen ta vunglin cysu(區署), aza lisuy guan pavalitan ta sipavecik pakalingu kingsihu sa kanrivi.      

paljavak tua kadjunangan[edit | edit source]

tucu izua puluq sa ita a mula i lisuy kata puluq sa unem a qinaljan imaza.

Langas(拉加善部落), Lacihakan(拉基禾幹部落), Morocan(牧魯棧部落), Atolan(阿多瀾部落), Koyo(溫泉部落), Ukang(烏槓部落), Narowan(娜魯灣部落), Kalala(迦納納部落), Sapat(掃叭頂部落), Maifor(馬立雲部落), Olalip(屋拉力部落), Fanaw(法淖部落), Olaw(梧繞部落), Marorok(馬聚集部落), Cirocan(鶺櫓棧部落), Kiwit(奇美部落).

caucau[edit | edit source]

zuku[edit | edit source]

lisuy guan imaza izua mekedri ta ciuku, zuma a sikataqaljan avan nu setaiwan, sedjelj ta pairang, haka kata kacalisian. pakata ziriu kemasi venecikan na takakudan a umaq, ka 2010 a cavilj puluq sa ita a qiljas, izua 5, 062 a kacalisian, kimaya 35.62% pakata penuljat a caucau i guan. au za kacalisian i lizulizu izua 4,578, saka zuma a kacalisian i gadu amin ta 484 a caucau.  

pakata zuku, izua tayal zuku,bunun zuku, tairuku zuku, sacilaya zuku kata amizuku aicu sepatj a zuku, au tjaljatjuruvuan ta amizuku, kimaya 94.26% pakata penuljat a kacalisian i guan. aza bunun zuku masansimusalj, tayal zuku tjaljakedrian, amin tu 1.78%.    

cavilj caucau +:metjeruvu

-:mavekelj

(%)

1981 ita kudrav sa alu a kuzulj sa unem taiday sa sepatj puluq sa siva a caucau (18,649 a caucau) —    
1986 ita kudrav sa alu a kuzulj sa sepatj taiday sa sepatj puluq sa siva a caucau (18,449 a caucau) −1.1%
1991 ita kudrav sa unem a kuzulj sa alu taiday sa siva puluq sa lima a caucau (16,895 a caucau) −8.4%
1996 ita kudrav sa unem a kuzulj sa itaiday sa sepatj puluq sa drusa a caucau (16,142 a caucau) −4.5%
2001 ita kudrav sa sepatj a kuzulj sa alu taiday sa lima puluq sa siva a caucau (14,859 a caucau) −7.9%
2006 ita kudrav sa tjelu kuzulj sa unem taiday sa drusa puluq a caucau (13,620 a caucau) −8.3%
2011 ita kudrav sa drusa kuzulj sa lima taiday sa alu puluq sa alu a caucau (12,588 a caucau) −7.6%
2016 ita kudrav sa ita kuzulj sa pitju taiday sa lima puluq sa pitju a caucau (11,757 a caucau) −6.6%

guciu[edit | edit source]

sazazatj guciu
sangasangasan 劉英成
sikamasanmusalj kata sikamasantjelulj 彭玉祥
sikamasan simatjelj 林俊德
sikamasan limalj 薛阿升
sikamasan nemelj 楊朝枝
sikamasan pitjulj kata sikamasan valulj 石朝富
sikamasan sivalj kata sikamasan simuluq 林傳欽
sikamasan simuluq saka ita kata sikamasan simuluq saka drusa 許榮盛
sikamasan simuluq saka tjelu 賴義家
sikamasan simuluq saka sepatj 饒欣奇
sikamasan simuluq saka lima kata sikamasan simuluq saka unem 許榮盛
sikamasan simuluq saka pitju kata sikamasan simuluq saka alu 陳進光

kinsic[edit | edit source]

nugiu kata pagung a sengsengan[edit | edit source]

nugiu sinan pazangal a sengesengan i lisuy guan, izua tu tjelu a kuzulj a kisanqemuma a caucau pakata penuljat a caucau nua guan. au aza kavuavuan imaza izua gisui can, metad can kata calisilisi, avan nu tjaljqacavan a temalem a kadjunangan. lemindjelj ta kaiku, vuday, suika kata kakiqetiman tua tutu a gung a quma. pakata racev izua buntan, tjaves, pangudrai, utja kata katawa.

izuanga linidjelj ta tjamaku a quma ka ripun a djiday imaza. sedjelj paqaqarut i risiang a mula. ka 1970 a caviljan avan ca tjaljamirazek a djaday a temalem ta tjamaku, tazua  a talem i can avan za tjamaku, au linidjelj ta liaw a umaq sipaveli ta tjamaku. kemasi 1980 a caviljan, lja ljateku a ngidan na tjamaku, sa tjaljiazua mekedrimekedri aza temaletalem ta tjamaku, au pavalit ta zuma talem a racev, sa lemindjelj ta pagugungan au paquzip ta gung.

pakata wuhe na lja vavaw a kadjunangan imaza izua hungye pana i viri, izua siukuluan a pana i navalj, kasicuayan aza kisanqemuma a caucau temalem ta kafi, paday, kusui, vurasi kata pangudrai. ka 1979 a cavilj aza kamakama a nugiuwuyhuy(農委會) ti licungdaw(李崇道) hakasi paljilji imaza i ucia a kadjunangan. paqayam a temekel kata kemazala ca ucia sa sipungadan “tienhe ucia” sinipapukinim ta cyentienhe(錢天鶴) hakasi aza timadju qinati aicu ucia.  

kuba kata siubay[edit | edit source]
ziriu a patarevan kinaizua kuba masengseng a caucau
sengesengan kuba kimaya caucau kimaya
masansimusalj a sengesengan kiqaciljay kata djinumulj a sengsengan 8 1.38% 53 3.75%
manalang a sengsengan 34 5.87% 139 9.85%
zaljum, dingki kata gasu a sengsengan 0.00% 26 1.84%
seman umaq a sengsengan 33 5.70% 221 15.65%
siniveci 75 12.95% 439 31.09%
kimaya pakata kinsic a caucau itacavilj 3.91%
masansitjelulj a sengesengan ljemitacawanan a sengsengan,  ljemitaitaita a sengsengan kata kakanan a sengsengan 360 62.18% 580 41.08%
semakuc a sengsengan kata pakaringraku a sengsengan 20 3.45% 77 5.45%
remagingku a sengsengan 2 0.35% 108 7.65%
kuba kata siubay 10 1.73% 25 1.77%
zuma 112 19.34% 183 12.96%
siniveci 504 87.05% 973 68.91%
kimaya pakata kinsic a caucau itacavilj 8.67%
a penuljat ta sinusu 579 100.00% 1.412 100.00%

aicu kuba kata siubay a ziriu kemasi sincengyen kisansemupu(主計處) ka 2007 a cavilj.

nasidjaravacan[edit | edit source]

kisiya a djalan
taiwan kisiya kanriki
a kisiya a djalan a cemalivat tua taiwan i taitu
disiaba i lisuy
disiaba i vuyan
kunglu
TW PHW9.svg masansivalj a djalan i taiwan
vinaciqan ta djalan
TW CHW193.svg itaiday siva puluq sa tjelu a vinaciqan          
vinaciqan ta djalan
kalingu puluq sa unem a vinaciqan          
kalingu sepatj puluq sa lima a vinaciqan          
kalingu lima puluq sa lima a ita vinaciqan          
kalingu lima puluq sa alu a vinaciqan          
kalingu lima puluq sa siva a vinaciqan          
kalingu unem puluq a vinaciqan          
kalingu unem puluq sa ita vinaciqan          
TW THWhl62.svg kalingu unem puluq sa drusa a vinaciqan          
kalingu unem puluq sa drusa a ita vinaciqan          
TW THWhl64.svg kalingu unem puluq sa sepatj a vinaciqan          
basu
basu a kalingu (izua 1122,1135,1137,1142, kata 1143)

sinupuan[edit | edit source]

kucung a gaku    
gaku na kucung a lisuy
gaku na kucung a vuyan(富源)
kukumin a gaku
gaku na kukumin a lisuy
gaku na kukumin a ribei(瑞北)
gaku na kukumin a rimei(瑞美)
gaku na kukumin a hekang(鶴岡)
gaku na kukumin a cimei(奇美)
gaku na kukumin a wuhe(舞鶴)
gaku na kukumin a vuyan(富源)

kivangvangan[edit | edit source]

秀姑巒溪 siukuluan a pana (’inamizukuan: Siwkolan a tarawadaw)
瑞穗牧場 lisuy pagugungan
舞鶴台地 wuhe na lja vavaw a kadjunangan
富源國家森林遊樂區 vuyan kuka pukasikasivan a kivanvangan
北迴歸線標誌 peihuikuisiyen sitjumalj
紅葉溫泉 hungye ungesing

kasizuan[edit | edit source]