Wp/nyn/Zambia
| part of | Southern Africa |
|---|---|
| inception | 24 October 1964 |
| official name | Zambia, République de Zambie |
| native label | Republic of Zambia |
| named after | Zambezi River |
| official language | English |
| anthem | Stand and Sing of Zambia, Proud and Free |
| culture | culture of Zambia |
| motto text | One Zambia, One Nation, Една Замбия, една нация, Una Zàmbia, una nació, Un Sambia, Un Genedl |
| continent | Africa |
| country | Zambia |
| capital | Lusaka |
| located in time zone | UTC+02:00, Africa/Lusaka |
| located in/on physical feature | Southern Africa, East Africa, Central Africa |
| coordinate location | 14°0′0″S 28°0′0″E |
| coordinates of easternmost point | 10°34′4″S 33°42′34″E |
| coordinates of northernmost point | 8°16′30″S 30°25′44″E |
| coordinates of southernmost point | 18°4′33″S 26°41′37″E |
| geoshape | Data:Zambia.map |
| highest point | Mafinga Central |
| lowest point | Zambezi River |
| basic form of government | presidential system, representative democracy |
| office held by head of state | President of Zambia |
| head of state | Hakainde Hichilema |
| office held by head of government | President of Zambia |
| head of government | Edgar Lungu |
| executive body | Cabinet of Zambia |
| legislative body | National Assembly |
| central bank | Bank of Zambia |
| currency | Zambian Kwacha |
| driving side | left |
| electrical plug type | Europlug, AC power plugs and sockets: British and related types, BS 1363 |
| replaces | Northern Rhodesia |
| official website | |
| described at URL | https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/za.html, https://www.britannica.com/place/Zambia |
| hashtag | Zambia |
| top-level Internet domain | .zm |
| flag | flag of Zambia |
| coat of arms | coat of arms of Zambia |
| geography of topic | Geography of Zambia |
| has characteristic | partly free country |
| history of topic | history of Zambia |
| economy of topic | economy of Zambia |
| demographics of topic | demographics of Zambia |
| mobile country code | 645 |
| telephone country code | +260 |
| licence plate code | Z |
| maritime identification digits | 678 |
| Unicode character | 🇿🇲 |
| category for maps or plans | Category:Maps of Zambia |
| Commonwealth Sport country code | ZAM |

Zambia, omu butongore, eihanga rya Zambia, n'eihanga eritarikuhika aha eizooba omuri Afirika eya rwagati, eya mashuuma hamwe n'ey'oburugwa izooba. Nikikira kugambwaho nk'okutuura omu mashuuma ga Afirika eya rwagati nainga mashuuma ga Afirika. Ekateerwaho ensharo omumatemba ga Democratic Republic of Congo, Tanzania omumatemba g'oburengyerwa-izooba, Malawi omumatemba g'oburengyerwa-izooba, Mozambique omumatemba g'oburengyerwa-izooba, Zimbabwe na Botswana omu mashuuma, Namibia omumatemba g'oburengyerwa-izooba, na Angola omumatemba g'obureng Orurembo rwa Zambia orukuru ni Lusaka, oruri omu mashuuma ga Zambia. Abantu baingi nibatuura omuri Lusaka omu mashuuma hamwe n'omuri Copperbelt omu matemba, emyanya y'eby'entaasya y'eihanga.
Ekicweka ekyabaire kirimu abantu ba koisa, kikateganisibwa okujanjaara kw'abantu omu kyasha kya ikumi n'eshatu. Bwanyima y'okutambura kw'Abajungu omu kyasha ky'ekumi na munaana, Bungyereza ekatandika kukoresa obutegyeki bwa Bungyereza obwa Barotziland-North-Western-Rodesia hamwe na North-Eastern-Rodesia aha muheru gw'ekyasha ky'ekumi na mwenda. Ebi bikakwatanisibwa omuri 1911 kutandikaho amatemba ga Rhodesia. Omu bwire bw'amatware, Zambia ekaba neetwarwa abebembezi abaronzirwe kuruga London, barikuhaburwa ekitongore kya Bungyereza ekya South Africa Company.
Ebiro 24 Okwa ikumi omuri 1964 Zambia ekatunga okwetegyeka kuruga omuri Bungyereza nk'eihanga rya Commonwealth, kandi enganzi y'eihanga Kenneth Kaunda niwe yaabaire omwebembezi w'eihanga ry'okubanza. Ekibiina kya Kaunda ekya United National Independence Party (UNIP) kikaguma omu bwebembezi kuruga omuri 1964 kuhisya omuri 1991 kandi akakora omurimo gw'amaani omu by'obutegyeki omu byanga, arikukorengana na United States kuronda oburyo bw'okutereeza entaro omuri Southern Rhodesia (Zimbabwe), Angola, hamwe na Namibia. Kuruga omuri 1972 kuhisya omuri 1991, Zambia ekaba eri eihanga ry'ekibiina kimwe ekya UNIP nk'ekibiina ky'obutegyeki ekiri omu mateeka ahansi y'ekigyendererwa kya "Zambia emwe, eihanga rimwe" ekyateirweho Kaunda. Kaunda akasikirwa Frederick Chiluba owa Social-Democratic Movement for Multi-Party Democracy omuri 1991, okutandika obwire bw'entunguuka omu by'entaasya hamwe n'okugaba gavumenti. Kuruga obwo Zambia ehindukire eihanga eririmu ebibiina by'obutegyeki bingi kandi eretsirweho empindahinduka y'obushoborozi omu busingye.
Zambia eine eby'obuhangwa bingi, otwariiremu eby'obugaiga bw'omu itaka, enyamiishwa, ebibira, amaizi marungi, n'eitaka eririkubaasa kuhinga. [1] Okuruga omu kuteebereza okwahererukireyo omuri 2018, 47. ebicweka mwenda ahari igana by'abantu nibabonabonesibwa obworo bw'emiringo mingi. Akataare k'amahanga g'oburugwa izooba n'amashuuma ga Afirika (COMESA) kari omuri Lusaka.