Wp/nyn/Yemen
| part of | Middle East, West Asia |
|---|---|
| inception | 22 May 1990 |
| official name | الجمهورية اليمنية |
| native label | الجمهوريّة اليمنية |
| short name | اليمن |
| ethnic group | Arabs, Somalis |
| official language | Arabic |
| anthem | National anthem of Yemen |
| culture | culture of Yemen |
| motto text | الله ،الوطن، الثورة، الوحدة, God, Country, Revolution, Unity, Бог, държава, революция, единство, Duw, Gwlad, Chwyldro, Undod |
| continent | Asia |
| country | Yemen |
| capital | Sanaa, Aden |
| located in time zone | UTC+03:00, Asia/Aden |
| located in or next to body of water | Red Sea, Arabian Sea |
| located in/on physical feature | Arabian Peninsula |
| coordinate location | 15°30′0″N 48°0′0″E |
| coordinates of easternmost point | 16°39′2″N 53°6′32″E |
| coordinates of northernmost point | 19°0′0″N 52°0′0″E |
| coordinates of southernmost point | 12°18′5″N 53°43′30″E |
| coordinates of westernmost point | 15°32′39″N 41°48′58″E |
| geoshape | Data:Yemen.map |
| highest point | Jabal an Nabi Shu'ayb |
| lowest point | Arabian Sea |
| basic form of government | republic, presidential system |
| office held by head of state | President of Yemen |
| head of state | Rashad al-Alimi |
| office held by head of government | Prime Minister of Yemen |
| head of government | Salem Saleh bin Braik |
| executive body | Government of Yemen |
| legislative body | Parliament of Yemen |
| highest judicial authority | Supreme Court of the Republic |
| central bank | Central Bank of Yemen |
| public holiday | Evacuation Day, Eid al-Adha, Eid al-Fitr, International Workers' Day, Yemeni unification |
| currency | Yemeni Rial |
| shares border with | Saudi Arabia, Oman |
| driving side | right |
| electrical plug type | NEMA 1-15, AC power plugs and sockets: British and related types, BS 1363 |
| replaces | Yemen Republic, South Yemen |
| official website | http://www.yemen.gov.ye/ |
| hashtag | Yemen, yemen |
| top-level Internet domain | .ye |
| flag | flag of Yemen |
| coat of arms | Emblem of Yemen |
| official symbol | Eagle of Saladin |
| geography of topic | Geography of Yemen |
| has characteristic | not-free country |
| history of topic | history of Yemen |
| official religion | Islam |
| open data portal | Yemen Data Project |
| economy of topic | economy of Yemen |
| demographics of topic | demographics of Yemen |
| madhhab | Shafi'i, Zaidism |
| mobile country code | 421 |
| telephone country code | +967 |
| trunk prefix | 0 |
| emergency phone number | 199 |
| licence plate code | YAR |
| maritime identification digits | 473, 475 |
| Unicode character | 🇾🇪 |
| category for maps or plans | Category:Maps of Yemen |

Yemen, omu butongore, Republic of Yemen, n'eihanga eriri omuri Asia y'oburengyerwa-izooba. Harimu n'ekibira kya Socotra Archipelago, eitaka rikuru erya Yemen nirishangwa omu mashuuma ga Arabia; erikuhikaana na Saudi Arabia omu matemba ga Saudi Arabia, Oman omumatemba g'oburengyerwa-izooba, ekicweka ky'amashuuma g'oburengyerwa-izooba bw'enyanja ya Arabia, Gulf of Aden omu mashuuma, hamwe n'enyanja erikutukura omuri burengyerwa-izooba, erikugaba, Okugabana ensharo z'enyanja na Djibouti, Eritrea, hamwe na Somalia okwetoroora eihembe rya Afirika. Erikwingana kiromita 455,503 (175,871 square miles), hamwe n'omwanya gw'enyanja ogurikwingana kiromita 2,000 (1,200 miles), Yemen niryo eihanga rya kabiri eririkusinga obuhango omuri Arabia Peninsula. Sanaa niryo rurembo rwayo oruhango kandi orurikwetengwa nk'orurembo rukuru. Abantu abarikuteekwateekwaho omuri Yemen n'obukaikuru 34.7, abarikukira obwingi n'abasiraamu. Ni memba w'ekibiina kya Arab League, United Nations, Non-Aligned Movement hamwe n'ekitongore ky'obusiraamu.
Ahabw'omwanya gwayo,Yemen etwire aha nsharo y'emituurire y'abantu, okumara emyaka erikurenga 7,000. Abashababi bakakora obugabe bw'eby'obushubuzi oburikutunguuka oburikutegyeka ebicweka bya Ethiopia na Eritrea eby'omurembe. Omuri 275 CE, bukasikirwa obugabe bwa Himyarite, oburikwetwara ekicweka kihango ky'eihanga rya Yemen eriho obwahati kandi oburikutegyekwa obuyudaaya. Obukristaayo bukahika omu kyasha kya kana, bukakuratirwa okujanjaara kw'obusiraamu omu kyasha kya mushanju. Kuruga omu kuhinduka kwayo omu busiraamu, Yemen ekahinduka omwanya gw'okwega kw'obusiraamu, kandi amahe ga Yemen gakakora omurimo gw'amaani omu kuhangura kw'obusiraamu okw'okubanza. Ebyombeko bya Yemen bikagumaho mpaka omu bwire obu. Kumara ebyasha bingi, ekaba eri eihanga erikuru eririkukora omwani, eririkurabira omu mwaaro gwa Mocha. Obutegyeki butari bumwe na bumwe bukarugaho ahagati y'ekyasha kya mwenda na ikumi na mukaaga. Omu kyasha kya ikumi na mwenda, eihanga rikagabwa ahagati y'obutegyeki bwa Ottoman hamwe n'obwa Bungyereza. Bwanyima y'orutaro rw'ensi yoona orw'okubanza, obukama bwa Yemen bukatebwaho, obwahinduka Yemen Arab Republic (North Yemen) bwanyima y'okuteera orugamba. Omuri 1967, Bungyereza Aden Protectorate ekahinduka eihanga eryetongoire erya People's Democratic Republic of Yemen (South Yemen), eihanga ry'okubanza kandi eryokubanza omu butongore omu mahanga g'abaharabu. Omuri 1990, amahanga abiri ga Yemen gakwatanisa kukora eihanga rya Yemen ery'omurembe, Ali Abdullah Saleh yaaba omwebembezi w'eihanga ry'okubanza kuhisya obu yarekura omuri 2012 ahabw'obutabanguko bw'abaharabu.
Ebyafaayo
Ahabw'ensharo yaayo ahagati y'amahanga g'oburengyerwa-izooba n'ag'oburengyerwa-izooba,Eihanga rya Yemen rimazire obwire buraingwa riri aha nsharo y'eby'obuhangwa n'omwanya murungi omu by'obushubuzi omu burengyerwa-izooba bw'ekizinga kya Arabia. Emyanya y'okutuuramu ey'omurembe gwabo ekaba eriho omu nshozi z'amatemba ga Yemen kuruga omu mwaka gwa 5000 BC. Obukama bwa Sabaea bukagumaho omuri Yemen kuruga c. 1000 BCE kuhisya c. 275 CE. Abatuuragye baayo bakaba bari aba Sabaeans, obugabe buna obukuru omu mashuuma ga Arabia ni Saba, Hadhramaut, Qataban, na Ma'in.
Saba's (Arabiku: سَـبَـأ) nikiteekateekwaho kuba Sheba omu baiburi kandi nikyo kitongore ekirikukirayo kumanywa. Abategyeki ba Saba's bakatwara ekitiinisa kya Mukarrib ekirikuteekateekwaho kuba nikimanyisa omukwatanisa, nainga omusesorodooti-kabaka, nainga omukuru w'obugabe bw'amashuuma. Omurimo gwa Mukarrib gukaba guri ogw'okureeta enganda ezitarikushushana ahansi y'obugabe n'okuzibebembera boona. Abashabaani bakombeka ekidiba kikuru ekya Marib omu mwaka gwa 940 BC. Ekidiba kikombekwa kugumira amataba g'omurembe agarikuruga omu kicweka.
Eby'obuhangwa
Okuheereza reediyo omuri Yemen kukatandika omu myaka ya 1940. Bwanyima y'okugarukana omuri 1990,gavumenti ekakora empindahinduka omu bitongore byayo kandi yatandikaho reediyo ezindi ezaabaire niziheereza omwihanga. Kwonka, zikagarukaho ahanyima ya 1994, ahabw'ebyombeko ebyasisikaire ahabw'orutaro rw'omunda orwa 1994.
Terevijoni niyo mikutu y'amahurire erikukirayo omugasho. Ahabw'okugira ngu omuhendo gw'abantu abatarikumanya kuhandiika n'okuhandiika omu ihanga, terevijoni niyo nkoresa y'amahurire. Obwahati hariho emikutu mukaaga ey'obugabe omuri Yemen,Omurimo gw'okukora firimu omuri Yemen gukiri omu ntandikwa; firimu munaana zonka omuri Yemen nizo zaashohoziibwe omuri 2023.