Wp/prg/Kunnegsgarbs

SE-T	Šin pāusan ast peisāwuns ēn Twānkstas Prūsas wariāntei stesse Sembiskasmu dialaktu.

Kunnegsgarbs / Kaliningrāds
Калининград (mask.) Königsberg (miks.)
Katedrāli ēn Kunnegsgarbu Kunnegas dwarris Swentāins sēimjas kīrki Brāndenburgs dwarris
Kaliningrādas karjangus	Kaliningrādas zentlin
Tautā:	Mackālija
Skrits:	Kaliningrāds skrits
Ōficiala bilā:	mackāliskan
Galwasplatts:	Ebwarē Platts
Plattisku:	223,03 km²
Buwīntajai:	431 402 (2010)
Walūta:	mackāliska rublis

Kunnegsgarbas uniwersitāti 1890 m.

Kunnegsgarbs (miks. Königsberg, leīt. Karaliaučius, mask. Калининград), adder Twānksta - ukamāisesan Prūsas mēstan, ka ast sirzdau Semban be Nātangan, prēi Prēigaran be Aīstjanmarjan. Šandēinan, šin mēstan ast bilītan Kaliningrāds, beggi tennan walda Mackālija.

Pabilīsnā

Šandēinan, šin mēstan ast bilītan Kaliningrāds, beggi tennan walda Mackālija. Adder pirzdau, tennan bēi bilīts kitawīdai. Wārai, stwen bēi Sembas wāiss Twānksta. Panzdau, mēstan gaūwa skrīzjas wāldwikas, tētet Twānksta pastāi Kēnigsbergs. Šin emmenin mēstan turēi ēr mackāljan ōkupacijan, kaddan tennan wīrta Kaliningrāds.

Istōrija

Prūsan periōdi

Wārai, bēi gruntints Twānkstas wāiss, kas perlānki Sembai. Stwen ilgai stalāi Twānkstas pils. Adder ēn 1255 m., Twānkstan pernaikinna skrīzjas wāldwikas be pastatinna Kēnigsbergas pillin.

Miksjan periōdi

Panzdau, prēi stan pillin, pa biskin teikāi si Kunnegsgarbas mēstan. Ēn 1525 m., nijāupalikka Miksjan Ōrdens be Twānksta pastāi Prūsijas ercōgistas galwasmēstan. Ēn 1544 m., bēi gruntintā pirmāji Prūsijas uniwersitāti. Ēn 1701 m. Frīdrichs III ēn šismu mēstu wīrta Prūsijas kunnegs Frīdrichs I. Pa zūrgi 70 m., ēn 1773 m., Kunnegsgarbs gaūwa Dēinan Prūsijas regiōnis galwasmēstan stātun. Ēn 19. mettasimtu, Twānksta spārtai dīwai aūga. Zmānes statinna nawwans zēistans be fabrīkins. Mēstan pastāi swarewīngi industrījas centran, beggi gruntinna tūlan fabrīkis, kāigi papīras, zēgerjan, krāman, be kittas fabrīkis, Tēt dīgi, tilla nawwan gelzāpintan. Tikka nawwas pintes ēn Kaūnan, Pillawan, Krāntan, Tilzin be Gudānitan.

Ēn 1871 m., peraīnina si Mikskātauta be Kunnegsgarbs bēi Mikskātautas rīkis debīkan mēstan. Tennan be tālis spārtai aūga. Adder ezze 1914 ēr 1918 m. audāi si I swētiska karjaūsnā. Šī karjaūsnā biskin izgraūdi Twānkstan, adder bēi sklaitawīdai ēn II swētiskai karjaūsnai. Ēn tenessei, mēstan faktiskai pilnai bēi pernaikīnts pa Debabritānijas bombardīnsnan be enwangiskan pa mackāljan ōkupacijas.

Mackāljan periōdi

Ēn 1945 m., mēstan ōkupai be gāncai pernaikinna mackāljai. Pa aīnan mettan, Kunnegsgarbs pastāi Kaliningrāds, kāigi tāns ast bilīts be šandēinan. Pa karjaūsnan, mackāljai etkūmps pastatinna Twānkstan, adder sōwetiskai. Pa 1991 m., mēstan be tālis waldīja mackāljai, sklāits teinū jāu Mackālijas federācija. Šandēinan Kaliningrāds ast swarewīngi Mackālijas mēstan.

Buwintājai

Buwintājan gīrbis

Kunnegsgarbas pils, zūrgi 1900.

Ēn Kaliningrādu (pa 2018 m. dātan) buwinna 475 056 zmānes.

Mettan	Buwintājai	Mettan	Buwintājai	Mettan	Buwintājai	Mettan	Buwintājai
1500	10 000	1862	94 600	1933	315 800	1979	354 790
1550	15 000	1875	122 860	1939	394 000	1989	401 280
1700	40 000	1910	249 570	1959	202 000	2004	425 617
1780	54 000	1925	286 670	1970	297 000	2018	475 056

Etniska sendēli

Zmānes ēn plūjakrakstu prēi Pillawan.

Ēn mēstu buwinna ukatūls mackāljai, adder ast be guddai, ukrāinjai, leītawjai, pōljai be t.t. Istōriskai, mēstan bēi miksisks, sēn biskin leītawjai, pōljai, pirzdau be prūsai be t.t.

Kunnegsgarbas etniska sendēli (2010 m.):

Amzjan	Gīrbis	Prōcentis
Mackāljai	351,186	87,4%
Ukrāinjai	16,053	4%
Guddai	15,077	3,7%
Armēnai	3,062	0,8%
Tatārai	2,075	0,5%
Leītawjai	1,789	0,4%
Miksjai	1,676	0,4%
Pōljai	1,114	0,3%
Kitāi	10,041	2,5%
Ēn summai	401,649	100%