Jump to content

Wp/nyn/Yemen

From Wikimedia Incubator
< Wp | nyn
Wp > nyn > Yemen
Yemen
sovereign state, country
part ofMiddle East, West Asia Gorora
inception22 May 1990 Gorora
official nameالجمهورية اليمنية Gorora
native labelالجمهوريّة اليمنية Gorora
short nameاليمن Gorora
ethnic groupArabs, Somalis Gorora
official languageArabic Gorora
anthemNational anthem of Yemen Gorora
cultureculture of Yemen Gorora
motto textالله ،الوطن، الثورة، الوحدة, God, Country, Revolution, Unity, Бог, държава, революция, единство, Duw, Gwlad, Chwyldro, Undod Gorora
continentAsia Gorora
countryYemen Gorora
capitalSanaa, Aden Gorora
located in time zoneUTC+03:00, Asia/Aden Gorora
located in or next to body of waterRed Sea, Arabian Sea Gorora
located in/on physical featureArabian Peninsula Gorora
coordinate location15°30′0″N 48°0′0″E Gorora
coordinates of easternmost point16°39′2″N 53°6′32″E Gorora
coordinates of northernmost point19°0′0″N 52°0′0″E Gorora
coordinates of southernmost point12°18′5″N 53°43′30″E Gorora
coordinates of westernmost point15°32′39″N 41°48′58″E Gorora
geoshapeData:Yemen.map Gorora
highest pointJabal an Nabi Shu'ayb Gorora
lowest pointArabian Sea Gorora
basic form of governmentrepublic, presidential system Gorora
office held by head of statePresident of Yemen Gorora
head of stateRashad al-Alimi Gorora
office held by head of governmentPrime Minister of Yemen Gorora
head of governmentSalem Saleh bin Braik Gorora
executive bodyGovernment of Yemen Gorora
legislative bodyParliament of Yemen Gorora
highest judicial authoritySupreme Court of the Republic Gorora
central bankCentral Bank of Yemen Gorora
public holidayEvacuation Day, Eid al-Adha, Eid al-Fitr, International Workers' Day, Yemeni unification Gorora
currencyYemeni Rial Gorora
shares border withSaudi Arabia, Oman Gorora
driving sideright Gorora
electrical plug typeNEMA 1-15, AC power plugs and sockets: British and related types, BS 1363 Gorora
replacesYemen Republic, South Yemen Gorora
official websitehttp://www.yemen.gov.ye/ Gorora
hashtagYemen, yemen Gorora
top-level Internet domain.ye Gorora
flagflag of Yemen Gorora
coat of armsEmblem of Yemen Gorora
official symbolEagle of Saladin Gorora
geography of topicGeography of Yemen Gorora
has characteristicnot-free country Gorora
history of topichistory of Yemen Gorora
official religionIslam Gorora
open data portalYemen Data Project Gorora
economy of topiceconomy of Yemen Gorora
demographics of topicdemographics of Yemen Gorora
madhhabShafi'i, Zaidism Gorora
mobile country code421 Gorora
telephone country code+967 Gorora
trunk prefix0 Gorora
emergency phone number199 Gorora
licence plate codeYAR Gorora
maritime identification digits473, 475 Gorora
Unicode character🇾🇪 Gorora
category for maps or plansCategory:Maps of Yemen Gorora
Map

Yemen, omu butongore, Republic of Yemen, n'eihanga eriri omuri Asia y'oburengyerwa-izooba. Harimu n'ekibira kya Socotra Archipelago, eitaka rikuru erya Yemen nirishangwa omu mashuuma ga Arabia; erikuhikaana na Saudi Arabia omu matemba ga Saudi Arabia, Oman omumatemba g'oburengyerwa-izooba, ekicweka ky'amashuuma g'oburengyerwa-izooba bw'enyanja ya Arabia, Gulf of Aden omu mashuuma, hamwe n'enyanja erikutukura omuri burengyerwa-izooba, erikugaba, Okugabana ensharo z'enyanja na Djibouti, Eritrea, hamwe na Somalia okwetoroora eihembe rya Afirika. Erikwingana kiromita 455,503 (175,871 square miles), hamwe n'omwanya gw'enyanja ogurikwingana kiromita 2,000 (1,200 miles), Yemen niryo eihanga rya kabiri eririkusinga obuhango omuri Arabia Peninsula. Sanaa niryo rurembo rwayo oruhango kandi orurikwetengwa nk'orurembo rukuru. Abantu abarikuteekwateekwaho omuri Yemen n'obukaikuru 34.7, abarikukira obwingi n'abasiraamu. Ni memba w'ekibiina kya Arab League, United Nations, Non-Aligned Movement hamwe n'ekitongore ky'obusiraamu.

Ahabw'omwanya gwayo,Yemen etwire aha nsharo y'emituurire y'abantu, okumara emyaka erikurenga 7,000. Abashababi bakakora obugabe bw'eby'obushubuzi oburikutunguuka oburikutegyeka ebicweka bya Ethiopia na Eritrea eby'omurembe. Omuri 275 CE, bukasikirwa obugabe bwa Himyarite, oburikwetwara ekicweka kihango ky'eihanga rya Yemen eriho obwahati kandi oburikutegyekwa obuyudaaya. Obukristaayo bukahika omu kyasha kya kana, bukakuratirwa okujanjaara kw'obusiraamu omu kyasha kya mushanju. Kuruga omu kuhinduka kwayo omu busiraamu, Yemen ekahinduka omwanya gw'okwega kw'obusiraamu, kandi amahe ga Yemen gakakora omurimo gw'amaani omu kuhangura kw'obusiraamu okw'okubanza. Ebyombeko bya Yemen bikagumaho mpaka omu bwire obu. Kumara ebyasha bingi, ekaba eri eihanga erikuru eririkukora omwani, eririkurabira omu mwaaro gwa Mocha. Obutegyeki butari bumwe na bumwe bukarugaho ahagati y'ekyasha kya mwenda na ikumi na mukaaga. Omu kyasha kya ikumi na mwenda, eihanga rikagabwa ahagati y'obutegyeki bwa Ottoman hamwe n'obwa Bungyereza. Bwanyima y'orutaro rw'ensi yoona orw'okubanza, obukama bwa Yemen bukatebwaho, obwahinduka Yemen Arab Republic (North Yemen) bwanyima y'okuteera orugamba. Omuri 1967, Bungyereza Aden Protectorate ekahinduka eihanga eryetongoire erya People's Democratic Republic of Yemen (South Yemen), eihanga ry'okubanza kandi eryokubanza omu butongore omu mahanga g'abaharabu. Omuri 1990, amahanga abiri ga Yemen gakwatanisa kukora eihanga rya Yemen ery'omurembe, Ali Abdullah Saleh yaaba omwebembezi w'eihanga ry'okubanza kuhisya obu yarekura omuri 2012 ahabw'obutabanguko bw'abaharabu.

Ebyafaayo

Ahabw'ensharo yaayo ahagati y'amahanga g'oburengyerwa-izooba n'ag'oburengyerwa-izooba,Eihanga rya Yemen rimazire obwire buraingwa riri aha nsharo y'eby'obuhangwa n'omwanya murungi omu by'obushubuzi omu burengyerwa-izooba bw'ekizinga kya Arabia. Emyanya y'okutuuramu ey'omurembe gwabo ekaba eriho omu nshozi z'amatemba ga Yemen kuruga omu mwaka gwa 5000 BC. Obukama bwa Sabaea bukagumaho omuri Yemen kuruga c. 1000 BCE kuhisya c. 275 CE. Abatuuragye baayo bakaba bari aba Sabaeans, obugabe buna obukuru omu mashuuma ga Arabia ni Saba, Hadhramaut, Qataban, na Ma'in.

Saba's (Arabiku: سَـبَـأ) nikiteekateekwaho kuba Sheba omu baiburi kandi nikyo kitongore ekirikukirayo kumanywa. Abategyeki ba Saba's bakatwara ekitiinisa kya Mukarrib ekirikuteekateekwaho kuba nikimanyisa omukwatanisa, nainga omusesorodooti-kabaka, nainga omukuru w'obugabe bw'amashuuma. Omurimo gwa Mukarrib gukaba guri ogw'okureeta enganda ezitarikushushana ahansi y'obugabe n'okuzibebembera boona. Abashabaani bakombeka ekidiba kikuru ekya Marib omu mwaka gwa 940 BC. Ekidiba kikombekwa kugumira amataba g'omurembe agarikuruga omu kicweka.

Eby'obuhangwa

Okuheereza reediyo omuri Yemen kukatandika omu myaka ya 1940. Bwanyima y'okugarukana omuri 1990,gavumenti ekakora empindahinduka omu bitongore byayo kandi yatandikaho reediyo ezindi ezaabaire niziheereza omwihanga. Kwonka, zikagarukaho ahanyima ya 1994, ahabw'ebyombeko ebyasisikaire ahabw'orutaro rw'omunda orwa 1994.

Terevijoni niyo mikutu y'amahurire erikukirayo omugasho. Ahabw'okugira ngu omuhendo gw'abantu abatarikumanya kuhandiika n'okuhandiika omu ihanga, terevijoni niyo nkoresa y'amahurire. Obwahati hariho emikutu mukaaga ey'obugabe omuri Yemen,Omurimo gw'okukora firimu omuri Yemen gukiri omu ntandikwa; firimu munaana zonka omuri Yemen nizo zaashohoziibwe omuri 2023.