Wp/pwn/Lanyu

From Wikimedia Incubator
< Wp‎ | pwnWp > pwn > Lanyu
tamazatu
(pongso no tao)
a i pasaljavek tazua tamazatu (pongso no tao)
caucau a tao kata varukur niamadju
kuni taiwan
na tjaivavav a pangaljan nua kaizuanan Taitu king (taitung county)
kisanlalaing ta pangaljan nua kaizuanan 夏曼‧迦拉牧
sasupuan tua pasalavaan na kadjunangan 48.3892 km2
sasupuan ta caucau 5,082


tamazatu (pongso no tao, Lanyu, 蘭嶼鄉)

Lanyu gu icuwa i Taitung. ala atjunangn mapuljat 47.04 km² (ma’linpan atjunang 0 km², ma’linaule atjunang 43.17 km²). ala caucau mapuljat 5,035 caucau, ala daceneqlan mapuljat 1,798 a daceneqlan, Yami(Tao)(達悟族) (84%) a maqcuwa caucau.

izua ljavek a namasanvecekad taicu a tamazatu (pongso no tao) katua taiwan-- inika mamaw a kadjunangan a matjadrusa. mavan tjakinakeljangan a pongso ayain aicu a kadjunangan nia caucau se tao imaza. lja kazuazua a tao a caucau imaza i pongso cu kasicuayan.

aicu a tamazatu (pongso no tao) a pinapungadan na maretimaljimalji a kinakaian: aicu a liljaw a ayain nia caucau sepaiwan; âng-thâu-sū kata âng-tāu-sū a ayain nia pairang; futud a ayain nia pangcah(caucau se amis); butud a ayain nia caucau se sakizaya; butrulr a ayain nia caucau se puyuma; pangkalkalan a ayain nia caucau se bunun.

paljavak tua atjunang[edit | edit source]

matja 4 qinaljan i Lanyu. matja 6 qinaljan imaza, Ivalino(野銀部落), Iranmeylek(東清部落), Yayo(椰油部落), Iratay(漁人部落), Imaorod(紅頭部落), Iraraley(朗島部落).

kasicuayan[edit | edit source]

kasicuayan a pinapungadan taza tamazatu a Botel Tobago.

nu cavilj a 1644, tjaisangasangasan, djemaljun savitjai se gaikuku(Dutch) a sema tamazatu (pongso no tao). na vaik tiamadju a ljemizaw tua anemanema izua i pongso no tao. temideq tua cavilj, nu cavilj a 1645, mumalj a ljaljizawan niamadju a i pongso no tao.

izua a tjaucikel i pongso no tao a vinecikan ni 黃叔璥(caucau se ciuku), aicu a supu ayain 臺海使槎錄. nu qadjav a cavilj a 1700~1800, djemaljun a pairang a sema pongso no tao. izua maretimaljimalji a kai a matjarusa, sa inika makakeljang tiamadju. ka vililjananga a pinapacaian a tao nia pairang. pakavililj, mumalj a djemaljun a pairang kata caucau se qalu i pongso no tao. tucu, na qemeceng a papacai a tao ta pairang kata caucau se qalu. sa nia caucau a tao a kinizangan a kadjunangan a pongso no tao.

patjezuanga a dripun kata ciuku a kikarivu nu 1895 a cavilj, a shimonoseki (kakaian a drinipunan, ta puvarukuran i dripun) izua sinivecikan ta pinavavecikan a sinanpapasusuan nia caucau se dripun kata caucau se ciuku (ayain a pinavavecikan a shimonoseki). kinavenecikan a sinanpapasusuan aicu a sikamasanmusalj a sasupuan, sikamasanmusalj a vinecikan, mavan a paljavak a dripun ta pongso no tao kata taiwan. tazua inika maqati a caucau se taiwan a vaik sema pongso no tao. ljakua, temapavanga a sihu a dripun ta sisantapavan na venaruvarung imaza.

kadjunangan[edit | edit source]

i pasakaledep tua taipingyang (ljavek a pacific) a tamazatu (pongso no tao). i pasakacedas tua ilaod (a pinapungadan ta taiwan nia caucau a tao) a pongso no tao. i pasanavalj tua jitanasey (hoé-sio-tó/le̍k-tó) a pongso no tao.

caucau[edit | edit source]

a sinupuan a tja kai a sivaruvarung ta caucau a tao kata zuma a caucau se kacalisian i taiwan, aicu a tja kai a kinacalisian a namaya ta kakaian se kuni a austronesian. sa kasicuayan, izua a caucau ayain a autronesian a nu kemasi maza i pongso no tao patje iainuan a kuni a austronsesian tucu, maru batan (batan island) kata pilipinas (Philippines).

nu pinaljavakan a pongso no tao nia dripun, izua pitju a maretimaljimalji a qinaljan ayain 小字. kemasi ta djadjaljunan a sihu a kmt patje tucu, izua anga a unem a qinaljan i pongso no tao:

kakaian a yami(tao) kakaian se ciuku kakaian se dripun zazuman
jiayo / yayo 椰油 (雅又) ヤユー
jiraralay / iraraley 朗島(伊拉拉來) イララライ
jiranmilek / iranmeylek 東清(伊然枚樂可) イラヌミリク
jivalino / ivalino 野銀(伊伐里怒) イワギヌ inika mula, valino ayain anemanema maru quai
jimowrod / imowzod 紅頭(伊莫潤) イマウルツル
jiratay / iratey 漁人(伊拉代) イラタイ nasetevelj ta jimowrod nu 1946 a cavilj
iwatas / ivatas 伊瓦達斯 イワタス nasetevelj ta jiayo nu 1940 a cavilj


izua 5,157 a caucau a mapuljat i pongso no tao tucu. tjatjuruvu a caucau a tao, izua a 4,303 a caucau a tao a qadjav. cuaicuayanga, kakemasi a caucau a tao ta batan patje imaza i pongso no tao. namaya a kakaian a drusa, mavan a maretimaljimalji a caucau a kiljavaran tucu a qadaw. manasika aicu a pinacacikeljan niamadju.

papupaysu[edit | edit source]

kasicuayan a tja kakudakudan nia caucau a tao, katemalem a vavayan tua soli(ayain vasa na ljavek), keytan(vasa), wakey(vurasi), kadayi(vaqu), kata zumazuma. kakiciqav a uqaljay. paquzip tiamadju uta. sipapupaysu nia caucau a rarayurangan i pongso no tao tucu.

tataleman[edit | edit source]

izua soli(ayain vasa na ljavek), keytan(vasa), wakey(vurasi), kadayi(vaqu) i pongso no tao.

kakiciqavan[edit | edit source]

izua ciqav, gang, kata djepelang i pongso no tao. sinikakudan nia caucau a tao a kakanen ta ciqav: izua oyoda among(bulay a ciqav) kata ra’et a among(kuya a ciqav). kakeman a vavayan ta oyoda among; kakeman a uqaljay ta ra’et a among.

tatuluan[edit | edit source]

izua lima a kedrikedri a gakku imaza i pongso no tao. neka daigakku imaza.

kakipucemelan[edit | edit source]

neka a kakipucemelan i pongso no tao. ljakua izua ta isisiu na gukusiu. nu selapayanga a saqetju a caucau imaza, sa vaik tiamadju a sema valangaw a kipucemecemel.

iyubingkiuku (yuzeng)[edit | edit source]

sasupuan na iyubingkiuku[edit | edit source]

952 a sasupuan na iyubingkiku se pongso no tao (lanyu).

kivangavangan[edit | edit source]

jimagaod[edit | edit source]

jimagaod ayain uta a kakedriyan a pongso no tao. i pasakacedas a navalj ta pongso no tao. macadja a tjelu a nm (1nm=1.852km) kemasi pongso no tao patje jimagaod.

zumanga a kivangavangan[edit | edit source]

sipacacikelan[edit | edit source]

palidring a djalan[edit | edit source]

aicu a kinivalidiyan na djalan i pongso no tao. izua papubasu a kinmusalj taqadaw. rumakautubay a caucau imaza.

kisiya djalan[edit | edit source]

neka pukisiyan imaza i pongso no tao.

gungkang[edit | edit source]

maqati makagungkang kemasimaza i kaiyuan a puvarukuran a patje kenting, a patje puvarukuran a fugang i valangaw, a patje lekto.

hikuki[edit | edit source]

izua ta puhikukiyan imaza i pongso no tao tu seyseykedan no sikoki no irala (kakaiyan a yami). maqati makahikuki a kemasi imaza patje ljalevavanan ta hikuki i valangaw a hikuziyw.

djamay[edit | edit source]

kakanen[edit | edit source]

kasicuayan, na keman a caucau a tao tua ciqav. izua oyoda among(bulay a ciqav) kata ra’et a among(kuya a ciqav). ru keman a vavayan ta oyoda among a sangasangasan. sinivaian a ra’et a among ta uqaljay. aicu a sikakudakudan nia vuvu niamadju. izua saviki i pongso no tao uta. nu mangetjez a qaljaqalja a kivala sema tjaumaq, sivai a caucau a tao a saviki ta tja qaljaqalja.

kasizuan[edit | edit source]