Jump to content

Wp/nyn/Tunisia

From Wikimedia Incubator
< Wp | nyn
Wp > nyn > Tunisia

Tunisia, omu butongore, Republic of Tunisia, n'eihanga eriri omu kicweka kya Maghreb omumatemba ga Africa. Ekateerwaho ensharo za Algeria omu burengyerwizooba n'omu mashuuma g'oburengyerwizooba, Libya omu mashuuma g'oburugwa izooba, hamwe n'enyanja ya Mediterranean omu matemba n'oburugwa izooba. Tunisia nayo neegabana ensharo z'enyanja na Italy kurabira omu birwa bya Sicily na Sardinia omu matemba gaayo hamwe na Malta omuri burugwa izooba. Nikyoreka emyanya y'eby'obuhangwa eya Carthage kuruga omu kyasha kya mwenda BC, hamwe n'omuzigiti muhango ogwa Kairouan. Kimanyirwe ahabw'ebyombeko byakyo eby'obuhangwa, obutare, hamwe n'enyanja ya bururu, kirimu 163,610 km2 (63,170 sq mi), kandi kirimu abantu 12. akakaikuru kamwe.Kirimu enshonda y'oburugwa eizooba y'enshozi za Atlas hamwe n'oburengyerwa-izooba bw'eihamba rya Sahara; ebicweka bingi ebisigaireho n'eitaka ry'obuhingi. Kiromita zaayo 1,300 (mayiro 810) z'enyanja zirimu okukwatanisa kwa Afirika omu bicweka by'oburengyerwa-izooba n'oburugwa-izooba bwa Mediterranean Basin. Eihanga rya Tunisia niryo riine omwanya ogurikukirayo oburugwa izooba bwa Africa ogurikwetwa Cape Angela. Nikishangwa aha rubaju rw'enyanja rw'amatemba g'oburengyerwa-izooba, Tunis niryo kibuga ekikuru kandi ekirikusingayo obuhango omw'ihanga, ekirikwetwa eiziina rya Tunis. Orurimi orurikukoresibwa munonga omuri Tunisia n'orurimi rw'Oruarabu orw'omurembe. Abantu baingi omuri Tunisia n'abaharabu n'abasiraamu. Orurimi rwa buriijo orurikwetwa Tunisian Arabic nirwo rurikukirayo kugambwa kandi orurimi rwa Bufaransa nirukoresibwa nk'orurimi rw'obwebembezi n'obwegyese omu mbeera ezimwe, kwonka tirwine kitongore ky'obutegyeki.

Okutandika n'obwire obwa kare munonga,Tunisia ekaba neetuurwamu aba Berber. Aba Phoenicians, abantu aba Semitic, bakatandika kuhika omu kyasha kya 12 BC, batandika kutuura aha rubaju rw'enyanja kandi batandikaho emyanya mingi, omuri egi Carthage ekarugaho nk'ey'amaani omu kyasha kya 7 BC.Baijukuru b'aba Phoenician bakamanyabwa nk'abantu ba Punic. Carthage eya ira ekaba eri obutegyeki bw'abashuubuzi n'obw'amahe oburikuhakanisa obutegyeki bwa Rooma kuhisya omwaka 146 BC obu yaasingwa Abarooma abaabaire nibatuura omuri Tunisia kumara emyaka 800. Abarooma bakareetaho obukurisitaayo. bakasigaho eby'okwombeka nka Amphitheatre ya El Jeme. Omu kyasha kya mushanju AD, Abasiraamu Abawarabu bakasingura Tunisia batura n'enganda zaabo hamwe n'amaka gaabo, baareeta obusiraamu n'obuhangwa bw'Abaarabu. Okufuruka kw'Abaarabu okw'omuhendo gw'amaani okwarugire omu nganda za Banu Hilal na Banu Sulaym omu byasha bya 11th-12th, kukareetaho enkora egi. Omu kyasha kya 15, omwanya oguriho hati omuri Tunisia gukaba gwahindukire Abawarabu. Bwanyima, omuri 1546, obutegyeki bwa Ottoman bukataho obutegyeki, bwagumizamu kuhika omuri 1881, obu abafaransa basingire Tunisia.Omuri 1956,Tunisia ekatunga okwetegyeka nk'eihanga rya Tunisia. Eriizooba, eby'obuhangwa n'obumanyiso bwa Tunisia nibiruga omu by'obuhangwa n'enganda ezitarikushushana.